Zondag 20/10/2019

Achtergrond

Erdogans arm reikt tot ver in België

Recep Tayyip Erdogan is niet alleen machtig in Turkije, ook in de Turkse diaspora. Beeld Getty Images

Het was al bekend dat Turkije via Belgische moskeeën probeert de Turkse gemeenschap hier te bespioneren, maar de politieke inmenging gaat verder. Belgische verenigingen boycotten overlegorganen onder invloed van Ankara en er wordt druk gezet op plaatselijke politici.

Er zijn weinig grenzen die Turks president Erdogan en zijn regime afschrikken, zo blijkt. De buitenlandse gemeentes en steden waar mensen van Turkse afkomst wonen, beschouwt Erdogan als enclaves van Turkije. En daar gelden enkel zíjn normen en waarden, niet die van het thuisland. 

In Duitsland en Nederland is men zich al langer bewust van de politieke strategie van Ankara en het gevaar dat ermee gepaard gaat voor de samenhang in de eigen samenleving, maar in ons land laat men de situatie op zijn beloop. Nochtans zijn er ondertussen voldoende aanwijzingen dat de Turkse gemeenschap in België onder hevige invloed staat van Ankara en dat Erdogan zijn aanhangers en diplomaten inschakelt om druk uit te oefenen. Uw krant vond daar meerdere bewijzen van.

In 2016, nog voor de mislukte staatsgreep in Turkije, werd toenmalig Antwerps schepen van Cultuur en Economie Philip Heylen (CD&V) uitgenodigd om op het Turkse consulaat 'van gedachten te wisselen' over de gespannen politieke situatie in Turkije. Een onschuldig bezoek, dacht Heylen. "Het stadsbestuur onderhoudt al jaren goede banden met verscheidene Turkse steden en met de Turkse gemeenschap in Antwerpen, dus ik vond de uitnodiging logisch. Het verliep ook in een zeer vriendelijke sfeer."

Bronnen geven ons echter aan dat de sfeer snel ongemakkelijk werd toen de consul Heylen begon te zeggen welke Turkse verenigingen in ons land te vertrouwen waren en welke niet. Welke steun in de rug verdienden en welke het Antwerpse stadsbestuur beter kon mijden. Die laatste hadden allemaal banden met de Gülen-beweging. "In ons gesprek liet hij dat inderdaad verstaan", bevestigt Heylen. "Weliswaar op een subtiele en vriendelijke manier, maar de wenk was duidelijk. Het was voor mij alvast de eerste keer dat ik zoiets te horen kreeg van een consul."

Vakkundig gesaboteerd

De voormalige schepen ging niet in op het verzoek en zou enkele maanden later, toen een medewerker van de Turkse ambassade in de media een gelijkaardige oproep deed aan het stadsbestuur, een scherpe tweet schrijven. "We hebben geen lessen te krijgen van Turkse ambassade, wie wel of niet subsidies mag krijgen - oproep tot sereniteit zou eerder sieren!" Klare taal, die Ankara er echter niet van zou weerhouden om de Turkse gemeenschap in Antwerpen te verdelen.

Niet veel later werd pijnlijk duidelijk hoe ver de macht van Erdogan reikt en over hoe weinig onafhankelijkheid de Turkse verenigingen in ons land beschikken. In de herfst van 2016 had Antwerps gouverneur Cathy Berx (CD&V) een idee. Om de gemoederen in haar provincie te bedaren, besloot ze alle Turkse verenigingen met een significante achterban uit te nodigen voor een conferentie. Een vergadering met de beste bedoelingen: samen rond de tafel zitten en praten over hoe vermeden kan worden dat de Turkse politieke situatie Antwerpen zou besmetten. Tientallen verenigingen werden uitgenodigd en reageerden positief.

"Tot het consulaat op de hoogte werd gebracht", zegt onze bron. "Er werd aangegeven dat niemand aan tafel mocht gaan met terroristen." De gouverneur had immers ook vzw's uitgenodigd die gelinkt zijn met de Gülen-beweging, die door Erdogan verantwoordelijk gesteld wordt voor de mislukte staatsgreep. Plots regende het afzeggingen. In een tijdspanne van 24 uur haakte 90 procent van de uitgenodigde verenigingen af. Met de meest uiteenlopende excuses. Het 'grote overlegmoment' vond uiteindelijk plaats met een handvol vzw's, bijna uitsluitend gülenisten. De poging om de Turkse gemeenschap in Antwerpen bij elkaar te brengen was op die manier vakkundig gesaboteerd.

Op het kabinet van de gouverneur bevestigt men de organisatie van de vergadering, maar wil men verder geen commentaar geven over het afhaken van de Turkse verenigingen of hun motieven.

In Beringen vonden we echter een document terug waarin het motief zwart op wit staat geschreven. De plaatselijke integratieraad organiseerde daar midden december een 'dialoogmoment' tussen de secundaire scholen en de moskeeën. Bedoeling was om daar onder meer een gezamenlijke strategie te bepalen rond islamradicalisering. Ook aan tafel: de bestuurder van Vuslat vzw, een gemeenschapscentrum dat banden heeft met de Gülen-beweging. 

Onderaan het verslag van de vergadering staat een opvallende nota: "De Turkse verenigingen zien Vuslat als een vertegenwoordiger van een politieke strekking die er ondemocratische praktijken op na houdt. De aanwezige verenigingen wensen daarom niet met deze vzw aan tafel te zitten." Daarop beslisten alle verenigingen om niet meer deel te nemen aan het dialoogmoment. Niettegenstaande dat een deel van die vzw's subsidies ontvangen in Vlaanderen, bewandelen ze duidelijk de lijn van de Turkse overheid.

Moegetergd

Het is duidelijk: sinds het regime in Ankara bepaald heeft dat alle aanhangers van Gülen terroristen zijn, lopen de andere Turken in een grote boog om hen heen. Niet alleen in Turkije zelf, maar evengoed in België. Erdogan vindt immers dat iedereen die nog maar een praatje durft te slaan met gülenisten even verdacht is als de gülenisten zelf. Die doctrine wordt er via Turkse staatsmedia en moskeeën onder controle van de Turkse overheid ook in ons land stevig ingepompt. Het zorgt ervoor dat Turkse vzw's en verenigingen hun uiterste best doen om te vermijden dat ze in één en dezelfde kamer gezien worden met een vzw die aan Gülen gelinkt kan worden. De Turkse geheime dienst kijkt immers mee.

Bahattin Koçak, voorzitter van de Limburgse integratieraad (en gülenist), staat onder druk om op te stappen. Beeld Eric de Mildt

In Limburg gaat het vandaag zelfs zo ver dat ook de integratieraad op provinciaal niveau onder druk staat. Voorzitter van die raad is Bahattin Koçak, overtuigd gülenist en bekend figuur in de streek. Binnen de integratieraad wordt ons bevestigd dat zijn positie al maanden ter discussie staat. Verscheidene Turkse verenigingen accepteren hem sinds de mislukte staatsgreep in Turkije niet meer als voorzitter en proberen hem tot aftreden te dwingen. Binnenkort zijn er voorzittersverkiezingen en om verdere commotie te voorkomen, zou Koçak al besloten hebben om zich niet langer kandidaat te stellen. Moegetergd door de fanatici in de integratieraad. Zelf wil Koçak niet reageren op de feiten om geen olie op het vuur te gooien.

Het is echter het zoveelste bewijs dat de politieke situatie in Turkije ook onze maatschappij beïnvloedt en dat bepaalde democratische instellingen en plaatselijke politici geen vat meer hebben op wat zich afspeelt in de Turkse gemeenschap.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234