Maandag 30/11/2020

Er is verschil tussen de werkelijkheid tonen en ze een handje helpen

Jelle Vermeersch (34) is journalist van opleiding, fotograaf van onder andere De Morgen en cohoofdredacteur van het wielertijdschrift Bahamontes.

David Lynch. Filmisch, mooi belicht, knap gecomponeerd, right in the face en een stomp in de maag. Dat dacht ik toen ik net na de bekendmaking van de World Press Photo Awards door de beelden van Giovanni Troilo op mijn tablet veegde. Danig onder de indruk, tot ik de fotobijschriften begon te lezen.

Je reeks Charleroi, the Dark Heart of Europe noemen, is een beetje Hollywood, maar soit, wat drama kan nooit kwaad. Zeggen dat "the city has experienced the collapse of industrial manufacturing, rising unemployment, increasing immigration and outbreak of micro-criminality", klopt tot op zekere hoogte ook. Charleroi is niet meteen het schoolvoorbeeld van een geslaagde stad. Het is een industrieel braakland met een hoge werkloosheid en een verouderde infrastructuur. En in wijken als Damprémy kom je 's nachts beter niet.

Maar om de stad in een paar sluiterkliks te verengen tot seks, psychische problemen, geweld, perversiteit en wanhoop, dat is mij een beetje te makkelijk. Niet als een kunstreeks, wel als het pretendeert een journalistiek product te zijn, een weerspiegeling van de werkelijkheid.

Charleroi-burgemeester Magnette (PS) is dus niet de enige die een probleem heeft met deze reeks. Want veronderstel even dat een fotograaf de volgende beeldenreeks maakt: een biechtstoel met tussen de gordijntjes een onderbelichte pastoorskop en op de voorgrond een blauw jongensonderbroekje; een handvol kermiscoureurs die in een achterafzaaltje een spuit in de arm zetten; een huisvrouw die lam over haar strijkijzer hangt met twee lege flessen en een strip antidepressiva in de buurt; en een groepje NSV'ers dat pinten staat te hijsen terwijl ze een meisje in gestreepte pyjama en met een sm-bol in de mond de Hitlergroet brengen: is deze reeks dan een impressie van Vlaanderen?

Zou dit persfotografie zijn? Of eerder iets voor de Affordable Art Fair?

Ik denk dat World Press Photo zichzelf met de toekenning van de prijs aan de Italiaanse fotograaf in eigen voet schiet. Je kunt opperen dat de initiatiefnemers een interessant debat over objectiviteit versus subjectiviteit in de reportagefotografie op gang willen brengen, waarbij je je dan moet afvragen of niet alle fotografie per definitie subjectief is. Een fotograaf maakt steeds eigen keuzes en - toegegeven - in fotoreportages zit altijd een spanning tussen esthetiek en werkelijkheid. Maar er is een verschil tussen de werkelijkheid tonen en de werkelijkheid een handje helpen om je these te bevestigen. Dat laatste heeft Troilo met zijn geënsceneerde beelden gedaan.

Troilo is overduidelijk aan deze reeks begonnen met de idee om Charleroi als oord van verderf voor te stellen. Dat doet hij - met succes - door allerhande clichés op een hoop te vegen en zo zijn eigen Charleloise werkelijkheid te creëren. Uit de brief van Paul Magnette aan World Press Photo blijkt dat sommige feiten en personages uit de reeks niet overeenstemmen met de (overigens tenenkrullende) bijschriften. Hij mag dat gerust allemaal doen, maar daar kan hij wel geen persprijs voor krijgen, en zeker niet uit handen van een organisatie die de reputatie heeft streng toe te zien op de regels van de kunst.

De reactie van Magnette verraadt vooral wanhoop. Met zijn geënsceneerde beelden strooit Troilo zout in de wonde die Charleroi eigenlijk is. De stad kampt met een slecht imago en Magnette probeert daar iets aan te doen. Daarom is zijn brief begrijpelijk. Of het slim is, is een andere vraag. Een politicus hoort zich niet te moeien met de beslissing van een "onafhankelijke jury van een onafhankelijke organisatie". (Zoals Poetin ook niet moet zeggen dat het winnende beeld met de twee minnende mannen fictie is 'omdat zoiets in zijn land niet bestaat'.)

De World Press Photo-jury moet zich wel afvragen of de reeks van Troilo persfoto's zijn en of ze zich kunnen vinden in zijn visie van de werkelijkheid.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234