Dinsdag 29/09/2020

'Er was geld voor alles, behalve voor extra cipiers'

Hoe moeilijk is het werken in de overvolle gevangenissen van ons land? Als iemand het kan weten, is het Freddy Weckhuysen. Na 37 jaar dienst op drie plaatsen is hij net afgezwaaid als cipier. Hij neemt afscheid met een genadeloze brief.

"Op een van mijn laatste werkdagen in de gevangenis van Mechelen was een bezoeker de gevangenis binnengeraakt, hoewel de detector aan de inkom een alarmsignaal had gegeven. In de schoen van de man zat 'iets elektronisch'. Mijn collega had het niet gemerkt. Toen de directie het voorval later vernam, kwam er geen reactie. De bewaker werd zelfs niet op de vingers getikt. Symptomatisch voor hoe laks sommige directieleden met veiligheid omspringen."

"Ik heb vanaf werkdag één - 17 september 1979 - geleerd dat je als cipier twee elementaire taken hebt: het bewaken van de gevangene en het garanderen van de veiligheid voor andere gevangenen en het personeel. De rest van de taken is ondergeschikt. Zo heb ik het destijds geleerd in Leuven-Centraal, de gevangenis waar langgestraften als Freddy Horion of de Vampier van Muizen (Staf Van Eyken, PLA) zaten.

"In de jaren 80 was Leuven de Club Med van het gevangeniswezen, omdat de directeur daar als eerste het 'open systeem' had ingevoerd. De cellen mochten de hele dag openblijven, zodat de mannen vrij op hun gang konden rondlopen. Dat open systeem is later in alle gevangenissen ingevoerd. Het maakt de sfeer wat gemoedelijker, maar ik kan niet zeggen dat ik ooit familiair ben omgegaan met een gevangene. Zelfs niet toen op mijn sectie mijn beste jeugdvriend werd opgesloten voor brandstichting.

Tachtig belminuten

"Gevangenen wisten wat ze aan mij hadden, en vooral wat ze niet aan mij hadden. 'Chef, zou jij voor mij eens dit of dat willen doen?' Jamais. Hij was de crimineel. Het was zijn probleem, niet het mijne. Dat klinkt streng, maar gevangenen respecteren duidelijke regels. Zelfs de voorzitter van de Outlaws-motorbende, van wie iedereen bang was na zijn mislukte ontsnappingspoging met een riotgun, vond het spijtig dat ik uit Leuven-Centraal wegging. Ik was van niemand bang. Ik heb dan ook als paracommando gevochten in Congo."

Freddy verhuist na vijftien jaar van Leuven-Centraal naar de Begijnenstraat in Antwerpen, een arresthuis met enkel verdachten en criminelen die op hun proces wachten.

"De overbevolking was toen op zijn hoogtepunt. 850 man voor 450 plaatsen. We kwamen handen tekort. Vanaf 6 uur 's morgens zette ik gevangenen uit bed om te douchen. Wie niet onmiddellijk buitenkwam, had pech. Deur weer op slot, geen douche. Hoeveel dagen hebben wij daar niet gestaakt tegen het personeelsgebrek en de onveiligheid? Gemakkelijk honderd! Buitenstaanders begrijpen dat niet, maar wij staakten nooit voor futiliteiten. Ik zwaai vandaag af met een tegoed van 197 verlof- en recupdagen, die ik nooit heb kunnen opnemen omdat er niet genoeg volk was."

De basiswet van 2005 heeft veel veranderd, vindt Freddy, die in die periode naar de gevangenis van Mechelen overstapte. De basiswet geeft gevangenen het recht op een dagelijkse douche, ongestoord bezoek, tachtig belminuten per week, elke dag wandeling, cursussen, ontspanning, sport. Alles staat in het teken van het welzijn van de gevangene. "Kijk naar de fitnesszaal. Alles is er, tot splinternieuwe spinfietsen en een fitnessleraar toe. De cursussen, nog zo'n tijdverdrijf. Een lerares Engels kwam onlangs niet meer opdagen omdat gevangenen het te bont hadden gemaakt in de klas. Werden die herriemakers uitgesloten van de cursus? Nee, er werd een nieuwe leraar gezocht."

"Een beschermcomité organiseerde ooit een kinderfeest in de gevangenis. 's Avonds lagen papa's stoned in hun cel. Die mannen hadden hun kroost gebruikt om cannabis binnen te smokkelen. Voor het binnensmokkelen van gsm's moet je de schuldige meestal bij het personeel zoeken. Altijd is er wel een medewerker die geld belangrijker vindt dan de veiligheid van zijn collega's. Van één cipier wisten we vrij zeker dat ze gsm's met een prepaidkaart binnensmokkelde. Goedkope Nokia's van 50 euro verkocht ze gevangenen voor 750 euro. We hebben het nooit kunnen bewijzen, maar na haar overplaatsing was het toch opvallend stiller in de cellen.

Relatie met cipier

"Begrijp je waarom ik als cipier op den duur gedemotiveerd raakte? Voor al die randactiviteiten is er geld, maar een extra cipier aanwerven is te duur. Erger zelfs, als ik een tuchtverslag schrijf, heeft de gevangene recht op een gratis advocaat om zich te verdedigen.

"Maar er is nog iets wat de veiligheid ondermijnt en wat weinig mensen weten: vrouwelijke cipiers op de mannenvleugel. Aanvankelijk zag ik het probleem ook niet. Ik heb als vakbondsman zelfs nog een collega verdedigd die door de directie werd verdacht van een relatie met een gevangene. De realiteit geeft me ongelijk. Ik heb in drie jaar vier relaties zien ontstaan tussen een gevangene en een cipier. Vorig jaar heeft een gevangene zelfmoord gepleegd nadat hij was overgeplaatst na geruchten over een relatie met een cipier. Als man van de oude garde had ik het daar moeilijk mee, en ik botste steeds vaker met de directie en de jonge cipiers. Als je niet meer op je collega's kunt rekenen, is het tijd om te vertrekken."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234