Woensdag 05/08/2020

'Er zit veel ergernis in deze reeks'

Zowat al zijn collega's raadden het hem af om 'de zoveelste Suske en Wiske-kloon' op te starten. Maar Merho was vastbesloten en hield een zwaar besnord dagbladfenomeen boven de doopvont, Kiekeboe. Dertig jaar later wrijft de auteur zich in de handen, klaar voor een heus feestjaar, met als startschot een grote expo in het Brusselse Stripmuseum.

door Geert De Weyer

In 1973 gleden uit Merho's tekenpen een met bolhoed uitgeruste struisvogel, een kale grijsaard met een bolle buik en diens echtgenote Sofie. Het was Merho's interpretatie van een door zijn broer opvoerd Kiekeboe-poppenspel.

Pas vier jaar later leerden de lezers van Het Laatste Nieuws de familie Kiekeboe in haar huidige vorm kennen. De struisvogel was in geen meters meer te bespeuren, de oude grijsaard was getransformeerd naar een wat vinnigere, kalende veertiger met een dikke (Antwerpse) snor. Twee kinderen had hij: Konstantinopel en Fanny. Sindsdien gaan er van ieder album zo'n negentigduizend exemplaren over de toonbank.

Twintig miljoen verkochte Kiekeboe-albums later is de strip wellicht de op één na best verkochte in Vlaanderen (zie kaderstuk), zijn er behalve enkele cross-overs (Bij Fanny op schoot en Kiekebanus) ook een video- en bioscoopfilm verschenen, dreigt er een musical en een stripmuur aan te komen en is er nu een grote expo in het Brusselse Stripmuseum.

Ooit gedacht dat het zo ver zou komen?

Merho: "Charles Schulz heeft op diezelfde vraag ooit geantwoord: 'Als ik dat niet gedacht had, zou ik er nooit aan begonnen zijn.' Toen ik met Kiekeboe startte was er echter niemand die erin geloofde. Ook mijn collega's niet, die zich afvroegen of Vlaanderen wel gediend was met alweer een zoveelste familiestrip of de zoveelste Suske en Wiske-kloon."

U was toen nog in dienst bij Willy Vandersteen.

"Ik heb er vijf à zes jaar gewerkt. In de maanden die aan mijn legerdienst voorafgingen tekende ik mee aan de Duitse Bessy en Jerom. Later heb ik geassisteerd bij De rode ridder, De familie Snoeck en Suske en Wiske, maar naar het einde toe had ik mijn zinnen op een eigen volkse familiestrip gezet. Ik kon er enkel buiten de werkuren aan werken, want er moest brood op de plank komen. Paul Geerts heeft in die periode nog geprobeerd Vandersteen te overhalen om me een loonsverhoging te geven, maar Willy begreep dat het geen kwestie van geld was. Ik denk dat hij zowat de enige was die het niet afraadde. Hij adviseerde me wel om zijn reeks Pats (later Tits, GDW) te blijven assisteren, want zo zou de deur op een kier blijven staan.

"Willy heeft de grote bloei van Kiekeboe nooit meegemaakt. (grijnzend) Ik geloof niet dat hij er kapot van was. Wel herinner ik me dat hij opmerkte dat ik meer geld zou verdienen als ik voor hem zou blijven werken, maar dat geloofde ik toen al niet."

Was u erg teleurgesteld toen Dirk Stallaert er twee jaar geleden de brui aan gaf? Want u apprecieerde het wel dat u zich dankzij zijn assistentie meer op de scenario's kon toeleggen.

"De eerste barsten waren al vroeg zichtbaar. Dirk wilde dat ik de figuren zelf zou aanschetsen, met als gevolg dat er een stijlverschil ontstond. Dan zag je de typische Kiekeboe-figuren omringd door typische Stallaertpersonages. We hadden allebei gedacht dat hij zich die stijl sneller zou kunnen eigen maken. Nu, toen Marc Verhaegen moest opstappen bij Suske en Wiske zag ik de bui al hangen. Verhaegen was de stoorfactor waarom Dirk niet eerder het team van Suske en Wiske had vervoegd. Hij blijft een schitterende tekenaar, maar op termijn was het niet eens zo slecht dat het gebeurde.

"Op de laatste twee albums krijg ik steevast positieve commentaar. Men zegt dat het opnieuw de oude Kiekeboe is. Ik heb dan ook twee nieuwe assistenten die schitterend werk leveren (Thomas Du Caju en Steve Van Bael, GDW). De ene is technich erg onderlegd, de andere brengt goede ideeën aan. Sterker: voor het eerst in dertig jaar laat ik iemand meeschrijven aan de plot."

In welke mate zijn de personages in de Kiekeboe-reeks de voorbije drie decennia veranderd? Ik help even: het overspel van Kiekeboes baas, de tepels van Fanny die niet langer bedekt zijn gebleven.

"Daar gaat de expo in het Belgisch Centrum van het Beeldverhaal (BCB) ook over: de maatschappelijke en technologische evolutie van de Kiekeboes en hun leefwereld. Wist je dat in Kiekeboe de eerste toetsentelefoon optrad. Dat kwam omdat Antwerpen de eerste zone was die van zulke toestellen zou gebruikmaken. Nu is er de gsm. Handig, maar niet voor mij. Met een gsm is iedereen traceerbaar. Heel wat van mijn oude scenario's zouden daardoor niet langer kloppen.

