Dinsdag 27/10/2020

Er komt stilaan kleur in de Vlaamse film

Vlaamse filmmakers hebben doorgaans voornamen als Robbe, Erik, Marc, Felix, Stijn of Michael. Maar binnenkort wordt dat ook Kadir, Sahim, Bülent, Adil of Bilall. Voor Kadir Balci is dat trouwens nu al het geval. Hij heeft net de opnames van Trouw met mij, zijn tweede langspeelfilm, afgewerkt.

Het had een strikvraag voor Quiz Me Quick kunnen zijn: 'Noem drie Vlaamse regisseurs met buitenlandse roots die reeds een langspeelfilm hebben gedraaid'. Strikvraag, want op het moment dat die populaire televisieserie werd uitgezonden, kon er slechts één naam genoemd worden, namelijk die van de Gentse filmmaker Kadir Balci, die in 2010 debuteerde met het romantische drama Turquaze, waarvoor hij zelf het scenario schreef.

Maar als er een nieuwe reeks van Quiz Me Quick komt, dan zou het niet langer een strikvraag zijn, want dan kunnen ook de namen van Sahim Omar Kalifa, Bülent Oztürk, Adil el Arbi en Bilall Fallah als antwoord gelden.

De Taverne Heilig Hart in Sint-Amandsberg. Vlaamser kan moeilijk. De filmploeg van Trouw met mij heeft er enkele weken onderdak gevonden. Eén enkel probleem: de typische parochiezaal biedt ook onderdak aan twee kaartclubs, de boogschuttersgilde De Doelschutters en nóg een tiental verenigingen. En o ja, er is ook nog een petanquebaan. Er moest dus zorgvuldig gepland worden om al die verschillende activiteiten te laten plaatsvinden.

Veel figuratie op de set. Het trouwfeest van Jurgen Vindevogel (rol van Dries De Sutter) en Sibel Koç (rol van Sirin Zahed) is immers in volle gang. Een gemengd huwelijk. Voor Sibel is het haar tweede bruiloft. Ze was eerder al eens getrouwd met een Turkse man, maar dat huwelijk was van zeer korte duur. Zo meteen zal de hoge bruidstaart geserveerd worden. Repetitie. "Nog niet snijden!", waarschuwt regie-assistente Sabrina. Voor het camerawerk heeft Kadir Balci opnieuw beroep gedaan op Ruben Impens, met wie hij eerder al Turquaze had gedraaid.

"Voor de research van ons scenario hebben Kadir en ik vijf gemengde koppels geïnterviewd. Turkse vrouwen die getrouwd zijn met Vlaamse mannen", vertelt producent en coscenarist Jean-Claude van Rijckeghem, ook bekend van Aanrijding in Moscou, Adem en Brasserie Romantiek. "De vijf vrouwen bleken allemaal al eens eerder getrouwd te zijn. Dus dat element hebben we ook in het scenario verwerkt.

"Elk trouwfeest is eigenlijk een heel dramatisch gegeven. Daarom zitten er in Trouw met mij, behalve romantiek en humor, ook heel veel wrijvingen. Maskers die afvallen. Maar dat is niet alleen zo bij gemengde huwelijken. En Kadir wilde zeker geen tragische film maken. Hij wou een hoopvolle film. Mensen veranderen, de samenleving evolueert. Dat is de boodschap."

De samenleving evolueert, maar tot voor kort was een filmmaker als Kadir Balci nog een uitzondering. "Klopt, tot nu toe is Kadir de enige Vlaamse regisseur met buitenlandse roots die al een langspeelfilm in de zalen heeft gebracht", zegt producent Dries Phlypo van productiehuis A Private View. "Maar voor mij is Kadir gewoon een goede filmmaker. Iemand die ook iets te vertellen heeft. Dat is de basis voor een goede film en dat is ook het leuke aan goede regisseurs. Hun films gaan ergens over en dat spreekt ook een publiek aan.

Zelfcensuur

"In verband met Trouw met mij weet Kadir perfect waarover hij spreekt. Hij staat even dicht bij de Vlaamse als bij de Turkse cultuur. Hij kent de twee kanten, dus over een onderwerp als gemengde huwelijken kan hij effectief iets vertellen. Net zoals regisseur Hans Van Nuffel bij Adem. Een film over mucoviscidose maak je niet met gelijk welke regisseur. Voor een film als Aanrijding in Moscou heb je misschien meer keuze, maar dan toch liefst iemand uit Gent.

