Zaterdag 07/12/2019

'Er komen zeker nog meer aanslagen'

Met het offensief op Mosoel heeft een ongeziene strijdmacht de aanval op Islamitische Staat ingezet. Een verovering van de Iraakse stad zou een keerpunt kunnen zijn, maar volgens Pieter Van Ostaeyen (39) zitten we nog decennialang met moslimterreur. 'We pakken het nog altijd verkeerd aan.'

Tussen Arabische zwaarden en dolken prijkt een opengevouwen koran. En de volledige jaargangen van Dabiq en Rumiyah, de propagandaboekjes van IS, liggen in keurige hoopjes op de salontafel opgestapeld. Wie in Mechelen de huiskamer van Pieter Van Ostaeyen binnentreedt, waant zich in het onderkomen van een Syrië-strijder. Toch is het niet tussen Tigris en Eufraat, maar tussen Dijle en Rupel dat Van Ostaeyen vanachter zijn pc onderduikt in de chatrooms van het kalifaat.

Geholpen door zijn kennis van het Arabisch documenteert hij de situatie in Irak en Syrië, met een focus op het doen en laten van onze Belgische strijders. Amper een maand geleden bracht hij de waarschuwingen van IS aan ons land aan het licht. "Bombardeer Mosoel en we zullen de rekening vereffenen in Brussel. Hoe zoet is het bloed van een Belgische ongelovige."

Dat in de Iraakse stad ook Belgen zitten, is al een halfjaar langer duidelijk. Vlak na de aanslagen in ons land stuitte Van Ostaeyen op een officiële IS-video met daarin twee Belgische strijders in Mosoel. Hun rouwende landgenoten kregen een rauwe boodschap: "Dit was slechts het begin van de nachtmerrie. Weet dat wat later volgt, nog vreselijker zal zijn." Daarmee fungeert Van Ostaeyen ongewild ook als een doorgeefluik voor terreurpropaganda. "Ik verspreid hun content om daarover met anderen van gedachten te wisselen. Voor mij is dit onderzoeksmateriaal."

Twee boeken over de jihadistische revolutie, een doctoraat in de maak en een voortdurend geüpdatete blog, Van Ostaeyen geraakt over het onderwerp niet uitgepraat. Terwijl hij tot in de kleinste details de gruwel van deze oorlog beschrijft, ligt zijn kat lieflijk te spinnen en klinkt tijdens ons hele gesprek het ene prachtige pianoconcerto na het andere uit de radio. Muziek is zalvend voor de ziel, maar soms ook gewoon een tang op een varken. In beide gevallen is het voor IS haram, onrein.

Waarom zit een gezonde jongeman met voorliefde voor klassieke muziek elke avond horrorvideo's van het front te bekijken?

Pieter Van Ostaeyen: "Ik heb geschiedenis en arabistiek gestudeerd omdat ik geïnteresseerd was in de kruistochten. Na mijn echtscheiding heb ik een reis naar Syrië gemaakt en er een hele hoop vrienden gemaakt. Ook toen enkele jaren later de oorlog uitbrak, had ik nog uitgebreid contact met hen. Ik heb dan wat opzoekingswerk verricht en ben stommelings op een Britse jihadi gebotst bij terreurorganisatie Jabhat al-Nusra. Ik ben gaan kijken tussen zijn vrienden op Twitter en zo van de ene verbazing in de andere gevallen.

"Begin 2015 heb ik dan het netwerk rond Abdelhamid Abaaoud kunnen blootleggen, de man die niet veel later kon ontkomen in Verviers en achter de aanslag op de Bataclan zat. Op een bepaald moment kreeg ik de dodenlijst van zijn netwerk, de Katibat al-Battar al-Libi, onder ogen en zag ik wie er bij welke slag gesneuveld was. Daar zaten opvallend veel Belgen tussen en zo kwam ik dat hele netwerk op het spoor. Daar mag ik nog altijd trots op zijn."

Alain Winants, voormalig hoofd van de staatsveiligheid, zei deze week dat we meer aanslagen mogen verwachten naarmate IS terrein verliest. Is dat ook zo?

"Ja en neen. Ik ben ervan overtuigd dat er nog aanslagen zullen komen. Er zitten hier in België zeker nog altijd geradicaliseerden die maar een vingerknip nodig hebben om in actie te komen. Maar het zal gelukkig niet meer zo groot of spectaculair zijn als Parijs of Brussel. Als je kijkt wat dat aan tijd, middelen en geld heeft gekost, dan denk ik niet dat IS daar op dit moment toe in staat is. De aanslag in Zaventem is maandenlang voorbereid, in zekere zin zelfs jarenlang."

Het offensief in Mosoel zou nochtans strijders naar Europa kunnen stuwen, zei de eurocommissaris voor de Veiligheidsunie.

"Hij dwaalt. Ten eerste is het niet zo eenvoudig om ze op een drafje naar hier te sturen met duidelijke instructies, wapens en middelen voor een aanslag. Maar bovenal zijn er geen open grenzen meer. De hele transitzone langs waar de buitenlandse strijders naar Europa terugkeerden, is nu in handen van rebellengroepen met de steun van Turkije. Langs waar zouden die terroristen Syrië of Irak verlaten? Bovendien is ook Mosoel zelf zo goed als omsingeld."

