Dinsdag 19/01/2021

Vier vragenOnderwijs

Er komt maar geen eind aan de eindtermendiscussie

Leerlingen in het GO! Lyceum Gent volgen les met mondmaskers.Beeld © Eric de Mildt

Het gekrakeel over de nieuwe eindtermen voor de tweede en derde graad duurt voort. Nu de Raad van State ernstige twijfels heeft, is maar zeer de vraag wanneer ze er komen. Vier vragen over deze fundamentele onderwijsdiscussie. 

1. Wat is precies het probleem? 

Er moeten nieuwe eindtermen komen voor de tweede en derde graad van het secundair onderwijs. Eindtermen zijn de minimumdoelen die de politiek vastlegt voor alle Vlaamse scholen.

Scholen, netten of koepels mogen zelf beslissen hoe ze die minimumdoelen onderwijzen. Traditioneel vertalen koepels en netten de eindtermen in een zogenaamd leerplan. Dat gebruiken leerkrachten en auteurs van handboeken dagelijks als leidraad voor hun lessen.

De Raad van State heeft ernstige twijfels over de omvang en gedetailleerdheid van die nieuwe eindtermen. Volgens de Raad laten die mogelijk niet genoeg ruimte aan scholen en onderwijsverstrekkers om hun eigen pedagogisch project te realiseren boven op de minimumdoelen. “Een duidelijke waarschuwing aan de Vlaamse regering dat die eindtermen te uitgebreid zijn”, zegt Johan Lievens, expert onderwijsrecht (KU Leuven/Vrije Universiteit Amsterdam).

2. Waarom is dit belangrijk?

Eigenlijk gaat deze discussie over de vraag: wie bepaalt er wat er in de klas onderwezen wordt? Is dat het Vlaams Parlement via eindtermen, of zijn dat de onderwijsverstrekkers via leerplannen? Simpel vertaald: wat is het verschil in inhoud tussen een school van bijvoorbeeld het gemeenschapsonderwijs (GO!) of het katholiek onderwijs en waarom kiezen ouders voor een bepaalde school? “De discussie raakt dus aan het DNA van ons onderwijs”, zegt pedagoog Pedro De Bruyckere (Arteveldehogeschool).

“De overheid wil dat de kwaliteit centraal bewaakt wordt”, zeg Lievens. “Dat is waarom ze eindtermen ontwikkelt.” Aan de andere kant staan het katholiek onderwijs, het stedelijk en gemeentelijk onderwijs (OVSG), maar ook kleinere spelers zoals Freinet en Steiner. Zij willen kwaliteit leveren, maar ook hun eigenheid bewaken. “Iets waar ze volgens de grondwet recht op hebben”, benadrukt Lievens. “Het resultaat is een systeem waar de overheid mag ingrijpen in het onderwijs, maar alleen tot op het punt waar ze de eigenheid van de scholen niet aantast.”

De eindtermen die nu op tafel liggen, zijn volgens een resem koepels te uitgebreid en gedetailleerd en tasten die hun eigenheid aan. De Raad van State lijkt hen daarin gelijk te geven. Lievens waarschuwt dat scholen op die manier onderwijsfabriekjes dreigen te worden zonder eigenheid.

Concreet voorbeeld: het katholiek onderwijs sneed in het aantal kunstvakken in de tweede en derde graad van het secundair, omdat er anders niet genoeg tijd rest om alle andere eindtermen te onderwijzen.

Daarnaast vrezen ze in de Guimardstraat dat leerkrachten van het ene naar het andere onderwerp moeten hollen en geen ruimte meer hebben om leerlingen extra hulp te geven, laat staan extra stof aan leerlingen die excelleren. De nieuwe eindtermen komen volgens hen de kwaliteit niet ten goede. 

Pedagoog Pedro De Bruyckere: “De discussie raakt aan het DNA van ons onderwijs.”Beeld Wouter Van Vooren

3. Is die discussie nieuw?

Neen, absoluut niet. Toen het Vlaams Parlement in 1995 eindtermen invoerde voor het basisonderwijs verwierp het Grondwettelijk Hof die een jaar later om exact dezelfde redenen.

Het Vlaams Parlement stelde zulke minimumdoelen een eerste keer in het midden van de jaren 90. “Dat deed het toen om de kwaliteit van ons onderwijs te verbeteren”, zegt De Bruyckere. De hele discussie werd onlangs nijpender toen internationale studies aantoonden dat de kwaliteit van ons onderwijs achteruitging. Sinds de jaren 90 werden de eindtermen al enkele keren opgefrist, maar nooit volledig vernieuwd.

Ook de discussie rond de huidige set eindtermen is niet nieuw. Het opstellen daarvan is al enkele jaren bezig en kwam begin dit jaar onder druk te staan toen enkele koepels kritiek uitten op de manier waarop ze opgesteld werden. Vlaams minister van Onderwijs Ben Weyts (N-VA) probeerde ettelijke keren te verzoenen. Na talloze van die pogingen, waarbij overigens ook de onderwijsverstrekkers mee aan het roer kwamen te zitten, keurde Weyts de nieuwe eindtermen formeel goed.

4. Wat zijn de gevolgen voor leerlingen en scholen?

Voorlopig verandert dit niets. Weyts kan het advies naast zich neerleggen, al leidt dat zo goed als zeker tot een procedure voor het Grondwettelijk Hof. Het Katholiek Onderwijs Vlaanderen beraadt zich vandaag in een raad van bestuur over mogelijke stappen. “Vermoedelijk zullen die in de lijn liggen van onze eerdere voorstellen: de nieuwe eindtermen grondig versoberen en zorgen voor een overgangsperiode, want dat zal nu meer dan ooit nodig zijn”, zegt directeur-generaal Lieven Boeve.

De timing is nipt. “De eindtermen moeten worden ingevoerd op 1 september 2021", zegt De Bruyckere. “In feite is het nu al veel te laat voor de scholen om dit nog degelijk voor te bereiden.”

Bovendien zijn de eindtermen gelinkt aan de modernisering van het secundair onderwijs, die vorig schooljaar inging. Voor het derde middelbaar gaat die modernisering normaal volgend schooljaar in. “De trein is dus aan het rijden”, zegt De Bruyckere. “De nieuwe eindtermen uitstellen lijkt niet opportuun. Want wat gebeurt er dan met de modernisering? Gaat die in de koelkast?”

Tot slot zet dit de discussie op scherp voor de eindtermen voor het basisonderwijs. Het is de bedoeling dat ook die set volgend jaar een grondige update krijgt.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234