Woensdag 15/07/2020
Fouad Gandoul: ‘Er moet een Pax Belgica komen, een deal die ons land voor minstens tien jaar zou bevrijden van de communautaire strijd.’

InterviewFouad Gandoul

‘Er staat niemand op het speelveld die zelfs maar in de buurt komt van De Wever’: politicoloog Fouad Gandoul

Fouad Gandoul: ‘Er moet een Pax Belgica komen, een deal die ons land voor minstens tien jaar zou bevrijden van de communautaire strijd.’Beeld Wouter Maeckelberghe

Hij ziet het formatiespektakel met lede ogen aan, en gokt op een minderheidsregering óf nieuwe verkiezingen. Wetstraatwatcher Fouad Gandoul over het dilemma van de N-VA, het geld van de Franstaligen en de tweederangsburgers volgens Vlaams Belang.

“Ik denk dat Elio Di Rupo momenteel aanstuurt op een klassieke tripartite”, zegt Fouad Gandoul. “Dat is een minderheidskabinet, maar het kan in de Kamer wellicht op steun rekenen van Ecolo en Groen. Dat zou neerkomen op een Vivaldi-coalitie, maar dan in een andere formule, met gedoogsteun. Als socialist en minister-president van Wallonië wil Di Rupo in elk geval liever niet toetreden tot een rechtse federale regering waar behalve de twee liberale partijen óók nog eens de N-VA zou zitten. Dat is begrijpelijk, net zoals het begrijpelijk is dat Bart De Wever liever geen links beleid wil dat vooral Vlaanderen geld zou kosten en vooral ten goede zou komen aan Franstaligen. Die botsende logica, waarbij politici alleen rekenschap afleggen aan hun eigen electoraat, is het fundament van de crisis waarin we ons momenteel bevinden.”

Gandoul is arbeidsrechter en fiscaal adviseur bij de christelijke vakbond in Limburg. Als politiek wetenschapper ontpopte hij zich de voorbije jaren tot de betere observator van de schermutselingen in de Wetstraat – het is geen wonder dat hij een graag geziene gast is in De afspraak op vrijdag bij Ivan De Vadder. Gandoul kent zijn politieke geschiedenis, maar ook de bijbehorende boordtabellen – de Belgische cijfers die de laatste maanden bij alle onderhandelingen mee op tafel liggen.

Hoe kijkt u naar die onderhandelingen?

“Met stijgende verbazing. Je zou verwachten dat in die hele grote groep volwassen mensen in de Wetstraat iemand zou opstaan om de leiding te nemen en een project voor te stellen waar het hele land iets aan heeft, en niet alleen de eigen partij. Maar niemand steekt zijn nek uit.”

Wie had dat moeten doen?

“In de eerste plaats natuurlijk Bart De Wever. Er staat, zeker in Vlaanderen, niemand op het speelveld die zelfs maar in zijn buurt komt. Terwijl andere partijen met holle slogans bleven werken, heeft hij de voorbije vijftien jaar het debat intellectueel opgetild. Ik kan niet begrijpen dat hij nog geen kans heeft gekregen om een formatiepoging te doen.”

Zou hij die kans willen?

“Nee, dat denk ik niet. Op dit moment is het politiek niet interessant voor zijn partij om een regering te vormen die het land overeind moet houden. Dat is namelijk strijdig met artikel 1 van zijn partijstatuten. Zo’n regering hebben we wel nodig, natuurlijk. Er moet volop voorbereidend werk worden verricht om tot een soort Pax Belgica te komen – een deal over een zevende en verlossende staatshervorming die ons land voor minstens tien jaar zou bevrijden van de communautaire strijd.”

Zo’n deal kan alleen De Wever maken.

“Ja, maar voor zo’n deal is een tweederdemeerderheid in de Kamer én een meerderheid in beide taalgroepen nodig. Het moet dus een deal zijn waarmee zowel de Franstalige partijen als een partijcongres van de N-VA akkoord gaat. Dat zie ik niet nog niet meteen gebeuren. Al heeft De Wever wel één sterk drukkingsmiddel: vanaf 2025 begint er voor de deelstaten, als gevolg van de nieuwe financieringswet, een smak federaal geld weg te vallen. Vlaanderen, Brussel en Wallonië zullen meer op eigen benen moeten staan.”

Dan moeten de Franstaligen toch vragende partij zijn voor een grote deal?