Dus het wordt, alvast bij ons toch, net veiliger door het offensief?

"Niet per se. Het wil alleen zeggen dat er niet onmiddellijk nog complexe aanslagen komen die direct bevolen zijn vanuit de IS-top. De aanslagen in Frankrijk en België kwamen waarschijnlijk zelfs rechtstreeks van bij Al-Adnani, de tweede man van IS, die ondertussen gedood is met een drone-aanval. "Hij stond aan het hoofd van wat ze ironisch genoeg 'Buitenlandse Veiligheid' noemen en Abaaoud stond waarschijnlijk in contact met hem.

"De aanslagen die we wel nog kunnen verwachten, zullen niet gepleegd worden door strijders uit Mosoel, maar door gasten die nu al in België zitten. Er moeten er om te beginnen zeker nog zijn uit de kliek die met Abaaoud is afgereisd. En er zijn nog altijd netwerken."

Zoals de groep rond de Fransman Rachid Kassim?

"Kassim is erin geslaagd om IS-sympathisanten in Europa aan te sturen, zoals de moordenaars van de Franse priester Jacques Hamel. Hij communiceerde met hen vanuit de regio rond Mosoel via zijn Telegram-account. Kassim heeft ook de lijst met Belgische militairen verspreid en de video van de Belgische strijder Tarik Jadaoun, waarin die samen met een stadsgenoot uit Verviers ons land bedreigt. Die boodschap stuurden ze ons vlak na de aanslagen in Brussel. Onze veiligheidsdiensten zien nu in Jadaoun een mogelijke draaischijf zoals Abaaoud dat was."

Willen die bedreigingen vanuit Mosoel zeggen dat België beter niet meedeed aan het offensief?

"Tja, België is een NAVO-lidstaat. En het offensief in Mosoel is nodig omdat je IS de boel niet verder kunt laten verzieken. Maar als je het niet goed aanpakt, dan gaan we meer kwaad zaaien dan goed doen. Er komen nu al berichten over meer sektarisch geweld, iets waar Amnesty International voor gewaarschuwd heeft van bij het begin van deze operatie. Als de sjiitische milities en peshmerga's wraak nemen op de soennitische bevolking, dan zullen die zich nog verder afkeren van de regering in Bagdad."

Ondertussen zegt het Iraakse leger dat het sneller gaat dan verwacht. Is IS uitgeteld?

"Propaganda heb je aan beide zijden. Elke dag brengt IS zijn eigen updates en infografieken via zijn persagentschap Amaq, of via het officieuze Al Yaqeen. Dan sommen ze het aantal zelfmoordaanslagen op en de plekken waar ze erin geslaagd zijn om het Iraakse leger terug te slaan. 'Media zijn de helft van de jihad', zeggen ze bij IS.

"Vergeet bovendien niet dat Mosoel in 2014 is veroverd door een 600-tal IS-strijders. Ze namen het op tegen 15.000 soldaten en politieagenten, die hun uniform uittrokken en de benen namen.

"Nu is IS nog meer in ondertal als toen, maar ze hebben bij de inname van de stad ongelooflijk veel legermateriaal buitgemaakt, zoals Amerikaanse tanks en humvees. Er zijn geruchten dat ze zelfs nog een voorraad chloor- en mosterdgas hebben uit de tijd van Saddam. Maar ik verwacht vooral dat IS zich heeft ingegraven en de stad vol mijnen ligt."

En de burgers als menselijk schild gebruikt?

"Daar geloof ik niet in. Dat doet IS niet zo snel en al zeker niet met soennitische burgers. Er zullen zeker inwoners zijn die zich bevrijd voelen door de Koerden of het Iraakse leger, maar veel soennieten zullen vinden dat ze daar helemaal niet mee gediend zijn. Veel burgers vonden het goed dat IS hen eindelijk veiligheid bracht en het islamitisch rechtssysteem, waar ze al jaren naar smachtten.

"Daarom heeft IS de bevolking nu ook opgeroepen om zich te bewapenen. Om hun familie en hun stad te verdedigen tegen wat ze de sjiitische hordes noemen."

Is dit dan de apocalyptische eindstrijd die IS altijd voor ogen had?

"Neen, die moet en zal in Dabiq gebeuren. Dat ze dat Syrische dorp zonder slag of stoot hebben verlaten, doet daar geen afbreuk aan. Ze geloven rotsvast in de overlevering die zegt dat daar de 'malahim' of eindtijd zal komen. Dat staat opgeschreven in een Hadith die als zeer betrouwbaar wordt gezien. Wanneer die eindstrijd precies komt, dat staat niet vast. Misschien over een maand, over een jaar, of over tienduizend jaar. Er is dus geen haast bij."

Hoe belangrijk is Mosoel voor IS?

