Dinsdag 28/09/2021

AchtergrondDefensie

‘Ernstige fouten op alle niveaus’. Maar er gaan geen ontslagen vallen in zaak-Jürgen Conings

Minister van Defensie Ludivine Dedonder (PS) Beeld BELGA
Minister van Defensie Ludivine Dedonder (PS)Beeld BELGA

Twee rapporten over de zaak-Jürgen Conings komen tot hetzelfde besluit: de militaire inlichtingendienst ADIV heeft gefaald in de opvolging van de extremistische militair. Ook elders zijn fouten gemaakt. En nu, hoe moet het verder?

Volgens het intern legeronderzoek naar de zaak-Jürgen Conings heeft een ‘opeenstapeling van allerlei fouten’ ervoor gezorgd dat de extremistische militair nog vrije toegang had tot het munitiedepot in de kazerne van Leopoldsburg.

Het rapport van het Comité I, dat vanmiddag is voorgesteld in het federaal parlement, komt tot haast exact dezelfde conclusie. Het is ‘onmiskenbaar’ dat er ‘ernstige fouten’ zijn gemaakt op alle niveaus van de militaire inlichtingendienst, luidt het, maar ook binnen de krijgsmacht zelf en in de communicatie met andere veiligheidsdiensten.

Voor oppositiepartijen N-VA en Vlaams Belang kan minister van Defensie Ludivine Dedonder (PS) niet anders dan haar positie in vraag stellen. Dedonder staat negen maanden aan het hoofd van het leger. Zij is politiek verantwoordelijk. Vlaams Belang vindt al langer dat ze ontslag moet nemen.

Op 17 mei kon Conings in het munitiedepot van de kazerne in Leopoldsburg zijn auto inladen met vier raketwerpers, een P90-machinegeweer, een pistool en munitie. Ondanks zijn status als ‘potentieel gewelddadige extremist’ behield hij een pasje van het munitiedepot. Hij plande onder meer een aanslag op viroloog Marc Van Ranst (KU Leuven). Uiteindelijk werd hij ruim een maand later, na een grootschalige zoektocht in het Limburgse natuurpark Hoge Kempen, dood teruggevonden.

Hervormingen

Minister Dedonder voelt zich niet geroepen om ontslag te nemen. Ze vindt het haar taak om ervoor te zorgen dat de fouten uit de zaak-Conings zich niet meer kunnen herhalen. De minister bereidt daarom een reeks hervormingen voor. De eerste vergaderingen hierover zijn al gestart.

Concreet gaat het onder meer om een uitbreiding van de screenings. Vandaag vindt een screening plaats bij het begin van de loopbaan. Die wordt herhaald wanneer een militair een veiligheidsmachtiging moet krijgen. Voor bepaalde functies zijn die vereist, bijvoorbeeld als een militair met geheime informatie werkt. Een veiligheidsmachtiging blijft in regel vijf jaar geldig, waarna een nieuwe screening plaatsvindt.

Volgens minister Dedonder volstaat dit systeem niet om rotte appels en probleemgevallen tijdig op te sporen. Ze wil meer screenings, op regelmatigere basis. Al zal dit een serieuze uitdaging worden. Het leger wil tegen 2024 maar liefst 10.000 nieuwe rekruten aantrekken. Alleen die instroom goed in de gaten houden, lijkt al veel gevraagd. Het is de divisie Veiligheid binnen de militaire inlichtingendienst ADIV die hiervoor instaat. Net zoals de rest van de dienst kampt ook deze divisie met personeelstekorten en personeelsverloop.

Het Comité I hamert er naar eigen zeggen al jarenlang op bij de politiek dat de Belgische inlichtingendiensten te weinig middelen krijgen om hun werk correct te kunnen doen. Sowieso zal de toegang tot munitiedepots in de toekomst beperkt worden tot militairen met een veiligheidsmachtiging. Die van Conings werd vorig jaar officieel ingetrokken.

Voorts wil minister Dedonder de tuchtregels moderniseren. Wanneer militairen in de fout gaan, bijvoorbeeld met racistische commentaren van Conings op Facebook, dan blijft dit nog te vaak zonder echt gevolg binnen het leger. Ook het normen- en waardenkader van het leger moet beter gedefinieerd worden. Vandaag worden militairen wel al elk jaar beoordeeld op waarden zoals samenwerking, loyauteit, integriteit en respect, maar een referentiekader ontbreekt. Er is ook meer aandacht nodig voor de strijd tegen racisme.

Een betere psychosociale ondersteuning moet militairen bijstaan die het moeilijk hebben in hun hoofd. In de zaak-Conings werd regelmatig gesuggereerd dat de man leed aan posttraumatisch stresssyndroom. In zijn psychosociale analyse waren daar uiteindelijk geen aanwijzingen voor terug te vinden. In het verleden werd al regelmatig gepleit voor een ‘decompressie-sas’ waar militairen die terugkeren van een belastende opdracht even weer op adem kunnen komen en extra psychosociale steun ontvangen vanuit het leger.

De legervakbonden zijn betrokken bij deze hervormingen. Zij hebben het signaal gekregen om zich klaar te houden tegen september, wanneer de inhoudelijke uitwerking zal starten.

ADIV-topman

Zoals gezegd: minister Dedonder zal geen ontslag nemen. Ook legerbaas Michel Hofman lijkt niet van plan om zichzelf te slachtofferen naar aanleiding van de zaak-Conings.

En ADIV-topman Philippe Boucké? Als hoofd van de militaire inlichtingendienst draagt hij de directe verantwoordelijkheid voor de slechte opvolging van Conings. De kans dat generaal Boucké straks moet opstappen lijkt echter klein. Binnen de legerleiding geniet Boucké nog brede steun. Dat hij tot voor kort nog nooit van het dossier-Conings had gehoord – de eerste en enige militair ooit op de zogeheten ‘terroristenlijst’ van het antiterreurorgaan OCAD – is uitermate pijnlijk, maar ook Dedonder lijkt hem dit niet aan te rekenen.

Dedonder eist wel dat Boucké zijn winkel op orde zet. Boucké is nog maar een jaar in dienst bij ADIV. Hij moet de geplande hervorming van de inlichtingendienst met spoed voortzetten, met een duidelijk beleidsplan tegen eind dit jaar. De informatiedoorstroming binnen de dienst moet beter. Ook met de andere veiligheidsdiensten en justitie moeten duidelijker communicatiekanalen worden uitgebouwd. Zo had justitie verschillende dossiers over Conings, waaronder een voor verboden wapenbezit op de luchthaven van Charleroi in 2017. Conings droeg een mes.

“Het is duidelijk dat de werking van de ADIV beter moet”, zei Dedonder vanmiddag. “Er ligt veel werk op de plank.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234