“Zij hebben belang om een akkoord te sluiten over de financiering van de deelstaten na 2025. Dat is een opportuniteit voor de N-VA. Maar die moet dan bereid zijn om zelf ook water bij de wijn te doen. Want confederalisme veronderstelt volgens het grondwettelijk recht dat twee onafhankelijke entiteiten afspreken wat ze nog samen willen doen. Dat is dus onmogelijk. Bovendien komt dan ook de verdeling van de staatsschuld ter sprake, en bij een scheiding kijk je dan naar de draagkracht, en die is in Vlaanderen het grootst.”

Fouad Gandoul: ‘Vlaams Belang is een racistische, fascistische partij. De retoriek en het programma zijn gericht op manifeste ongelijkheid.’Beeld Wouter Maeckelberghe

Geen confederalisme, dus.

“Nee, dat is een hersenspinsel, totaal onrealiseerbaar. Tenzij N-VA de Vlaamse kiezer wil opzadelen met een waanzinnige schuld voor de komende vijftig of honderd jaar.”

U hebt al gewezen op de verantwoordelijkheid van Bart De Wever. Maar in maart leek die wel bereid tot een akkoord met PS-voorzitter Paul Magnette. Het is Magnette die dat akkoord naar verluidt heeft getorpedeerd.

“Ook de verantwoordelijkheid van Magnette is bijzonder groot. Hij komt niet overeen met zijn liberale MR-collega Georges-Louis Bouchez. Allemaal erg pijnlijk en jammer. In elk geval is het duidelijk dat de man of vrouw die vandaag nog een uitweg vindt, als de moderne redder des vaderlands de geschiedenisboeken ingaat – als de nieuwe Jean-Luc Dehaene, zeg maar. Maar ik zie niet wie dat zou kunnen zijn. De Wever is retorisch sterk en onaantastbaar, maar hij is geen dealmaker. Hij heeft niet het vernuft van Dehaene.”

Zouden Di Rupo en Jan Jambon, als regeringsleiders, een deal kunnen maken?

“Di Rupo en De Wever misschien. Ik had liever gezien dat De Wever minister-president was geworden. Maar liever Di Rupo dan Magnette. Magnette is een grotere pilaarbijter, Di Rupo is veel machiavellistischer: het doel heiligt de middelen, en in principe is voor hem alles bespreekbaar. Ik denk dat Di Rupo in ruil voor een nieuwe financieringswet, in ruil voor smeergeld dus, zeker de gok van een regering met N-VA zou willen wagen. We zijn blijkbaar ook vergeten dat de regering-Di Rupo in 2014 beloond is in Vlaanderen.”

Juist. De regering-Michel is vorig jaar afgestraft in Vlaanderen, de regering-Di Rupo haalde in 2014 in Vlaanderen twee extra zetels. Waarom is iedereen dat vergeten?

“Door goede oorlogscommunicatie van de N-VA. Een politieke oorlog win je door de perceptie van de mensen te boetseren. De Amerikaanse filosoof Noam Chomsky heeft daar een geweldig boek over geschreven, Manufacturing Consent, dat verplichte lectuur is voor elke journalist. Politici en media scheppen een beeld van de werkelijkheid dat het gedrag van de kiezers stuurt. Je mag er nooit van uitgaan dat elke kiezer in staat is om de onzin te doorprikken en te zien waar het echt om gaat. De kiezer wordt gemanipuleerd.”

Fouad Gandoul: ‘Als er in september een tweede coronagolf komt, kun je praktisch gesproken bijna geen verkiezingen organiseren.’Beeld Wouter Maeckelberghe

Nu hebt u wel een erg lage dunk van de kiezer.

“Ik geloof nooit dat de doorsnee kiezer in onze hedendaagse democratieën in staat is om zin van onzin te onderscheiden op basis van de overvloed aan informatie die hij te verwerken krijgt. Ik geloof ook niet dat de doorsnee kiezer rationeel stemt.”

U en ik wellicht ook niet.

“Toch zie je dat stemgedrag emotioneler wordt naarmate kiezers zich in een zwakkere positie bevinden. Uiteraard stemmen ook rijken en hooggeschoolden vaak emotioneel, maar hoe precairder je situatie, hoe groter de kans dat je bijvoorbeeld bang bent voor de vreemdelingen die zogezegd je job zouden komen afpakken. Die angst verdwijnt niet met rationele argumenten. We zien dat de kiezer van Vlaams Belang uitgesproken mannelijk en laaggeschoold is, en een groot wantrouwen koestert ten aanzien van het politieke systeem.”