Tijdens een korte onderbreking heeft regisseur Kadir Balci even tijd voor een gesprek. We zonderen ons af bij de overdekte petanquebaan. "Ik had deze locatie ook nog graag in de film verwerkt, maar het is ons niet gelukt", glimlacht hij. "De verhalen van mijn eerste films komen van heel dicht bij mij. En waarschijnlijk zal ik nog eventjes bezig zijn met zoeken in mijn omgeving en met Turkse thema's. In Vlaanderen. Maar er zal een fase komen dat ik alle soorten films zal kunnen maken. En dat men niet langer zal zeggen: 'Dat is een film van die regisseur met zijn Turkse roots'. Het heeft gewoon tijd nodig, net zoals migratie en integratie tijd nodig hebben."

Het idee van Trouw met mij, met als uitgangspunt een gemengd huwelijk, kwam niet van Balci zelf, maar werd hem gesuggereerd door producent en coscenarist Jean-Claude van Rijckeghem. "Ik moest er toch even over nadenken", geeft de regisseur toe. "Maar dat verhaal over een Turks meisje vond ik wel heel mooi. En ik vond dat ik zoiets toch ook moest aandurven. Opnieuw het thema van de identiteit. En dus ben ik er volledig voor gegaan.

"Ik ben ook niet bang dat ze mij de 'migrantenfilmmaker' gaan noemen. Als ik daar schrik zou voor hebben, dan zou ik blokkeren. Net voor ik Turquaze draaide, heb ik dat gevoel inderdaad gehad. Ja, een vorm van zelfcensuur. Ik wou een filmmaker zijn die alles aankon. Maar ik ben niet langer bang om dingen te vertellen die dicht bij mij staan. Ik vertel verhalen en wie ze wil zien, die gaat ze bekijken.

"Heel veel filmmakers zijn ook gevoelsmensen. Zij willen films maken over hoe mensen zich voelen en zich gedragen, los van hun afkomst, hun cultuur, hun economische of sociale achtergrond. Het gaat uiteindelijk over mensen. In feite moet een filmmaker al die barrières kunnen doorbreken."

Toeval, zegt Jean-Claude van Rijckeghem, maar een van zijn volgende projecten wordt de langspeelfilm Zagros met een regisseur die ook al een exotische voornaam heeft, Sahim. Met de uit Iraaks Koerdistan afkomstige Sahim Omar Kalifa heeft hij vorig jaar in Irak de kortfilm Bad Hunter gedraaid. De regisseur kwam in 2001 naar België en ging in 2004 een filmopleiding volgen aan Sint-Lukas in Brussel.

Sindsdien maakte hij naam met de kortfilms Land of the Heroes en Baghdad Messi, samen goed voor zo'n vijftig prijzen. "Maar nog niet in België", zegt Sahim en hij vindt dat hoorbaar spijtig. Als hij niet achter de camera staat, werkt Sahim als zelfstandig vertaler-tolk voor Vreemdelingenzaken, bij de politie of bij de rechtbank. "Dat is een goede inspiratiebron voor allerlei verhalen, maar ik ken intussen ook wel alle clichés en verzinsels."

Het scenario van Zagros, dat hij in de lente van 2015 wil draaien, heeft hij samen met Van Rijckeghem geschreven. "Het is de naam van het hoofdpersonage, een eenvoudige herder die alles achterlaat en naar België komt. Maar Zagros is ook de naam van een berg in Koerdistan. De Koerden houden heel veel van hun bergen. Als filmmaker moet je vertrekken van jezelf, van de wereld die je kent. Maar ik wil niet gelabeld worden als een Koerdische regisseur.

Formule 1

"Mijn kortfilms zijn trouwens allemaal gemaakt met Vlaamse handen en Vlaamse hersenen. Met die kortfilms ben ik vaak in het buitenland geweest en daar heb ik gemerkt dat de Belgische cinema een erg goede reputatie heeft. Volgens mij zal de aanwezigheid hier van allerlei nationaliteiten voor andere beelden en een rijkdom aan nieuwe verhalen zorgen.

"Het heeft misschien lang geduurd en dat is wel spijtig, maar er is de laatste jaren veel veranderd. Een instelling als het VAF (Vlaams Audiovisueel Fonds) werkt nu zeer professioneel. En de technologie is goedkoper geworden, zodat het voor meer mensen makkelijker wordt om hun films te maken."

