Dinsdag 02/06/2020

Bank achteruit

"Er zijn leerlingen waarmee je niets kunt"

Beeld Bob Van Mol

Een dubbeltje op zijn kant. Xaveer De Boeck, directeur van het Gentse Koninklijk Lyceum, ziet de middelbare school als een plek waar kansen worden gegrepen of verprutst. Hij denkt aan Kimberley. Zij begon in het aso, maar zit vandaag op haar plek in het bso. "Al vind ik het soms nog wel jammer dat het zo is gelopen."

Het regent in Gent. Toch staan aan de Kortrijksesteenweg groepjes jongeren buiten. Er stijgt rook en een geur van tabak op. Af en toe volgt er een vleugje cannabis. Binnen zit directeur Xaveer De Boeck in zijn plechtstatig bureau naar hun cijferlijst te kijken. Herhaaldelijk valt er een leerkracht binnen. Nu is het de beurt aan de leraar Engels, die melding maakt van een leerling die zonder reden wegbleef van zijn examen. "Kunnen we hem niet nog een kans geven om het in te halen?" De Boeck is onverbiddelijk en schudt het hoofd.

Zijn Koninklijk Lyceum, op een boogscheut van station Sint-Pieters, bestaat voor bijna de helft uit kansarme leerlingen. Zij wonen verspreid over de hele stad en komen vaak pas na vele omzwervingen terecht bij De Boeck. Met een gedeukt zelfvertrouwen, weinig motivatie en een grijskleurig beeld van hun toekomst.

"Er zijn er genoeg die het zelf hebben uitgelokt, maar soms maken ze ook per ongeluk de verkeerde keuze. Zij komen dan in het bso terecht, terwijl ze daar eigenlijk te slim voor zijn en ook aso of tso hadden aangekund. Zo is er een jongen die inmiddels al drie keer binnen het bso van richting is veranderd en de waterval blijft afdalen. We kunnen alleen maar hopen dat hij zich herpakt. Soms lukt dat. Eén leerling, die het van thuis uit financieel moeilijker heeft en nu het vijfde jaar verkoop ingaat, had in het verleden ook last van schoolmoeheid, maar staat er vandaag weer."

Het was eind juni toen De Boeck over Kimberley Silversmit sprak. Er ligt nu een zomer tussen. Eentje vol vrije dagen voor het zeventienjarige meisje met de volle bos donkerblonde krullen. Ze woont nabij de haven van Gent, dicht bij de Muide, met haar moeder en jongste zus. Ze glimlacht veel. Uit verlegenheid en een beetje schrik. Het valt haar niet altijd gemakkelijk om te spreken over geld, over thuis en over school. Haar moeder Nancy, die werkt als loketbediende, kijkt goedkeurend toe en vult haar af en toe aan.

Perspectief

"Ik ga weer graag naar school, dat klopt." Ze begint volgende week aan haar vijfde jaar en liep twee jaar vertraging op in het lager onderwijs. "Het vijfde en zesde leerjaar heb ik gedubbeld. Eerst omdat ik niet matuur genoeg was, daarna omdat mijn rekenkennis te wensen overliet. In het secundair begon ik in het aso om vervolgens via het tso in het bso terecht te komen. Ik zit op mijn plek, maar soms vind ik het wel jammer. Sommige vakken zijn in het bso te gemakkelijk. Thuis hoef ik dan ook bijna niet te studeren."

Niet willen of niet kunnen. Het is soms een wereld van verschil, zo stelt haar moeder. Directeur De Boeck spreekt in dat opzicht eerder van "grijpen of mistasten". Wat de leerlingen of zonen en dochters aanvangen met de geboden kansen, is soms een dubbeltje op zijn kant. Maar wel eentje die een leven ingrijpend kan veranderen. "In haar geval was het een beetje van allebei", zegt Nancy. "Zeker in het tso." Ze dringt erop aan dat Kimberley een diploma haalt zodat ze meer kansen op een degelijke job heeft.

"School is niet het allerbelangrijkste in mijn leven, maar daarvan ben ik wel doordrongen", zegt Kimberley, terwijl ze haar glas cola opdrinkt. "Ik wil graag boekhoudster worden. We krijgen dat vak in mijn richting en ik haal er schitterende resultaten voor. De leerkrachten sturen me dan ook een beetje die kant op. Ik heb daar niets op tegen, want het lijkt me een fijn beroep. Het verdient ook niet slecht, denk ik."

