Donderdag 09/07/2020

AnalyseAanpak corona

Er vielen nergens zoveel extra doden door corona als in België. En dat ligt niet aan onze manier van tellen

(Illustratiebeeld)Beeld Getty Images

Als we de aanpak en gevolgen van de coronacrisis in België met drie gelijkaardige Europese lidstaten vergelijken, voert ons land alleen het klassement van het aantal doden aan. Dat blijkt uit een analyse van Het Laatste Nieuws, die de Belgische cijfers vergelijkt met Zweden, Oostenrijk en Nederland.

Waarom Zweden, Oostenrijk en Nederland?

Zweden, Oostenrijk en Nederland zijnde Europese landen die België het dichtst benaderen qua bevolkingsaantal, aantal inwoners van de grootste stad, welvaartsniveau en gezondheidszorgbeleid. Die landen zijn bovendien interessante ijkpunten, omdat ze elk een andere strategie toegepast hebben om de epidemie in te dijken.

Onze coronacijfers in vergelijking met andere landen. Van boven naar beneden de volgende gegevens: het aantal inwoners, het aantal inwoners in de grootste stad, de koopkrachtstandaard per inwoner, het gezondheidsbeleid en de toegepaste strategie.Beeld HLN

België kreeg grootste economische klap

Ons land heeft economisch zwaar geleden onder de corona-epidemie. Het bruto binnenlands broduct (bbp) van België kromp in het eerste kwartaal van 2020 met 3,6% tegenover het laatste kwartaal van 2019.

 In vergelijking met Oostenrijk, Nederland en Zweden kreeg onze economie de grootste klap van allemaal. Dat heeft alles te maken met het feit dat België al vrij vroeg zijn economie volledig op slot heeft gegooid. Midden maart ging het hele land in lockdown, waardoor de economische terugval in de laatste twee weken van het eerste kwartaal enorm was. 

In Zweden werd geen lockdown ingevoerd. Daar is de economie quasi stabiel gebleven in het eerste kwartaal van 2020. In Nederland heeft men de winkels en bedrijven nooit gesloten. Daar is de economie ‘slechts’ met 1,7% gekrompen. In Oostenrijk heeft men wél een even strenge lockdown als in België ingevoerd, maar ligt de economische klap met -2,5% toch een vol procentpunt lager dan bij ons. Dat bepaalde landen na de ‘eerste golf’ economisch minder gehavend zijn dan België, zegt niet per definitie iets over hoe die landen tussen april en juni gepresteerd zullen hebben. De EU verwacht dat de echte economische schade pas duidelijk zal worden in dat tweede kwartaal en mogelijk zal dan ook in Zweden de groei negatief worden. Niettemin is de startpositie van Zweden, Oostenrijk en Nederland beter dan die van België.

Ranglijst gebaseerd op groei van bruto binnenlands product in eerste kwartaal van 2020 t.o.v. laatste kwartaal van 2019, bron: nationale banken van Zweden, Oostenrijk, België en Nederland.Beeld HLN

Enkel in België wordt regering niet beloond

Opvallend: in zowel Nederland, Oostenrijk als Zweden worden de regeringspartijen door de kiezer beloond vanwege hun aanpak van de coronacrisis. Nochtans volgde elk land een andere strategie en verliep de crisis nergens zonder fouten. 

De enige gelijkenis tussen de drie landen is dat ze over sterke regeringsleiders beschikken. Want het zijn die leidersfiguren die voor de grootste boost in de opiniepeilingen zorgen. In Nederland tekent de VVD van premier Mark Rutte historische cijfers op met een resultaat van 37%, in Oostenrijk schiet de ÖVP van premier Sebastian Kurz naar 44% en in Zweden klimmen de sociaaldemocraten van premier Stefan Löfven voor het eerst boven de 30%. De kleinere partijen in die regeringen stijgen meestal slechts enkele procenten of blijven gelijk.

In België profiteert evenwel geen enkele regeringspartij van het geleverde werk in het bestrijden van de coronacrisis. Zowel op federaal niveau als op Vlaams niveau blijven de regeringspartijen op hetzelfde resultaat hangen. Dat de opiniepeilingen in andere landen goed zijn, betekent overigens niet dat er ginds geen kritiek geleverd wordt. In Zweden moest de regering onder druk van de oppositie akkoord gaan met een onderzoekscommissie die de aanpak tegen het licht zal houden. In Oostenrijk is heel wat kritiek op het feit dat het skioord Ischgl in Tirol zo laat in quarantaine is gezet, terwijl achteraf gebleken is dat veel besmettingen in andere Europese landen terug te brengen zijn tot die gemeente. En in Nederland wordt er serieus geklaagd over de gebrekkige teststrategie en het uitblijven van gedegen contactonderzoek.

Ranglijst gebaseerd op verschil in opiniepeiling tussen januari 2020 en mei 2020, bron: politico.euBeeld HLN

België ging het langst op slot

Ons land is kampioen van de lockdown. Tenminste, als je die titel afmeet aan het aantal weken dat we het openbaar leven compleet hebben stilgelegd. Zowel de scholen, de horeca, de winkels als de bedrijven hielden we langer dicht dan Zweden, Nederland en Oostenrijk. Voor Zweden hoeft dat niet te verbazen, want dat land heeft nooit een lockdown ingevoerd. In Nederland hebben ze dan weer enkel de horeca en de scholen gesloten. Dat deden ze slechts enkele dagen na België, maar de heropening gebeurde telkens een week vroeger dan in ons land. Enkel Oostenrijk is even ver gegaan als België en gooide midden maart het héle land op slot, maar heeft nadien voor alle sectoren de deur wel veel sneller opnieuw opengezet.

