Dinsdag 28/09/2021

"Erotiek is niet politiek correct"

'Ik heb de waarheid niet in pacht.' Hoe komt het dan dat zelfhulpverslaafd Amerika aan de lippen hangt van sekstherapeut Esther Perel? Geboren in Antwerpen,uitgeweken naar New York, en even comfortabel op de sofa bij Oprah als voor een zaal vol CEO's.

Genesteld in de sofa van haar appartement in Manhattan nipt Esther Perel (55) aan een grote mok koffie. Ze werkt aan een lijstje met sekstips. Die moet ze vanbuiten leren voor haar optreden in de The Dr. Oz Show, een Amerikaans praatprogramma met vier miljoen kijkers. "Ik heb niet eens tips, ik heb de waarheid niet in pacht. Ik deel observaties en gedachten, geen conclusies."

In een pragmatische, oplossingsgerichte maatschappij zoals de Amerikaanse zijn mensen dol op tips, zegt Perel. "Zij zijn er van overtuigd dat er een oplossing bestaat voor elk probleem. Ook existentiële. Je moet gewoon je mouwen opstropen en aan de slag gaan. Dat is heel goed voor business, maar niet zo goed voor erotiek."

Ze voelt zich even comfortabel op de zetel bij Oprah Winfrey als voor een volle zaal CEO's. Haar TED-lezing trok in enkele weken meer dan vier miljoen kijkers. Perel is een erotische referentie geworden, al is ze nog maar dik tien jaar met het thema bezig.

Esther Perel werd in 1958 in Antwerpen geboren. Ze studeerde in Israël en de VS en werkte jarenlang als therapeut met vluchtelingen, expats en koppels van verschillend ras, origine en overtuiging. Haar ouders, joden van Poolse origine, verbleven vijf jaar in Duitse concentratie- en werkkampen. Ze keerden als enige familieleden levend terug. Perel groeide op in een gemeenschap van holocaustoverlevers. Ze is gefascineerd door de kracht van mensen om niet alleen te overleven, maar ook echt opnieuw van het leven te kunnen genieten. "Dat model werkt voor trauma's, maar ook voor erotiek: hoe slagen mensen erin om zichzelf opnieuw uit te vinden als ze alle levenslust kwijt zijn, of met de dood geconfronteerd worden?" Wie lust mist, voelt zich dood vanbinnen, zegt ze.

Gespecialiseerd in seks (ze heeft het liever over erotiek) werd ze dankzij Bill Clinton, of in elk geval zijn affaire met Monica Lewinsky. "Waarom zijn Amerikanen zo intolerant voor overspel en zo tolerant voor het scheiden, vroeg ik mij af. Ik vond het een typisch Amerikaanse case, die ik bekeek met de ogen van een Europese therapeute. Maar hoe meer ik er over nadacht, hoe dieper mijn overtuiging dat de zaak om een universeel probleem draait: de crisis van de begeerte. Dat is een probleem in de hele westerse wereld. Waar de romantiek haar intrede heeft gedaan, sterft de lust."

Het geloof dat meer intimiteit voor een beter seksleven zorgt, is onder relatietherapeuten goed ingeburgerd. Perel - ze is niet de enige, ze heeft er wel haar handelsmerk van gemaakt - gelooft er niet in. "Liefde en erotiek hebben totaal verschillende belangen. In een duurzame relatie willen we veiligheid, zekerheid, voorspelbaarheid. Erotiek staat voor avontuur, het onbekende, het onverwachte."

Hoe werkt het dan wel? Perel lepelt de pap niet op. "Ik reik enkel een kader aan. Dat moeten mensen zelf creatief invullen." Eén voorbeeld uit de praktijk: koppels bij wie de passie verslenst, raadt ze aan om speciale e-mailadressen aan te maken. "Sommige mensen beginnen elkaar liedjes te sturen. Zo werkt het natuurlijk niet. Maar anderen ontwikkelen via de e-mail een totaal andere persoonlijkheid. Daar ontstaat de erotische ruimte."

Perel spreekt negen talen, waaronder Nederlands met een zware huig-r en een scherpe i. Het Franse accent verstrooit Amerikanen, grijnst ze. "België kennen ze niet, Vlaanderen al helemaal niet. Het accent staat synoniem voor Frankrijk en alle mythes die ze met dat land associëren. Dat elke Fransman een maîtresse heeft, en dat iedereen dat heel normaal vindt."

Het zijn clichés, maar, zo zegt ze, "Europeanen zijn zich nog altijd meer bewust van het verschil tussen seksualiteit en erotiek, van het belang van spelen. Het blijft een maatschappij waarin het zijn belangrijk is, en niet alleen het doen."

Schuld en schaamte

Zou het dankzij haar Europese sensualiteit zijn dat ze bij Amerikanen een gevoelige snaar raakt? Perel is een aantrekkelijke vrouw met lang blond haar, die zelfs in een conversatie via het steriele Skype een hartelijke, bijna intieme sfeer kan scheppen. In een recent lovend profiel in de krant The New York Times werd ze omschreven als "America's sexual healer". Ze haalt de schouders op. "Ik ben gewoon een vrouw met een man en twee kinderen die nadenkt over dergelijke zaken. En ik probeer interessante conversaties te voeren met mijn publiek."

