Maandag 16/05/2022

Interview

"Er zit een diepe wreedheid in de Arabische wereld"

null Beeld RV
Beeld RV

Bijna twee jaar werd de Amerikaanse journalist Theo Padnos door de islamitische strijdgroep Al Noesra vastgehouden. Terwijl landgenoten als James Foley, Steven Sotloff en Kayla Mueller hun gevangenschap niet overleefden, kwam Padnos vorig jaar vrij. "Jihadi's willen een westers leven, maar dat kunnen ze niet krijgen."

Peter Giesen

De bewakers van Theo Padnos waren dol op onthoofdingsvideo's. De meesten hadden de executie van de Amerikaanse journalist James Foley op hun telefoon. Ze vonden het leuk om die aan Padnos te laten zien: "Hé Amerikaan, wat zou je ervan vinden als dat jou ook zou gebeuren? Zou je dat leuk vinden?"

"Ach, ze waren niet allemaal even verschrikkelijk. Maar ze zouden allemaal blij zijn geweest me te vermoorden. Daarvoor zouden ze worden gezegend door God. In Syrië heeft niemand het gevoel dat het doden van westerlingen slecht is."

Maar Padnos ging niet dood. Dankzij interventie van Qatar kwam hij in augustus 2014 vrij, na 22 maanden te zijn vastgehouden door Al Noesra, een aan Al Qaida gelieerde strijdgroep. In die tijd werd hij geslagen, geschopt, vernederd en gemarteld. Niet alleen door geharde jihadi's, maar ook door kinderen die qua leeftijd hier naar de basisschool zouden gaan. De kinderen hadden kleine kalasjnikovs, speciaal voor hen gemaakt, en liepen rond in zelfmoordvesten om ze voor te bereiden op de strijd en de dood. "De wereld is waardeloos, dat wordt ze geleerd. Schoonheid en rijkdom zul je pas in het paradijs vinden."

Hij schreef een lang, indringend artikel over zijn gevangenschap voor The New York Times, vandaag spreekt hij in Amsterdam.

Na zijn vrijlating vestigde hij zich in Parijs. We zitten in Au Pain Quotidien, vlak bij de Place de la Bastille. Er is een wereld van verschil tussen deze hippe plek en zijn cel in de Syrische woestijn. Toch zijn we maar een paar honderd meter verwijderd van de plaats waar de redactie van CharlieHebdo vermoord. De jihad weet de weg naar Parijs en Kopenhagen moeiteloos te vinden.

"Via internet kan de islam heel gemakkelijk geëxporteerd worden. Vroeger dacht ik: je moet in Syrië zitten, in een omgeving waar je voortdurend geïndoctrineerd wordt, om zo gek te worden. Maar dat is helemaal niet zo."

Toch blijft het verbijsterend dat de gewelddadige ideologie van de woestijn aantrekkelijk blijkt voor jonge mannen in de rijkste landen ter wereld.

"Het is een vraag die me erg bezighoudt. De godsdiensthistoricus Joseph Campbell schreef in 1949 het boek A Hero With A Thousand Faces. Daarin stelt hij dat elke cultuur verhalen vertelt over jonge mannen die de waarden waarmee ze opgroeien afwijzen. Dat is het verhaal van Mohammed, die opgroeide in een corrupte samenleving, de woestijn in trok waar hij met God communiceerde en terugkeerde om de ongelovigen te verslaan. Maar ook van Luke Skywalker uit Star Wars die door Obi Wan Kenobi. Dat motief heeft een enorme aantrekkingskracht op jonge mannen. En als je eenmaal in zo'n wereld zit, vind je een rechtvaardiging voor het martelen, doden of kruisigen van andere mensen. Want in naam van God straf je slechte mensen die niet geloven."

Toch zijn de jihadi's die u beschrijft heel dubbelzinnig. Eerst preken over de islam, om daarna te vragen of u hen in contact kon brengen met westerse vrouwen.

"Officieel verwerpen ze de westerse manier van leven, maar weet je wat de beste manier zou zijn om een einde aan de Islamitische Staat te maken? Ze allemaal een visum voor Zwitserland geven. Jihadi's willen een westers leven, maar dat kunnen ze niet krijgen. Daarom nemen ze wat ze wel kunnen krijgen: de Koran. Een land als Frankrijk heeft veel jonge mannen weinig te bieden. Ga maar in de banlieue kijken.

"Daarnaast speelt het verlangen naar spiritualiteit een rol. Lang voor Charlie Hebdo werd door moslims al gezegd: een stad als Londen is spiritueel dood. Wie zal dat bestrijden?"

