Dinsdag 07/12/2021

Turkije

Erdogan is machtig en blijft dat wel nog even

Premier Davutoglu en president Erdogan wonen een begrafenis bij van een agent. Beeld REUTERS
Premier Davutoglu en president Erdogan wonen een begrafenis bij van een agent.Beeld REUTERS

Bij het 'Nieuwe Turkije' dat president Erdogan voor ogen heeft, hoort een nieuwe grondwet. Komend voorjaar kunnen de Turken zich daarover uitspreken. Maar er zal eigenlijk weinig veranderen.

De grondwetswijziging waarover de Turkse bevolking zich komend voorjaar in een referendum moet uitspreken, zal in zekere zin weinig veranderen aan de toestand die al lang bestaat: Recep Tayyip Erdogan is en blijft de sterke man van Turkije. Het verschil is dat zijn machtspositie zal worden geformaliseerd. Turkije krijgt - indien een meerderheid straks ja stemt - een presidentieel systeem.

Daarmee zal de president en leider van de AK-partij een lang gekoesterde wens in vervulling zien gaan. Sinds Erdogan in 2014 het premierschap na drie termijnen (2003-2014) moest opgeven, vervulde hij vanuit het presidentieel paleis een grotendeels ceremoniële functie. Dat past niet bij de prominente rol die hij voor zichzelf ziet.

Mannetjesputter

Vandaar dat Erdogan zijn bevoegdheden maximaal oprekte. Dit ging hem des te makkelijker af sinds de mislukte staatsgreep van 15 juli. Onder de noodtoestand heeft de president ook formeel alle macht en kan hij per decreet regeren. Een verkapte voortzetting van de noodtoestand is de voorgestelde grondwetswijziging op papier niet. De 21 geamendeerde artikelen die dit weekend bij het parlement werden ingediend, wekken niet de indruk van een alomvattende, Vladimir Poetin-achtige machtsgreep.

Probleem is uiteraard dat Erdogan, een even charismatische als autoritaire mannetjesputter, in de dagelijkse praktijk ook zijn uitgebreide bevoegdheden maximaal kan oprekken. Waartoe dat kan leiden, bewijst de reeks repressieve maatregelen die hij trof sinds de couppoging.

Hij zal tijd genoeg hebben om zijn stempel te drukken op het 'Nieuwe Turkije', door hem aangekondigd voor 2023, honderd jaar na de stichting van de republiek. Als de voorstellen per referendum worden aangenomen, ergens tussen maart en juni, wordt de geamendeerde grondwet in 2019 van kracht. In hetzelfde jaar worden parlements- en presidentsverkiezingen gehouden. Erdogan kan vervolgens, indien gekozen, twee termijnen van vijf jaar dienen, dus tot 2029. Een van de belangrijkste wijzigingen is het opheffen van de functie van premier. De president wordt naast staatshoofd regeringsleider, zoals in het Amerikaanse presidentieel systeem (en anders dan het Franse).

Volgens de beoogde nieuwe grondwet kan de president: ministers benoemen en ontslaan, een of meer vicepresidenten benoemen, topambtenaren benoemen, decreten uitvaardigen, de noodtoestand uitroepen en structuur en bevoegdheden van het ambtelijk apparaat vaststellen. Opmerkelijk is dat de president straks vijf van de twaalf leden van de Hoge Raad van Rechters en Aanklagers (HSYK) kan aanwijzen. Dit orgaan gaat over alle benoemingen in de rechterlijke macht. Zo krijgen Erdogan en zijn partij de rechterlijke macht onder controle.

Werkelijkheid kneden

Dat het referendum over wijziging van de grondwet er komt, staat wel vast. Het voorstel is ingediend door de AKP en de nationalistische MHP. Samen hebben de twee partijen 355 van de 550 zetels in het parlement. De instemming van 330 volksvertegenwoordigers is al voldoende. De andere partijen in het parlement, de seculiere CHP en de Koerdisch gezinde HDP, zijn tegen.

Iets minder zeker is of de kiezers zullen instemmen met de amendementen. Wellicht krijgt Erdogan door een deel van het electoraat de rekening gepresenteerd van de economische malaise, de binnenlandse polarisatie en de instabiliteit in de regio. De peilingen zijn hem echter gunstig gezind en hij heeft al vaak bewezen de werkelijkheid te kunnen kneden. Intussen is er een ware arrestatiegolf aan de gang in Turkije na de aanslagen dit weekend. Veiligheidsdiensten hebben zeker 235 mensen opgepakt voor het 'verspreiden van propaganda voor een terreurgroep'.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234