Onze coronacijfers in vergelijking met andere landen.Beeld HLN

Belgische teststrategie is goed, maar kwam traag op gang

Op vlak van testen zijn we - over de hele crisis gezien - niet de primus van de klas, maar gelukkig ook niet het kneusje. En dat is goed nieuws. Want de teststrategie van een land is belangrijk om de verspreiding van Covid-19 tegen te gaan. 

Vraag is: hoe meet je de efficiëntie en doeltreffendheid van die strategie? Bij de WHO stelt men dat er het best gekeken wordt naar het aantal tests dat een land uitvoert om één positief geval te ontdekken. Landen die tussen de tien en dertig tests uitvoeren om één positief geval te ontdekken, testen volgens de WHO voldoende. Landen die onder die ‘benchmark’ vallen, doen er waarschijnlijk te weinig. Over de hele crisis gezien halen België en Oostenrijk die lat. Oostenrijk weliswaar met veel meer overschot dan België. Zweden en Nederland zitten echter ruim onder dat streefcijfer en testen dus niet voldoende.

Maar de rekenmethode van de WHO vertelt niet alles. Ook de snelheid waarmee je er als land in geslaagd bent om grote groepen mensen te testen, is van belang. En dan verdient enkel Oostenrijk een pluim. In dat land is eind maart al beslist dat alle mensen met symptomen én mensen die in contact waren gekomen met besmette personen getest konden worden. Ter vergelijking: bij ons duurde het tot begin mei vooraleer we breder gingen testen. In Zweden en Nederland reageerde men nóg trager. Zweden heeft pas eind mei toegelaten dat er meer mensen getest worden en in Nederland is dat zelfs pas sinds vorige week mogelijk.

De WHO stelt dat landen goed testen zodra ze tussen de 10 en 30 tests uitvoeren per positief geval, bron: Oxford University.Beeld HLN

België heeft meeste Covid-19-doden

Trieste eerste plaats om te hebben: die van grootste oversterfte tijdens de coronacrisis. Vergelijken we met Zweden, Oostenrijk en Nederland, dan vielen er tussen midden maart en eind mei nergens zoveel extra doden als in België. En nee, dat heeft niks te maken met de manier waarop we onze coronadoden tellen. 

Voor de rangschikking hebben we ons gebaseerd op de zogenaamde ‘Z-score’ van ieder land, dat is een eenheid waarmee de oversterfte wetenschappelijk uitgedrukt wordt. Die score laat toe om de verschillen in bevolkingsgrootte en kalendereffecten te filteren. Als we de Z-score van België bekijken van maandag 16 maart (de start van de lockdown) tot en met zondag 24 mei (meest recente data), dan halen we een gemiddelde van 12,3. Elke score tussen 10 en 15 wordt door wetenschappers omschreven als ‘zeer hoge oversterfte’. Nederland en Zweden scoren ook slecht, maar zitten toch een categorie onder België. Hun scores komen overeen met ‘hoge oversterfte’. In Oostenrijk is de voorbije maanden dan weer amper oversterfte gemeten, ondanks Covid-19.

Het hardnekkige argument dat enkel België zijn coronadoden volledig telt, lijkt overigens niet op te gaan. Als we de Z-scores afzetten tegenover de officiële coronadoden, dan merken we dat ook Zweden en Oostenrijk zeer accuraat tellen. Enkel Nederland rapporteert te weinig coronadoden.

Is er dan geen positief nieuws? Toch wel. De laatste vier weken zakt onze oversterfte sneller dan in Zweden.

Onze coronacijfers in vergelijking met andere landen.Beeld HLN

Contactonderzoek stond alleen in België in kinderschoenen

Wie besmette personen snel wil opsporen en afzonderen, moet een gedegen netwerk van contactonderzoekers hebben. België had dat netwerk voor de crisis helaas niet. In vergelijking met Zweden, Oostenrijk en Nederland stond contactonderzoek bij ons nog in de kinderschoenen. Toen de eerste positieve patiënten uit de skigebieden terugkwamen, had België amper veertig artsen en verpleegkundigen klaarstaan om de contacten van besmette personen op te sporen. Na amper enkele dagen was die ploeg zo overweldigd, dat ze de strijd moest staken.

Vergelijk dat eens met Oostenrijk. Dat land beschikte eind februari al over zeshonderd contactonderzoekers en tegen midden maart kon men dat opdrijven tot negenhonderd. Ter herinnering: in België zijn we pas eind april op zoek gegaan naar versterking voor die ploeg van veertig man.

Toch is België niet het enige land waar hevige discussies gevoerd zijn over contactonderzoek. In Nederland is pas midden mei definitief beslist om het aantal personeelsleden op te drijven en in Zweden blijven ze in de 21 regio’s met min of meer dezelfde capaciteit werken, omdat de federale overheid voorlopig weigert bij te springen.

Ook de uitrol van een contact tracing-app verloopt niet alleen in België met horten en stoten. In Zweden en Nederland woeden dezelfde discussies over privacy en over wie de app mag ontwikkelen. Enkel Oostenrijk had al vrij vroeg een app klaar. ‘Stopp Corona’ werd daar midden april gelanceerd met het Rode Kruis als voortrekker van het project. De app kent echter tal van kinderziektes en is voorlopig nog maar 600.000 keer gedownload. Slechts de helft van die mensen is een actieve gebruiker. Niettemin heeft Oostenrijk een voorsprong.

Onze coronacijfers in vergelijking met andere landen.Beeld HLN
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234