Die minderheidsregering, waar sommigen nu blijkbaar op aansturen, is dat een goed idee?

“België heeft al verschillende keren een minderheidsregering gehad, onder meer onder leiding van Gaston Eyskens en Leo Tindemans. Maar toen was het telkens als een korte overbrugging tussen twee volwaardige regeringen. Volgens mij had men vorig jaar op 26 mei, meteen na de verkiezingen, dat spoor al moeten verkennen. Men kon al voorspellen dat men er anders toch niet zou uitgeraken. Of zo’n minderheidskabinet een goed idee is? Tja, ik denk eerlijk gezegd dat er geen alternatieven meer bestaan. Maar dan moeten de sterkste figuren wel in de regering zitten. Met Bouchez als premier.”

Als het die tripartite wordt als minderheidskabinet, eventueel met gedoogsteun van Ecolo en/of Groen, dan zit N-VA in de oppositie met Vlaams Belang. Dat is toch een nachtmerrie voor De Wever?

“Absoluut. Ik denk dat men ten zuiden van de taalgrens die analyse ook wel maakt. Misschien is dat volgens de Franstaligen precies wat dit land nodig heeft: N-VA en Vlaams Belang samen in de oppositie. Dan zullen het de hardste roepers zijn die de aandacht naar zich toe trekken. Als Theo Francken fractieleider wordt voor N-VA in de Kamer, kunnen beide partijen misschien fuseren.”

Denkt u dat ze samen Vlaanderen zullen besturen, als ze in 2024 een meerderheid hebben?

“Ik hoop van niet, want dan worden we wakker in een ander land. Dan is er geen sprake meer van een verrottingsstrategie voor België, maar van een kortsluiting. Vlaams Belang is een racistische, fascistische partij, daar bestaat geen discussie over. De retoriek en het programma zijn gericht op manifeste ongelijkheid: voor Vlaams Belang bestaan er wel degelijk tweederangsburgers: als je een hoofddoek draagt ben je dat, bijvoorbeeld. Zo staat N-VA voor een dilemma: met het VB in de oppositie of water bij de wijn doen.”

Wie is Fouad Gandoul? 

• geboren op 7 mei 1977 in Genk
• licentiaat politieke wetenschappen (VUB)
• master overheidsmanagement en bestuurskunde (VUB)
• fiscaal expert ACV Limburg en rechter in sociale zaken arbeidsrechtbank Hasselt

Hoe groot schat u de kans op nieuwe verkiezingen?

“Groot. Maar de wonderen zijn de wereld nog niet uit, dus alles is mogelijk. We moeten rekening houden met een aantal onbekende variabelen. Hoe lang zal de coronacrisis nog duren? Wanneer komt er een tweede golf? Als die er snel aankomt, zal dat de druk om op z’n minst een minderheidskabinet te vormen sterk verhogen. Als er in september een tweede golf komt, kun je praktisch gesproken bijna geen verkiezingen organiseren.”

Welke lessen trekt u voorlopig uit de coronacrisis?

“We moeten deze crisis aangrijpen om te praten over een reset. Institutioneel, om te beginnen. Mijn vrouw is zelfstandig verpleegster. Als je alleen nog maar die verhalen hoort. De thuiszorg is een gemeenschapsbevoegdheid, maar zodra ze een inspuiting geeft, is dat een federale bevoegdheid. De gemeenschappen leggen de personeelsnorm vast, maar de federale overheid betaalt het personeel. Een ambulance die naar de spoed rijdt, doet dat met federaal geld, het ziekenvervoer is Vlaams. Dat is krankzinnig.”

Wat met de economische crisis?

“De Europese Centrale Bank is momenteel ongeziene hoeveelheden miljarden euro’s in de economie aan het pompen, en dat is zeker nodig. Maar ergens ligt er een pijngrens en dan werkt dat niet meer. Er is een onzichtbaar plafond dat we ooit zullen bereiken, en dan zal zelfs die monetaire doping van de ECB niet meer helpen. En als we een tweede dreun krijgen, eventueel een tweede lockdown en economische opdoffer, dan vrees ik het ergste. Ik hoop dat we in Europa slimmer zijn dan in de VS, waar de armoede enorm toeneemt, onder meer door een doorgedreven flexibilisering op de arbeidsmarkt.”

