Maandag 14/06/2021

'Er was niets te zien, maar er werd wel gediscussieerd'

Reconstructie van een tentoonstelling die nooit plaatsvond. Of toch niet zoals gepland

Deurle

Eigen berichtgeving

Luk Lambrecht / Ward Daenen

Wat is er precies gebeurd die zomer van 1973? Of niet gebeurd? Fernand Spillemaeckers zou een tentoonstelling én een congres organiseren. Het congres vond effectief plaats in Brussel, de tentoonstelling in Deurle niet. Of toch niet zoals gepland.

In maart 1973 nodigt Spillemaeckers, samen met Anny De Decker en de Duitse galeriehouder Paul Maenz, een aantal kunstenaars uit om van 1 tot 3 juli "deel te nemen aan besprekingen" tijdens een congres in Ter Kameren. Eens te meer wilde hij de hedendaagse kunst ter discussie stellen, en dat in het hart van een Brusselse kunstschool. Het lijstje aanwezigen die zomer in Brussel was inderdaad indrukwekkend: Marcel Broodthaers, Daniël Buren, Lawrence Weiner, Hans Haacke, Carl Andre, Andre Cadere...

"Het was een succesvolle conferentie", schreef Weiner onlangs in een brief naar het museum van Deurle. "Het congres verliep nogal chaotisch", haalt de Gentse verzamelaar Roger Matthijs zich Ter Kameren voor de geest. "Een dagorde was er niet. De kunstenaars discussieerden voortdurend. Op het congres hoor ik Carl Andre nog vragen: 'Waarom worden wij toch niet begrepen? Onze kunst is zo eenvoudig en zo toegankelijk.' Maar ja, tegels als kunst voorstellen, is niet zo eenvoudig, hé." Maria Gilissen, weduwe van Marcel Broodthaers: "Marcel toonde op het congres, dat Spillemaeckers in gang gestoken had, het filmpje Projet pour un texte. Daarin schrijft hij met inkt een tekst in de gietende regen."

Tot zover het congres. Maar er zou van 11 juli tot 8 augustus 1973 ook een tentoonstelling in het Museum Dhondt-Dhaenens (MDD) van Deurle plaatsvinden. Anny De Decker vertelt. "De tentoonstelling die in juli 1973 gepland was, omvatte belangrijke plastische werken van de deelnemende kunstenaars, bijvoorbeeld een wandtekening van Sol Lewitt, een grote installatie in situ van Daniël Buren, verschillende objecten van Broodthaers, een sculptuur van Carl Andre. Door een hevige ruzie tussen Cadere (die niet uitgenodigd was) en Buren, en een patstelling tussen Spillemaeckers en mij, waarvan ik me de details niet meer herinner, besloten Paul Maenz, Marc Poirier en ikzelf de tentoonstelling niet te laten doorgaan." Vanwaar die hoogoplopende ruzie tussen Cadere en Buren? Niemand die de details kent, maar het is best mogelijk dat het simpelweg met streepjes te maken heeft. Nu ja, simpel. Bij beiden hadden die te maken met ideologie. Daniël Buren (met zijn subtiele kleurenstrepen) en Cadere (met zijn gestreepte stok) moesten hoe dan ook het ideologisch-explosieve territorium delen. En delen is niet de sterkste kant van de individualisten die kunstenaars vaak zijn. Behalve de kunstenaars hadden blijkbaar ook Spillemaeckers en De Decker bonje. Het zal wellicht met de immer stuurse, links-radicale Spillemaeckers te maken hebben gehad. "Het conflict tussen Fernand en mezelf was enkele maanden later alweer bijgelegd, en het heeft geen zin dergelijke ruzies verder op te blazen. Het belangrijkste is dat onze twee galerieën complementair waren en dat we samen heel vroeg de belangrijkste kunstenaars van de jaren zestig en zeventig in België hebben geïntroduceerd", vindt De Decker.

De tentoonstelling in het MDD kwam er dus niet. Of toch? Anny De Decker: "Spillemaeckers heeft in plaats van de aangekondigde tentoonstelling een aantal zwarte mappen op een tafel geplaatst, zoals conceptuele kunstenaars als Hanne Darboven, Art & Language, Philippe Van Snick en anderen al voorheen hadden gedaan. De inhoud van de mappen in Deurle bestond echter niet uit werken, maar uit teksten die de kunstenaars hadden ingestuurd in verband met het congres dat net tevoren had plaatsgevonden. Die documentatie had dus niets te maken met de geplande tentoonstelling. De kunstenaars waren daarvan ook niet verwittigd op dat moment."

Was er dan toch iets als een expo, daar in Deurle? Uit de bewuste teksten - ze zijn gebundeld in het cataloogje 11/7/73 - blijkt alvast dat het om meer dan zomaar documentatie ging. De 'woordenlijst' van Robert Barry of het Global Location Piece van de Amerikaan Douglas Huebler worden vandaag algemeen als gedrukte kunstwerken beschouwd. Ook Anton Herbert gelooft dat er wel degelijk een tentoonstelling was: "Wij waren op voorhand niet verwittigd van de afgelasting. Wij dus naar Deurle. Er stond een kleine tafel in het museum, waarop verspreid wat documenten lagen. Voor de rest was er niets te zien. Maar er werd vurig gediscussieerd onder de weinige aanwezigen. Voor mij ging Deurle 11/7/73 niet om die ruzie. Voor mij was het een positief spanningsmoment dat tot ontlading kwam. Het waren de wonderlijke jaren waarin al die jonge kunstenaars internationaal doorbraken. Eerst op Documenta 5 in Kassel in 1971, later, in 1976, op de Biënnale van Venetië."

Vanwaar die hoogoplopende ruzie tussen Cadere en Buren? Niemand die het precies weet, maar het kan gewoon met streepjes te maken hebben

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234