Zondag 13/06/2021

Erfenis van armoede, corruptie en chaos

Augustus 1991. Enkele communistische ministers lanceren een putsch tegen sovjetleider Michael Gorbatsjov. Ze sturen ook tanks om de populaire president van Rusland, Boris Jeltsin, te arresteren. In het centrum van Moskou kruipt die echter op een pantservoertuig om zijn onderdanen en de wereld via de draaiende CNN-camera's toe te spreken. Korte tijd later geven de putschisten zich over. Het blijft het onbetwistbare hoogtepunt van Jeltsins carrière.

Zowel in het Westen als in eigen land maakt de tankrede hem razend populair. Ze luidt ook het einde in van Jeltsins legendarische voorganger Gorbatsjov. Als Rusland enkele maanden later een verdrag met Wit-Rusland en Oekraïne afsluit verdwijnen de Sovjet-Unie en Gorbatsjov in de galerijen van de geschiedenis. Het was nochtans net Gorbatsjov die Jeltsin enkele jaren voordien had ontdekt. Bij zijn aantreden in 1985 sommeerde hij de man uit Sverdlovsk naar Moskou om er de plaatselijke afdeling van de partij te hervormen. Maar Jeltsin, een trouw communist, ging net iets te voortvarend te werk: in 1987 werd hij weer naar af gestuurd. Zo snel liet de boerenzoon zich niet opzijzetten. In 1989 werd hij glansrijk tot lid van het eerste vrij gekozen parlement van de Sovjet-Unie gekozen. Toen hij in 1991 ook de eerste verkozen president werd van Rusland, op dat moment nog deel uitmakend van het sovjetimperium, was hij definitief terug. Zijn populariteit stijgt weer tot grotee hoogten en met zijn imposante bulderstem en dito omvang krijgt hij het postuur van een wereldleider.

Maar al snel liepen de hervormingen vast. Of de economische schoktherapie te traag veriep, of juist veel te snel: het levenspeil van de Russen daalde dramatisch en de corruptie begon welig te tieren. De onvrede bij de bevolking vond ook gehoor in de doema, het Russische parlement, en dus beslist Jeltsin de volksvertegenwoordiging in september 1993 naar huis te sturen. Als enkele parlementsleden daarop weigeren de doema te verlaten, zet de president het leger in. Zijn democratische blazoen raakt steeds meer besmet.

Jeltsin had een reputatie als crisismanager die enkel op zulke conflictmomenten tot handelen in staat was. En beslist hij één jaar later ook daarom in te grijpen in de opstandige republiek Tsjetsjenië. Een snelle overwinning op de islamitische rebellen lijkt een handige manier om de populariteitspolls weer wat op te krikken. Maar het tegendeel gebeurt. De oorlog sleept meer dan 20 maanden aan en de populariteit van de president zakt naar een dieptepunt. Als bij wonder wint hij dankzij enkele uitgekookte tactische manoeuvres op het nippertje toch de presidentsverkiezingen van 1996.

Sinds dan ontwikkelt Jeltsin zich steeds meer tot een weliswaar onderhoudende, maar toch vooral pijnlijke schertsfiguur. Op internationale podia baart hij opzien door zijn plotse uitbarstingen. Hartproblemen zorgen ervoor dat hij meer in het ziekenhuis dan in het Kremlin zit. Als er getwijfeld wordt aan zijn leiderschap gooit hij een premier de deur uit. Het laatste anderhalf jaar versleet hij er vier.

Met Rusland gaat het ondertussen van kwaad naar erger. "Rusland is dankzij Jeltsin rijp voor de dictatuur", concludeerde de correspondent van NRC Handelsblad gisteren. "De vraag is hooguit of het moeras inmiddels niet te zompig is voor zo'n uitweg." (RG)

'Rusland is dankzij Jeltsin rijp voor de dictatuur'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234