Ik in elk geval. Juist door de aanslagen beseffen veel mensen dat het Westen wel degelijk waarden heeft, zoals vrijheid en democratie.

"Ja, maar u gaat waarschijnlijk naar concerten en musea, u onderneemt dingen waarvoor opleiding en geld nodig zijn. Dat hebben die jongens niet. Toch willen ze betekenis aan hun leven geven. Radicale moslims verkopen al hun kleding. Ze geven de voorkeur aan de simpele kleding van de islam. Ze willen geen merken meer."

Theo Padnos was poëziedocent in een gevangenis in Vermont. Hij droomde van een ander leven. Op zoek naar dat nieuw bestaan kwam hij in Jemen en Syrië terecht, waar hij Arabisch leerde en de islam bestudeerde. "Ik wilde schrijven over de jonge mannen die een belangrijke rol in ons leven spelen, de jihadi's", zegt hij.

Terug in Vermont probeerde hij artikelen over de religieuze achtergrond van de Syrische burgeroorlog te slijten aan Britse en Amerikaanse media. Dat lukte niet. Misschien zou hij meer succes hebben als hij vanuit Syrië zelf zou schrijven, dacht hij. In Turkije kwam hij drie jonge Syriërs tegen, die hem wel naar het oorlogsgebied wilden brengen. Eenmaal over de grens ontpopten ze zich als strijders van Al Qaida. Zo begon Padnos' kruisweg.

De studie van de Koran heeft hem niet erg optimistisch gestemd. "Islam is liefde, zeiden Franse imams na de aanslagen in Parijs. Maar ze kennen hun eigen fucking religie niet. Ik wel."

U leerde het op een hardhandige manier.

"Nee, daarvoor wist ik het al. Sommige verzen zeggen: wees vreedzaam. Andere verzen zeggen: kill. Maar die laatste zijn in de meerderheid. Bovendien is de Koran een obscuur boek uit de 7de eeuw. Daarom richten jihadi's zich op de verzen die over geweld gaan. Die zijn het gemakkelijkst te interpreteren. Mijn idee van de islam is niet erg veranderd door mijn gevangenschap."

Toch was u zo naïef om in uw eentje met drie strijders naar Syrië te gaan.

"Naïef is niet het goede woord. Ik was overmoedig. Ik dacht: wat er ook gebeurt, ze vinden me aardig en ik praat mezelf er wel uit. Ik geloofde niet dat mensen agressief zouden worden tegen me, ik had altijd goede relaties met Arabieren gehad.

"Maar er zit een diepe wreedheid in de Arabische wereld. Ik heb heel lang in een cel gezeten die zo groot was als deze twee cafétafeltjes. Ik mocht maar vijf minuten per dag naar de wc. Ik werd geslagen met kabels en slangen, terwijl ik geboeid was. Er zaten misschien een paar sadisten onder mijn bewakers, maar voor de meesten was het gewoon werk. Als iemand tijdens het martelen gestoord werd, zei hij: 'Sorry, ik heb het nu even druk.'

"Ik geloof wel dat ze genot ontleenden aan controle, aan complete onderwerping. Ze zouden het liefst de hele westerse wereld onder controle hebben. Ze denken ook dat het zal gebeuren."

Hoe serieus zijn zulke verhalen? Willen ze niet eerder chaos veroorzaken?

"Ze weten het ook niet, ze hebben geen echte strategie. Maar ze willen wel graag ruzie met het Westen."

Dacht u dat u ooit levend uit Syrië zou komen?

"Dat ging op en neer. In het begin dacht ik: zeker niet. Later had ik discussies met medegevangenen. Iemand zei: 'Ze gaan ons niet vermoorden, want anders hadden ze het allang gedaan.' En dan zei ik: 'Ze gaan ons niet vrijlaten, want anders hadden ze het allang gedaan.'"

Padnos verwijt zijn bewakers niets, zegt hij. Hij volgt ze zelfs op Twitter. Op zijn telefoon toont hij het account van een jonge man die een kalasjnikov aanlegt. Hij heeft een doek over zijn mond als een bandiet in een ouderwetse cowboyfilm, maar zijn pretoogjes geven hem een merkwaardig vriendelijk uiterlijk. 'Ik houd van de jihad en het martelaarschap', staat onder de foto. Padnos heeft nog geprobeerd hem te skypen, maar hij neemt niet op. "Het waren arme, domme, jonge mensen", zegt hij, radertjes in een wreed systeem. "Als je wordt overreden door een bus, word je ook niet boos op de bus. En ik was zo dom om voor die bus te springen."

null Beeld AP
Beeld AP
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234