Dinsdag 24/11/2020

Wetenschap

Er zweeft voor 8.000 Fiats Panda aan afval boven ons hoofd

Wie vanavond naar het Nederlandse Almere afzakt, kan zien hoe laserstralen de stukjes afval volgen terwijl ze overvliegen.Beeld Willem de Kam

In het Nederlandse Almere kan u vanaf vandaag het Space Waste Lab bezoeken. Met een speciale projectie brengt kunstenaar/innovator Daan Roosegaarde het probleem van ruimteafval onder de aandacht.

Ruimtevaartorganisatie ESA is opgetogen met het project. Ze ziet in Space Waste Lab een manier om het probleem onder de aandacht te brengen van het grote publiek, dat zich tot nu toe niet bewust is van ruimteafval. “Als het publiek erkent dat er iets moet gebeuren, wordt het voor politici makkelijker en belangrijker geld vrij te maken voor opruimprojecten. Wij krijgen immers onze fondsen via de politiek."

In het verleden kon de Spaceshuttle worden gebruikt om gestrande satellieten terug te halen, of het zonnepaneel zoals dat van de Hubble-telescoop. Maar de Spaceshuttle is met pensioen. En voorlopig ontbreekt het aan middelen voor nieuwe oplossingen.

Dan maar via de kunst, dacht Daan Roosegaarde. De Nederlander pakt voorzichtig een plexiglazen kubusje waarin een stukje zonnepaneel gegoten is. Het reepje paneel is afkomstig van ruimtetelescoop Hubble en is meegenomen tijdens een vervangingsoperatie. Het is een van de weinige stukken gerecycleerd ruimteafval.

Gescheiden afvalinzameling mag op aarde gewoon zijn, de ruimte is immers nog steeds een dumpplek voor allerhande rommel. Van verfsplinters tot gereedschap tot raketonderdelen tot afgedankte satellieten: van alles cirkelt rond de aarde. Meer dan 29.000 stuks groter dan 10 centimeter; 8 miljoen kilogram, ofwel 8.000 Fiat Panda’s.

“Toen ik voor het eerst een afbeelding zag van al dat afval rond de aarde, dacht ik dat het een kunstwerk was van Jackson Pollock, of een impressie van een waterstofatoom. Maar het bleek space waste”, zegt Roosegaarde in zijn studio in Rotterdam. “Het beeld heeft een haast obscene schoonheid. Maar het is troep, mogelijk dodelijke troep.”

De ruimte is toch onmetelijk groot. Wat is het probleem?

“Je kunt denken; het zit op honderden kilometers hoogte, who gives a shit. Maar als een satelliet wordt geraakt en je ineens geen Facebook meer hebt en geen Whatsapp, dan is er ineens wel een probleem. Het lijkt dus ver weg, maar de gevolgen kunnen intiem zijn.”

Tot nu toe lijkt het nog mee te vallen, het internet werkt gewoon. En je haalt dat afval ook niet zomaar even op.

“Niemand wil ervoor betalen. Maar als we zo doorgaan, zitten we uiteindelijk in het Kessler-syndroom (de NASA-wetenschapper die eind jaren 70 berekende dat een ketting­reactie van botsend puin ruimtevaart onmogelijk maakt, red.) De meeste mensen hebben nog nooit van dit probleem gehoord. Ik tot een jaar geleden ook niet. Dus toen Almere mij vroeg of ik een project met hen wilde beginnen, dacht ik: ik ga een Space Waste Lab maken.

“Al het afval groter dan tien centimeter is in kaart gebracht en wordt gevolgd. We weten dus precies waar het is. Met groene lasers gaan we stukjes afval aanwijzen die vrijdagavond (vandaag, red.) boven Almere langsscheren.”

Dat gebeurt met twee krachtige groene laserstralen die in een punt in het zwerk bijeen­komen, als een galactische powerpoint­presentatie. Met een beetje geluk kunnen toeschouwers een stukje ruimtepuin zien oplichten, als het helder genoeg is en het afval relatief laag zweeft, zegt Roosegaarde.

En dan zien we dat ruimtepuin. Wat hebben we daaraan? Daarmee is het afval nog niet opgeruimd.

“Bewustwording is stap 1. Laten zien dat er een probleem is. Hoe we ervan af komen? Nobody knows.”

Stel dat iemand een oplossing vindt, dan is er nog steeds geen geld om het op te ruimen.

“Nu is vervuilen gewoon gratis, ook in de ruimte. Misschien moet er een soort statiegeld op satellieten komen. Ik geloof trouwens niet dat er gebrek aan geld of technologie is, maar een gebrek aan verbeelding.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234