Woensdag 25/11/2020

Analyse

Er is vannacht in Washington een spiegel aan scherven geslagen

Democratische supporters zitten er beteuterd bij.Beeld Getty Images

Er is in New York geen glazen plafond gebroken afgelopen nacht. Er is in Washington een spiegel aan scherven geslagen: het beeld van een politieke elite die in Washington DC te ijdel met zichzelf bezig was. De democraten met kleine d, uit beide partijen, zullen nu van onderuit over partijgrenzen moeten samenwerken. Alleen zo kunnen ze een brug slaan naar vervreemde kiezers.

Hillary Clinton had dinsdagnacht het Newyorkse Javits Center uitgekozen omwille van de symboliek. Een glazen plafond. Zij wou het doorbreken, Amerika's eerste vrouwelijke president worden. Met een krop in de keel verontschuldigde ze zich gisteren tegenover de miljoenen jonge vrouwen die haar steunden dat het haar niet lukte. Net niet. Ze won het meeste stemmen maar onvoldoende kiesmannen. Omdat ook het volledige Congres in handen viel van de Republikeinen wordt haar partij nu tot aan de volgende Midterm-verkiezing veroordeeld tot twee tropenjaren, waarin interne vetes met het linkse kamp van Bernie Sanders op straat dreigen te worden uitgevochten.

Clintons grootste drama is misschien geweest dat ze in deze campagne onvoldoende 'connected' is geweest met de working class-Amerikanen uit de oude industriestaten die vroeger Democratisch stemden maar nu via Trump een middelvinger opstaken naar het establishment. Te lang bleef ze zelf in de spiegel kijken van 'DC', waar het beeld van een politieke elite die ijdel met zichzelf bezig was nu aan scherven is geslaan.

Wie de glassplinters de komende vier jaar zal oprapen zonder zich te kwetsen is nu maar de vraag. Grootmoedig zei Hillary te hopen dat Trump een succesvol president zou worden maar waarschuwde tussen de regels dat hij de rechtsstaat en grondwettelijke gelijkheidswaarden moet verdedigen en beschermen.

De verkozen president van zijn kant beloofde een poging te ondernemen om het land te verenigen. Of hij daarin slaagt zal sterk afhangen van zijn vermogen om populistische verkiezingsretoriek opzij te schuiven en te matigen in het belang van de VS. Maar het zal vooral ook afhangen van de wijze waarop hij er in slaagt samen te werken met het Republikeinse Congres en de Democratische oppositie.

Na een verschroeide aarde-campagne wordt dat moeilijk. De Republikeinen triomferen openlijk maar achter de schermen is er chaos. Het was geen toeval dat het #Nevertrump-kamp gisteren in DC niet eens juichte toen aangekondigd werd dat na het Huis ook de Senaat rood kleurde. Zij weten dat de meerderheid die nu in het Congres regeert geen echte meerderheid is. Het is een gefragmenteerde coalitie van Trumpisten, Tea Party'ers, christelijke conservatieven, libertariërs, zakenlui, enz. die meer verschillen dan gelijkenissen met elkaar gemeen hebben.

Zowel de Republikeinen die Trump de rug toekeren en de Democraten hebben daarom nu nood aan democraten met een kleine d, die op alle politieke niveaus openlijk de stap durven te zetten om de partijgrenzen te overschrijden. Zo'n politici bestaan. Ze kunnen wars van het machtsspel in DC de hand reiken aan elkaar en aan vervreemde kiezers rond bepaalde thema's, zoals immigratie- of onderwijshervorming. 'Country over party', zoals de slogan luidde van de moedige #nevertrump-republikeinen. Misschien zal dat leiden tot de oprichting van een derde en zelfs vierde partij, misschien niet.

Mark Schmitt, denktank New America.Beeld MR

Maar het belangrijkste is dat er een signaal komt dat er een andere weg is dan het elitarisme van vroeger dat werd afgestraft of het negatieve populisme van Trump. Het zal ook hard nodig zijn om de democratische controle uit te oefenen op de volgende president, wiens onvoorspelbaarheid voor een vernietigende onzekerheid zorgt.

Mark Schmitt, die voor de denktank New America onderzoek doet naar politieke hervormingen, ziet de grootste verandering nu al van onderop komen. “Wat de Amerikaanse politiek echt nodig heeft is een derde soort van populisme”, bepleit hij. “In de plaats van het vingerwijzende 'zij'-populisme van rechts én links moeten we kijken naar de traditie van het 'wij'-populisme – waarbij burgers met elkaar samenwerken, zowel lokaal als nationaal, om problemen te definiëren en op te lossen. Een politiek waarbij burgers zich niet alleen engageren als boze demonstranten die roepen dat het systeem moet veranderen maar deel worden van het systeem zelf.”

Amerika kende op het einde van de negentiende eeuw al zo'n beweging, waarbij burgers tijdens de ontwrichtende overgang van de agrarische naar industriële samenleving nieuwe allianties vormden die met hulp van politici met open geest een corrigerende werking hadden op de politiek in Washington.

Nu staan we volgens Schmitt, die we spraken enkele dagen voor de verkiezingen, aan de vooravond van een gelijkaardige beweging die de disruptieve transformatie van post-industriële naar digitale samenleving begeleid met nieuwe burgerinitiatieven. Voorbeelden zijn allianties die samen investeren in hernieuwbare energie of lokaal onderwijs maar ook drukkingsgroepen die via sociale media het binnen- en buitenlandse mensenrechtenbeleid tegen het licht houden. “Misschien kan het 'wij'-populisme binnen vier jaar dan concurreren met het populisme van de wrok die deze verkiezingen domineerde,” zegt hij.

Het alternatief is een sombere waarschuwing van Trumps meest illustere voorganger, Republikeins president Abraham Lincoln (1809-65) die de burgeroorlog beëindigde en de slavernij afschafte. Voor hij werd vermoord waarschuwde hij: “America will never be destroyed from the outside. If we falter and lose our freedoms, it will be because we destroyed ourselves.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234