Er is tenminste perspectief. Een blik op later. Hetzelfde kan niet worden gezegd van sommige van haar klas- en schoolgenoten. Ze komen soms te laat, wat Kimberley ook overkomt, of blijven hele dagen weg. Ze vragen hulp, maar dagen niet op als de leerlingenbegeleiders 's avonds extra ondersteuning aanbieden.

Bedreigingen

"Meestal zoeken leerlingen het zelf op", zegt Kimberley. "Je moet al heel wat uitvreten om van school te worden gegooid, maar sommigen gaan gewoon te ver. Vorig jaar ging een klasgenoot niet akkoord met zijn strafstudie. Hij werd agressief en begon opeens de leraar te bedreigen, terwijl de hele klas er bij was. Ik wist niet wat er gebeurde. Toen hij naar de directeur werd gestuurd, begon hij hem ook te bedreigen. Enkele dagen later hoorden we dat hem niet meer op school zouden terugzien."

Het verhaal van de opstandige scholier geeft de cijfers kleur. Elk jaar opnieuw trekken duizenden de schoolpoort achter zich dicht zonder een diploma te hebben behaald. Vorig jaar ging het om 8.000 scholieren, die vooral in het (deeltijds) beroepsonderwijs les volgden en in de steden wonen. Onder kansarmen is de uitval het grootst. Liefst een op de vier haakt ongediplomeerd af. Ter vergelijking: bij de niet-kansarmen gaat het gemiddeld om een op de vijfentwintig.

"Toch zijn er genoeg hier op school die zelf de waterval hebben uitgelokt", zegt directeur De Boeck. "Zij komen in de puberteit terecht en gaan experimenteren in hoe ver ze kunnen komen door vooral niet te studeren. Een aantal leerlingen schieten op hun zestiende wakker en staan 's ochtends huilend in mijn kantoor, omdat ze zich afvragen wat er van hun leven zal terechtkomen. Vaak is het dan al te laat om op korte termijn in te grijpen. Ze kunnen wel terug naar het tso als ze een jaar overdoen, maar dat probeert bijna niemand."

Directeur Xaveer De Boeck.Beeld Bob Van Mol

Waar het precies fout loopt, valt moeilijk te zeggen. Soms krijgen ze van thuis uit geen hulp, groeien ze op in armoede of kunnen ze niet weerstaan aan de verlokkingen van de grote stad. Ze beginnen drugs te gebruiken, komen onder invloed naar school of beginnen zelf te dealen. Op het Lyceum probeert een preventiemedewerker de scholieren in het gareel te houden. Zij heeft zelf haar schoolcarrière niet afgemaakt en krijgt nu opnieuw de kans om haar diploma te behalen. In de tussentijd probeert ze te voorkomen dat andere jongeren haar voorbeeld volgen.

Het is slechts een van de manieren waarop De Boeck onheil probeert te vermijden. Vaak met succes, maar soms ook zonder resultaat. "Het spreekt voor zich dat we hen mogelijkheden blijven bieden, maar ze moeten op een gegeven moment wel willen", zegt De Boeck.
"Vaak komen hier scholieren terecht die elders al vele kansen hebben verprutst. Met één procent van al mijn leerlingen kun je weinig tot niets aanvangen. We bijten er onze tanden op stuk, terwijl ze vaak beter kunnen. Ze haken af, omdat hun ouders geen grip meer op hen hebben of omdat het niveau van hun opleiding voor hen te gemakkelijk is."

Hoger onderwijs

Zij kloppen op latere leeftijd steeds vaker aan bij de examencommissie secundair onderwijs, de vroegere middenjury, of zoeken een diploma via het tweedekansonderwijs. Het Lyceum moedigt hen zelfs aan om het langs die weg te proberen als alle andere paden al zijn bewandeld.

"Een leerling waar ik nu veel mee bezig ben, is 15 jaar. Zijn leraren van het bso hebben mij herhaaldelijk laten weten dat hij veel te slim is. Als in de klas de regel van drie wordt behandeld, legt hij het samen met de leraar uit aan zijn klasgenoten. Ik kan alleen maar hopen dat hij zijn diploma haalt. Wij zullen hem dan proberen te overtuigen om voor het hoger onderwijs te kiezen. Net als vele andere leerlingen heeft hij het verstand, maar de werkethiek ontbreekt. Zij zullen moeten beseffen dat er ook naast de lesuren drie uur per dag zal moeten worden gestudeerd. Want laten we eerlijk zijn, sommige van mijn leerlingen verzetten zoveel uur werk niet eens in een jaar."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234