Perel is gehuwd met Jack Saul, directeur van het International Trauma Studies Program in New York. Ze zijn al meer dan dertig jaar samen. Daarvoor kreeg ze onlangs applaus. "Het is geen wedstrijd, maar ik stel vast dat ik stilaan tot een minderheid behoor. Niet dat ik mij naar de finish sleep hoor. Ik blijf bij hem omdat ik dat wil. Niet omdat ik niet weg kan."

Dat is een nieuwe ontwikkeling, zegt ze: "Vroeger gingen mensen uit elkaar omdat ze ongelukkig waren. Nu gaan ze scheiden omdat denken dat ze elders gelukkiger kunnen zijn. Iedereen komt op een moment in zijn leven dat de vraag zich opdringt: is dit het? Of is er meer? Mensen vandaag, in het westen, zullen in hun leven waarschijnlijk twee à drie langdurige relaties aangaan. Sommigen kunnen dat met dezelfde persoon. We kunnen onszelf heruitvinden: door creatief te zijn, grenzen te onderhandelen, door iemand anders te worden. Met dezelfde partner of met iemand anders."

Diep vanbinnen weten mensen zelf wat ze moeten doen om de zaken te veranderen, zegt ze. "Maar seksualiteit is iets dat meestal in stilte of in het geheim wordt ervaren. Met veel schaamte en schuldgevoelens. Het is iets waar de meeste mensen nooit of niet eerlijk over spreken." Kijk naar de reacties in het publiek op haar bevlogen TED-lezing: een onderdrukte lach, een besmuikte blik. Een enkeling knikt openlijk enthousiast mee met haar betoog. "Als we er in slagen om een echt, diep gesprek over seksualiteit kunnen hebben, heb ik al veel bereikt."

Ze schreef er een bestseller over, Erotische intelligentie, uitgebracht in meer dan twintig landen. De originele Engelse titel, Mating in Captivity, dekt eigenlijk beter de lading. Het boek wordt binnenkort op aanvraag weer uitgebracht. Het leidde tot een column op de Huffington Post, talloze interviews, een uitnodiging van Oprah Winfrey, nog meer congressen, en, uiteindelijk, als klap op de vuurpijl, het TED-praatje.

Nood aan machtsspel

Niet alleen de kijkers van Oprah hangen aan haar lippen, afgelopen zomer liep het storm voor haar lezing op het driedaagse congres Summit Outside, een kruising tussen Davos en het Burning Man-festival (hoewel: ook op Davos was er dit jaar voor de eerste keer een uitgebreid Mindfulness-luik, met getuigenissen van onder anderen actrice Goldie Hawn). Perel zou er twee keer spreken. Vijf workshops waren nodig om aan de vraag te kunnen voldoen. Wat kunnen ondernemers leren van erotiek? "Ik hou geen presentatie om een parameter in hun statistieken met 5 procent te verbeteren. Maar de vraag waarom de ene relatie overleeft en de andere niet, begrijpen CEO's zeer goed."

Ze vertelt hoe mannen haar boek kopen, om het daarna op het nachtkastje van hun vrouw achter te laten. "Meestal gaat het omgekeerd. Ik denk dat mijn toon bij mannen aanslaat. Ik vraag niet hoe ze zich voelen, ik vraag wat ze denken. Ik zeg niet wat ze moeten doen, ik vraag zelfreflectie. Ik ben een feminist, maar ik ben niet boos op hen. Ik kan mij inleven in de uitdagingen waar zij voor staan." Relatietherapie is een vrouwenzaak, zegt ze, "het beroep is voor 99 procent vervrouwelijkt. Mannen moet er door vrouwen opgelegde regels opvolgen. Je kan natuurlijk ook stellen dat in de zakenwereld het omgekeerde geldt."

The New York Times vroeg het zich een paar weken geleden af: 'Does a more equal marriage mean less sex?' Als mannen luiers verversen en vrouwen met de grootste wagen rijden, vinden we elkaar dan nog aantrekkelijk? De conclusie was: neen. Daar is Perel het niet mee eens, maar: "Gendergelijkheid is geweldig in de keuken en voor de kinderen. Ik weet niet of mensen er iets aan hebben in bed. Je moet in staat zijn om verschillende registers te bespelen. Zodat je in sommige aspecten van je leven alle regels van de sociale democratie kan toepassen, en in andere grenzen overschrijden. Erotiek is niet politiek correct. Er is een reden waarom 45 miljoen vrouwen Vijftig tinten grijs lezen. Hoe meer sociale gelijkheid er is, hoe groter de drang van de erotische geest om een ruimte te creëren waar een machtsspel wordt gespeeld."

Op dit moment werkt Perel aan een boek over ontrouw. De deadline is door haar drukke agenda al een paar keer uitgesteld. Dit kan ze wel al vertellen: "Ontrouw is ontstaan op de dag dat het huwelijk werd uitgevonden. Het is het enige gebod dat twee keer in de twaalf geboden voorkomt: een keer om het te doen, en een keer om het te denken. De schrijvers van de Bijbel begrepen de menselijke natuur zeer goed. (lacht) Die natuur is niet monogaam, cultuur is dat wel. Op één vlak in onze relaties zijn we heel monogaam: we willen niet verlaten worden. We vragen respect en waardering. Security needs are very monogamous. Sexual needs are not."

Het boek Erotische intelligentie. Een vaste relatie geeft zekerheid, maar hou je het spannend is vanaf dit weekend weer beschikbaar bij uitgeverij Bruna in print (18,95 euro) en als e-book (13,99 euro). www.estherperel.com

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234