"Het is om te beginnen een miljoenenstad. Maar het is niet alleen de grootste stad die ze in handen hebben, het is ook de rijkste. Toen ze Mosoel veroverden, heeft IS in de centrale bank een half miljard dollar buitgemaakt. En er zijn natuurlijk de olievelden rond Mosoel. Het personeel dat er vroeger voor het regime werkte, werd gewoon doorbetaald door IS.

"Mosoel heeft bovendien een grote symbolische waarde, omdat er de eerste en enige video van Abu Bakr al-Baghdadi is opgenomen. Hij hield er een toespraak op het spreekgestoelte van de moskee. Een belangrijk moment, maar het is een vergissing dat hij daar toen het kalifaat heeft uitgeroepen. Dat gebeurde een kleine week eerder door woordvoerder Al-Adnani. Die verkondigde dat Abu Bakr al-Baghdadi voortaan gekend zou zijn als kalief Ibrahim.

"Het staat vast dat de val van Mosoel een zwaar verlies aan symboliek, inkomsten en territorium zou betekenen voor IS."

Kunnen we erin slagen om vervolgens de organisatie helemaal van de kaart te vegen?

"Territoriaal misschien wel, maar ideologisch nooit. Zelfs al pak je na Mosoel ook nog Raqqa aan, dan zullen ze zich terugtrekken in de woestijn of zich verschuilen op onderduikadressen in de steden. En vergeet niet dat IS ook nog in Libië zit, in Pakistan, Nigeria, Jemen."

Het lijkt er bijvoorbeeld toch op dat ze minder video's dan vroeger de wereld insturen?

"Dat was vroeger inderdaad dagelijkse kost. Maar wat er nu naar buiten komt, is des te brutaler. Op het einde van de ramadan hebben ze een video verstuurd waarin ze een twintigtal mannen de keel doorsnijden en als vee ondersteboven laten leegbloeden in een slachthuis. Dat hebben ze tot in de details gefilmd. De slachtoffers waren simpelweg vijanden van Islamitische Staat. En je moet niet veel doen om een vijand te zijn. Als je een buitenlandse strijder bent en je wilt niet meer vechten, dan maakt IS je kapot.

"Die video's zijn bedoeld om ons te laten zien dat IS qua weerwraak even sterk is als vroeger. Daarnaast duiken tegenwoordig ook meer en meer foto's op van IS-strijders die rondlopen met de gouden dinar. Ze pretenderen zo dat de nieuwe munt effectief in gebruik is in het kalifaat. Maar het ziet er opgezet spel uit. Het lijkt alsof er maar enkelingen zulke munten hebben en elke keer op een andere plek een foto maken.

"IS wil bewijzen dat het kalifaat perfect in orde is. Mosoel is een klein probleempje. Daarom verwacht ik tijdens het offensief nog een audioboodschap van Al-Baghdadi, om te zeggen dat Islamitische Staat verre van dood is."

Je zou toch denken dat als het kalifaat in Syrië en Irak ineenstuikt, de aantrekkingskracht van die organisatie ook verdwijnt?

"Het idee van het kalifaat zal altijd overeind blijven, ook zonder territorium. Zelfs als Al-Baghdadi sneuvelt, want dan benoemen ze gewoon een nieuwe kalief. Ook al bezit die enkel het stukje grond onder zijn eigen voeten.

"Vergeet ook niet dat de meeste leden van Sharia4Belgium en de groep rond Khalid Zerkani vertrokken zijn lang voor het uitroepen van het kalifaat. De laatste audioboodschap van Al-Adnani zei vrij letterlijk: 'Denk je echt dat door het uitschakelen van de leiders, of het afnemen van ons land, het idee van het kalifaat zal verdwijnen?'"

Hebt u dan het gevoel dat de aantrekkingskracht van IS op sommige jongeren nog altijd even groot is?

"Ja, ook al geraken ze fysiek niet meer ter plekke. We moeten dringend werk maken van de jongeren die hier wonen en overtuigd zijn van de waarheid die IS verkondigt. Maar helaas pakken onze veiligheidsdiensten het nog altijd verkeerd aan."

Wat doen ze fout?

"Ze beseffen soms niet dat bepaalde acties leiden tot nog meer radicalisering en tweespalt in onze samenleving. Deze week hebben ze de halve familie van Hicham Chaib nog maar eens opgepakt. Die Hicham zou nog altijd in Syrië of Irak zitten en is tamelijk berucht, maar een van de broers heeft bijvoorbeeld al ettelijke keren verkondigd dat hij zelf IS volledig afkeurt. Wat denk je te bekomen met bovendien ook die oude moeder op te pakken? De band van zonen met hun moeder heeft in de islamitische gemeenschap een groot gewicht. Je duwt die hele familie in de hoek van radicalisering. En ook iedereen die de familie goed kent, krijgt nog eens een duw in de verkeerde richting. Er moeten andere manieren zijn."

Ziet u ook zaken die u hoop geven?

"Eigenlijk niet. Vijftien jaar na 11 september moet ik vaststellen dat we het nog altijd verkeerd aanpakken. We jagen de moslimwereld steeds harder tegen ons in het harnas. De komende twee tot drie decennia zullen we nog blijven geconfronteerd worden met jihadistische islam in ons land."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234