Woensdag 21/04/2021

erfgoed u minister van grembergen presenteert eerste resultaten 'topstukkendecreet'

Decreet is niet gericht tegen verzamelaars en kunsthandelaars, benadrukt de minister

De Rubensen die het land niet uit mogen

Vorig jaar werd het 'topstukkendecreet' goedgekeurd. Gisteren maakte Vlaams minister van Cultuur Paul Van Grembergen (Spirit) een eerste proeflijst bekend met een honderdtal voorlopig beschermde stukken uit de zeventiende eeuw, een lijst gedomineerd door Rubens, Van Dyck en Jordaens. Die werken mogen Vlaanderen niet meer uit. Over zes maanden moet een zopas geïnstalleerde raad definitief advies uitbrengen.

Antwerpen

Van onze verslaggever

Eric Rinckhout

De proeflijst die werd gepresenteerd bevat uitsluitend zeventiende-eeuwse beeldende kunst. Het gaat om in totaal iets meer dan honderd werken, waarvan de meeste zich in openbaar bezit bevinden, in musea en kerken dus. Vijfentwintig werken bevinden zich in het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten in Antwerpen (KMSKA). Voorlopig zijn alle door het decreet opgelegde beschermingsmaatregelen van toepassing: aan de kunstwerken op de lijst mogen geen ingrepen gebeuren en ze mogen evenmin Vlaanderen verlaten.

Maar het 'topstukkendecreet' slaat op meer dan alleen maar de zeventiende-eeuwse beeldende kunst: het decreet wil alle roerend cultureel erfgoed beschermen dat van uitzonderlijk belang voor Vlaanderen is. Daaronder vallen onder meer het muzikaal, kerkelijk en industrieel erfgoed, de sierkunsten, de Vlaamse primitieven, archieven en documenten, het wetenschappelijke erfgoed, en de schone kunsten uit de periode 1789-1950. Voorlopig sluit men af in 1950.

Van de meeste deelgebieden werden inmiddels proeflijsten opgesteld die de komende maanden verfijnd zullen worden. Werken werden getoetst op hun archeologisch, kunsthistorisch, historisch, artistiek of wetenschappelijk belang. Daarna werd bekeken of ze zeldzaam én onmisbaar zijn.

Met de voorlopige lijst voor de zeventiende eeuw kan de zopas geïnstalleerde adviesraad al aan de slag. Die raad, voluit Raad voor het Behoud van het Roerend Cultureel Erfgoed, bestaat uit experts met diverse achtergronden en kennis: voorzitter is Till-Holger Borchert, conservator van het Brugse Groeningemuseum en specialist Vlaamse primitieven.

Over een half jaar moet de raad een gemotiveerd en definitief advies over de voorlopig beschermde werken uit de zeventiende eeuw klaar hebben, waarna de Vlaamse regering maximaal drie maanden later een beslissing moet nemen over de definitieve bescherming van de kunstwerken en de verzamelingen. Vanaf dat moment geldt de subsidieregeling voor conservatie- en restauratiewerken.

Gisteren benadrukte minister Van Grembergen dat er gekozen is voor een samenwerkingsmodel en dat men verzamelaars en kunsthandelaars "niet tegen het decreet in het harnas wil jagen": het decreet moet een goede zaak voor iedereen zijn.

Als een meesterwerk geen exporttoelating krijgt, dan wordt Vlaanderen verplicht tot aankoop. Daar knelt de schoen nog wat het financiële plaatje betreft. Voorlopig beschikt de Vlaamse Gemeenschap over een potje van slechts 2,5 miljoen euro om werken aan te kopen. Op de internationale kunstmarkt betekent dat bijzonder weinig. Twee jaar geleden haalde De moord op de onschuldige kinderen van Rubens 79,5 miljoen euro op een veiling. Van Grembergen sprak dan ook van een "principieel bedrag". Momenteel wordt bekeken welke mogelijkheden bijvoorbeeld een tax shelter kan bieden.

een Kwart van de topstukken hangt in Antwerps museum

Welke werken staan nu op deze proeflijst? De kruisoprichting en De kruisafneming van Rubens in de Antwerpse kathedraal zijn erbij. Nog van Rubens: Aanbidding der koningen, Venus Frigida, De lanssteek, Het doopsel van Christus, De verloren zoon, het altaarstuk uit de Antwerpse Sint-Augustinuskerk (samen met de altaarwerken van Van Dyck en Jordaens) en een aantal olieverfschetsen, allemaal werken die in het KMSKA hangen. Dan zijn er nog een portret van Frans Hals, enkele werken van Van Dyck en Zo d'ouden zongen van Jordaens (eveneens KMSKA).

Uit Gent komen Rubens' Bekering van Sint-Bavo (Sint-Baafskathedraal) en twee studies van Jordaens. Het onlangs teruggevonden beeldje Adam en Eva van Petel en de Kunstkamer van Cornelis van der Geest door Willem van Haacht (Rubenshuis, Antwerpen) staan ook op de lijst, evenals de vijftien Mysteriën van de Rozenkrans (diverse kunstenaars, Sint-Paulus, Antwerpen), De heilige Martinus van Van Dyck (kerk Zaventem), en Poussins Dood van Maria (kerk Sterrrebeek)

(ER)

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234