Wat vindt u van de vermogensbelasting die econoom Paul De Grauwe voorstelt? Hoge inkomens en grote vermogens zouden een paar procentjes extra bijdragen.

“Vermogensbelasting is een containerbegrip. We moeten precies definiëren waarover we het hebben. Ik vind een extra belasting op meerwaarde gerechtvaardigd. Ook private huurinkomsten kunnen belast worden. Misschien moeten we een solidariteitsbijdrage vragen aan bedrijven die tijdens de coronacrisis extra goed geboerd hebben: telecom, farma, e-commerce, voeding… En laten we eens goed kijken naar belastingontwijking.”

Ontwijking is natuurlijk niet strafbaar.

“Daarom moeten de wetten strenger worden. Het totale bedrag aan fiscale ontwijking wordt in België geschat op 30 miljard per jaar. Dat komt allemaal ten goede aan mensen die de luxe hebben dat ze met fiscale spitstechnologie hun vermogen kunnen afschermen. U en ik kunnen dat niet, van ons weet de fiscus alles. Fernand Huts kan dat wel. Huts kan zijn bedrijven zo over de wereld verspreiden dat de fiscus er niet bij kan. Daar moet dringend iets tegen gebeuren.”

Fouad Gandoul: ‘Misschien moeten we een solidariteitsbijdrage vragen aan bedrijven die tijdens de coronacrisis extra goed geboerd hebben.’Beeld Wouter Maeckelberghe

Behalve even in het begin van dit gesprek hebben we het nog niet over de groenen gehad, die bij de laatste verkiezingen toch wel hebben wonnen.

“Vooral in Wallonië. In Vlaanderen zijn ze genekt door hun verhaal over salariswagens. Nu, Ecolo is nog een verhaal apart, natuurlijk. U weet dat ex-voorzitster Zakia Kathabi door de Senaat niet is benoemd tot rechter in het Grondwettelijk Hof, waar de partij haar graag wilde parkeren. Ze zit nu in het parlement. Als Ecolo morgen toetreedt tot een regering, wie denkt u dan dat op nummer één zal staan om minister te worden? Volgens de geruchten die ik hoor: Kathabi. Dat zal de zaken niet vergemakkelijken.”

Wanneer zet u zelf de stap naar de politiek?

“Ik amuseer mij te hard bij de vakbond en als politiek commentator. En ik heb gezien wat er pas met Sihame El Kaouakibi is gebeurd bij Open Vld. Ik ken haar allang, als een principiële dame, met het hart op de juiste plaats. Zij is een volksvertegenwoordiger die weet waar de gekleurde Jan met de pet vandaag van wakker ligt. Want vergis je niet: die gekleurde Jan met de pet voelt zich niet vertegenwoordigd door het parlement, al is bij Groen ook Imade Annouri een goede vertegenwoordiger.”

Maar hun stemmen wegen niet door.

“Nee, Sihame heeft haar nek uitgestoken door mee met de oppositie voor praktijktesten te stemmen, maar daarmee haalt ze haar slag niet thuis. Wij hebben in Vlaanderen al sinds 2002 een diversiteitsbarometer. Vier ministers later zijn we nog geen stap verder. En nu gaan we de barometer opnieuw uitvinden met de zogenaamde monitoring. Ik geloof daar niet meer in. Dat zal geen enkel verschil maken.”

U werkt voor de vakbond. Hebben die bonden de voorbije decennia genoeg gedaan om discriminatie een halt toe te roepen?

“Er zijn pogingen geweest om het op de agenda te zetten bij het sociaal overleg met de werknemers. Maar er konden alleen maar muizenstapjes worden gezet. Ik vergelijk al die diversiteitsplannen graag met de new beat uit de jaren negentig. Het was ooit een enorme rage, iedereen had er de mond van vol, maar wat blijft er vandaag van over? Wat heeft het veranderd in de samenleving? Niets. Zo is dat ook met al die plannen en die consulenten en die barometers.”

Welke les trekt u daaruit?

“Dat ik voorlopig maar niet in de politiek ga. Het verhaal van Sihame El Kaouakibi toont aan hoe klein de marge is voor een parlementariër om af te wijken van de partijlijn. De particratie maakt het parlement overbodig. Het volstaat dat je er de zeven fractieleiders zet en hen laat stemmen namens de partij. Je hebt die 150 andere vertegenwoordigers helemaal niet nodig. Je kunt hen gewoon afschaffen. Het zou al een hele besparing zijn.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234