Vindt producent Dries Phlypo ook dat het (te) lang geduurd heeft? "Hoeveel vrouwelijke regisseurs van langspeelfilms zijn er? Ook nog niet zoveel", reageert hij. "Marion Hänsel, die Trouw met mij coproduceert, was één van de eersten in België. Maar langs Vlaamse kant hebben we tot 1998 moeten wachten op Patrice Toye met Rosie. Zo lang is dat dus ook nog niet geleden.

"Ik geloof in ieder geval niet in quota. Het project moet goed zijn. Anders dreigt het iets geforceerds te worden. Een beetje zoals wij vroeger op school verplicht werden om naar een Vlaamse film te gaan kijken. Toen was dat echt een straf. En nu maak ik ze zelf. (lacht) Vlaamse films worden niet langer beschouwd als duf en oubollig, maar bijna cool."

Dat is wellicht ook de reden waarom hij Trouw met mij niet als een multiculturele film wil afficheren. Dries: "Ik wil de film niet als dusdanig 'vergrendelen'. Dit blijft gewoon een Vlaamse film. In Gent zijn er bepaalde buurten met veel Turken. Dat is intussen onderdeel van onze cultuur. Deze film vertelt het verhaal van een gemengd huwelijk. Dat is een interessante arena. Zoiets kan aanleiding geven tot conflicten en elke film, ook een komedie, heeft dat nodig. Een Vlaams-Waals huwelijk kan evenzeer aanleiding geven tot misverstanden."

Ook producent Peter Bouckaert van Eyeworks is genuanceerd in zijn antwoord op de vraag of het niet (te) lang geduurd heeft eer er wat kleur kwam in de Vlaamse film. "Wat ook de origine of de kleur mag zijn, het moet om getalenteerde filmmakers gaan. Er zijn nu ook veel meer getalenteerde Vlaamse filmmakers. De audiovisuele sector is gegroeid, de professionalisering is toegenomen, de filmscholen leveren meer ambitieuze filmmakers af. Maar langspeelfilms blijven grote machines. Het is de Formule 1 van de audiovisuele sector. Maar met talent, goesting en drive lukt het wel."

Die combinatie heeft Bouckaert trouwens zelf al gevonden bij het Antwerpse duo van Marokkaanse origine Adil El Arbi en Bilall Fallah, die film studeerden aan Sint-Lukas in Brussel. Samen draaiden ze de kortfilm Astaghfiro (met Patrice Toye als promotor) en Broeders (met Michaël R. Roskam als promotor). Voor Broeders kregen ze een Wildcard van het VAF en dat geld gebruikten ze om maar meteen hun eerste langspeelfilm Image te draaien.

Dat begonnen ze met 'a team productions' van Hendrik Verthé en Kobe Van Steenberghe en even later stapte ook Eyeworks in het project. "We volgden Adil en Bilall al een tijdje, want we hebben hen bij voorbeeld de making-of van Dossier K laten maken", zegt Bouckaert. Hij omschrijft Image als een thriller, waarin een jonge televisiejournaliste (rol van Laura Verlinden) een reportage wil maken over een van de zogenaamde 'hete wijken' van Brussel. Maar net dan gebeurt er een incident en staat de hoofdstad in rep en roer.

De titel Image verwijst naar het beeld dat de media van bepaalde gebeurtenissen ophangen, maar dat blijkt niet altijd even genuanceerd te gebeuren. De opnames van Image zijn inmiddels achter de rug en de film wordt in het najaar in de bioscopen verwacht. Intussen bereiden Adil El Arbi en Bilall Fallah reeds hun tweede langspeelfilm voor, namelijk Black, de verfilming van het gelijknamige boek van Dirk Bracke. Die film willen ze deze zomer draaien met Caviar als producent.

Clip met Helmut Lotti

Ook Bülent Oztürk, afkomstig uit Turks Koerdistan, wil nog dit jaar zijn eerste langspeelfilm draaien. Hij studeerde film aan het RITS, draaide enkele documentaires en won vorig jaar in Venetië een prijs met zijn kortfilm Houses with Small Windows. Voor zijn langspeler, het psychologische drama Blue Silence over een gepensioneerde militair die met zichzelf in het reine probeert te komen, gaat hij in zee met producent Daniël Lambo. "Het is tijd. Ik ben er meer dan ooit klaar voor", zegt Oztürk. "We moeten absoluut in oktober draaien, in Istanbul en in het Koerdische deel van Turkije, want we willen de deadline van Cannes halen. Dat is mijn droom." Ondertussen heeft hij ook nog plannen voor een videoclip met Helmut Lotti en schrijft hij aan een nieuw scenario voor een Vlaamse langspeelfilm.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234