"Er is ook een maatschappelijke evolutie. Terwijl vroeger gesprekken omfloerst waren, zijn ze nu directer. Zo was het ook met het overspel van Kiekeboes baas. Ik kon dat vroeger enkel suggereren. Nu gaat hij openlijk naar bed met zijn secretaresse, zijn Fanny's tepels niet langer taboe en mag ze bij haar vriendje blijven slapen. In het volgende verhaal begint zelfs een vechtscheiding bij de Vanderneffes, Kiekeboes buren. Nu, dat schept ook mogelijkheden voor een nieuw samengesteld gezin."

De lezers houden er niet van dat Kiekeboe op reis gaat, vertelde u onlangs. Nochtans beleefde Kiekeboe meer dan ooit avonturen in het buitenland, zoals in Namibië, Jordanië, de Verenigde Staten, Bali en Sri Lanka.

"En nu ben ik bezig aan een verhaal in Australië. Kijk, ik hoor vaak dat men de Kiekeboe-verhalen zich het liefst rond de kerktoren ziet afspelen. Ik begrijp dat voor een stuk, want ik had dat ook toen ik als kind Suske en Wiske las. Die eerste pagina's waarin de familie thuis rond de tafel zat, belichaamden een zekere gezelligheid en geborgenheid. Maar ik blijf Kiekeboe naar het buitenland sturen, want dat schept veel meer mogelijkheden."

Geen enkele andere strip heeft de afgelopen twee jaar zoveel promotie gevoerd als Kiekeboe. Ik denk maar aan de perspresentatie van het album De Himbagodin in Namibië, de duurste persreis ooit voor een Vlaamse strip én de eerste keer dat een Vlaamse strip op een ander continent is gepromoot. Daarna hield het niet mee op met veel persbelangstelling voor Het boerkacomplot, en het nonkel Bobverhaal Vrolijke vrolijke vrienden. Zit u daar zelf achter?

"Ik doe zo nu en dan suggesties, maar daar blijft het bij. Nu, je moet kapstokken hebben. Het kan niet altijd zo groots zijn als met De Himbagodin.Vrolijke vrolijke vrienden was een kleine perspresentatie. Aan nonkel Bob werd toen het eerste album overhandigd, maar blijkbaar is de nonkel Bob een mythische figuur, want de media sprong er meteen op. Ongelooflijk. We haalden drie tv-zenders."

Humor is om mee te lachen, maar toch kunt u het niet laten om serieuze onderwerpen en zelfs politiek aan te snijden. In uw derde album hekelde u Ida Amin en onlangs zette u Berlusconi centraal. Zijn dat ergernissen?

"Absoluut! Amin was een bloeddorstige tiran die zelfs kannibalisme praktiseerde. Toen dat album verscheen, voerde ook Marc Sleen dat personage op in Nero, maar hij werd teruggefloten door de uitgeverij, want hij zou een buitenlands staatshoofd beledigen. Bij Het Laatste Nieuws maakte men er geen probleem van. Maar het album met Amin, De dorpstiran van Boeloe Boeloe, was voor mij een keerpunt. Ik bevrijdde me van de Vandersteenverhalen. Toegegeven, die eerste albums waren achteraf gezien weinig hoopvol. Ik was op zoek naar de juiste formule.

"En Berlusconi, ach, niemand kan het zo dolkomisch bedenken als Berlusconi zelf. Ik heb zelfs hele citaten van die man in het album gestopt, want wat hij zegt kun je niet anders opvatten dan om ermee te lachen.

"Maar ik steek veel kleine ergernissen in Kiekeboe. In een volgend album parodieer ik de nodeloze functies van een digitaal toestel, waarvoor je vaak een week lang de handleiding moet bestuderen om de knop aan en af te zetten."

In dertig jaar tijd hebt u wellicht twee grote teleurstellingen opgelopen. Dat Kiekeboe ondanks de inspanningen niet aansloeg in Nederland én dat de bioscoopfilm Misstoestanden een losse flodder bleek. U hebt er zelfs publiekelijk afstand van genomen nog voor de film in de zalen kwam. Hypothekeert dat nu de kans op een tweede bioscoopfilm?

"Die film was de grootste artistieke belediging die ze me hebben aangedaan. In die periode moest je niet meteen met een nieuwe Kiekeboe-film op de proppen komen, neen, maar nu kan het wel weer. Studio 100 buigt zich momenteel over een theaterversie van Kiekeboe. Wat die buitenlandse markt betreft, ik denk dat ik met Kiekeboe een streekproduct maak dat men enkel hier lekker vindt. In Nederland (waar vijf albums onder de titel 'Fanny' verschenen, GDW) liep het niet los. Daar is ook geen stripcultuur meer en is er sprake van een achteruitlopende stripmarkt. Ga er naar de supermarkt, wat altijd een goede indicatie is om te zien wat er leeft en je vindt er enkel Suske en Wiske, Asterix en Kuifje. En voorts wordt de Europese markt overspoeld door Japanse manga's. Zelfs bij onze chauvinistiche zuiderburen."

Wat zijn voor u de beste verhalen uit de reeks?

"Zeker Album 26 en Vrolijke vrolijke vrienden. Ook Afgelast wegens ziekte en De wereld volgens Kiekeboe, omdat ik de personages ook letterlijk uit hun kader laat stappen of hen plots aan de lezer laat vragen of er soms een dokter onder hen aanwezig is. Van die dingen, vreselijk leuk om te doen."

De expo De wereld volgens Merho/ Kiekeboe: verstripping van het dagelijks leven loopt van 28 november tot 18 maart 2007 in het BCB, Zandstraat 20, Brussel. Maandag gesloten.

Merho:

Ik denk dat ik met 'Kiekeboe' een streekproduct maak dat men enkel hier lekker vindt

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234