Dinsdag 26/01/2021

Er is leven na de diepvries

Erik Bourgeois uit Aalst is nog maar 36, maar hij betaalt wel 21.000 euro om zich na zijn dood te laten invriezen. Hij hoopt dat de wetenschap over een eeuw of wat zo ver gevorderd is dat hij uit de diepvriezer kan om verder te leven. 'Baat het niet, dan schaadt het niet.' Welkom in de morbide wereld van het cryonisme.

De Aalstenaar is redelijk achterdochtig als wij hem vragen voor een interview. Het duurt enkele weken vooraleer de afspraak rond is en het gesprek moet plaatsvinden op een anonieme plaats. Zeker niet bij hem thuis. Elke mail die hij verstuurt, komt van ene Erik b. "Ik ben nogal op mijn privacy gesteld en als je zegt dat je een cryonist bent, verklaren de meeste mensen je toch voor gek. Vooral omdat ze niet weten waarover het gaat."

Samen met zeven andere Belgen ondertekende Bourgeois een contract bij het Cryonics Institute in het Amerikaanse Michigan. Dat is een van de drie instellingen ter wereld waar je je lichaam of een deel ervan tegen betaling kunt laten invriezen. De instelling verzekert je dat het lichaam gedurende tientallen jaren goed zal worden verzorgd tot het klaar is om ontdooid te worden. 488 mensen hebben met dit instituut een contract gesloten. Het heeft op dit ogenblik al 111 lijken in behandeling.

Er is nog een instelling in Rusland en Alcor is het andere Amerikaans bedrijf dat bezig is met cryonisme. Alcor is duurder en daarmee sloten enkele wereldsterren een contract. Een beetje googelen leert dat onder meer Lionel Richie en Woody Allen zich bij Alcor zullen laten invriezen en als alles goed is verlopen, zouden ook de lijfelijke resten van Michael Jackson ergens in de kelders van Alcor moeten hangen. Alcor heeft 113 lichamen in bewaring.

Maar eerst moet je dus dood. De ideale manier zou zijn dat je euthanasie pleegt zodat een heel team meteen na het 'inslapen' klaarstaat om de noodzakelijke handelingen te doen die het eigenlijke invriezen voorafgaan.

Je kunt dus best niet omkomen bij een zwaar verkeersongeval, want dan kan de cryonist zich niet voorbereiden op wat de perfusie wordt genoemd. Daarmee worden de vloeistoffen bedoeld die meteen na het overlijden door een begrafenisondernemer in het lichaam van de overledene worden gespoten, nadat het bloed uit het lijk is verwijderd. In afwachting daarvan moet het lichaam en zeker het hoofd zo snel mogelijk worden afgekoeld om hersenschade te voorkomen of te beperken.

Elke minuut telt

Geert D'Hondt uit Oudenaarde is de enige Belgische begrafenisondernemer die de dode lichamen van de cryonisten mag en kan behandelen. "Ik weet eigenlijk zelf niet zo goed hoe de Belgische cryonistenvereniging bij mij is beland. Natuurlijk keek ik even op toen mij de vraag gesteld werd, maar ik ben voorzitter van de kwaliteitsraad van de International Funeral Awards. Ik volg alle nieuwigheden in mijn branche. Ik wist wat cryonisme was.

"Weet je, als begrafenisondernemer volgen wij de tendensen in de maatschappij: zoals de maatschappij leeft, zo begraven wij de mensen en dan kom je vanzelf af en toe afwijkende zaken tegen. Zelf geloof ik niet in cryonisme, maar ik respecteer de mensen die het doen."

Als Eric Bourgeois komt te gaan, moet Geert D'Hondt zo snel mogelijk gewaarschuwd worden. Elke minuut die verloren gaat kan schadelijke gevolgen hebben. "We doen eerst een grondige wash out of spoeling van het lichaam. Tot in de fijnste aderen moet het bloed weggehaald worden. Dat wordt vervangen door glycerol, een antivriesmiddel dat de vorming van ijskristallen tegengaat. Belangrijk daarbij is dat de aders open blijven. Zo'n spoeling kan vijf tot zes uur duren."

Het Cryonics Institute adviseert de begrafenisondernemers om het dode lichaam aan te sluiten op een hart-longmachine. Dat moet klontervorming in het bloed voorkomen. "Maar dat is in ons land praktisch onhaalbaar. Ik denk niet dat we een dokter of een ziekenhuis bereid zullen vinden om dat te doen. Daarom spuiten wij bloedverdunners in het lichaam dat wij bovendien zo veel mogelijk in beweging proberen te houden."

Daarna wordt het lijk gekoeld tot een temperatuur van ongeveer minus tachtig graden door middel van droog ijs. Dat kan een dag of drie duren. "Ik heb zo'n perfusie nog niet gedaan, maar het is een beetje vergelijkbaar met een kleine balseming. Dat doen we wel geregeld." Daarna wordt het lijk zo snel mogelijk naar Michigan gevlogen. Geert D'Hondt schat dat de hele operatie bij hem, inclusief de vlucht naar Michigan, zo'n 10.000 euro moet kosten.

In Michigan wordt het lichaam gewikkeld in thermische doeken en afgekoeld tot 196 graden onder nul. Nadien verdwijnt het lichaam met het hoofd naar beneden in een cilinder om er te wachten op de 'verlossing' of de ontdooiing.

"Ik was er twee jaar geleden op bezoek", vertelt Erik Bourgeois. "Het zag er allemaal keurig uit. Ik schat dat er een honderdtal lichamen aanwezig zijn, in wat je een soort sporthal zou kunnen noemen. De lichamen hingen in cilinders die je nog het best kunt vergelijken met grote thermosflessen. Er hing niet echt de sfeer van een begrafenisondernemer, eerder iets van een ziekenhuis. Blij dat ik er geweest ben, want dat maakt dit project veel concreter."

Erik Bourgeois toont een zilverkleurige armband met het logo van het Cryonics Institute. Die armband moet degene die Eric dood vindt, leren wat er met zijn lichaam moet gebeuren: whole body donor. If dead, cool with ice, especially head. Do not embalm or autopsy. Call... en dan volgt het Amerikaanse telefoonnummer van het Cryonics Institute.

Ook de familie en vrienden van Erik zijn op de hoogte van zijn plannen. "Ze weten wat ze moeten doen. Ik heb ook een testament laten opmaken waarin staat wat er met mij moet gebeuren. Als bijvoorbeeld de fondsen uit mijn levensverzekering onvoldoende zouden zijn, mogen delen van mijn erfenis gebruikt worden om mijn suspensie of het invriezen te betalen voordat het naar mijn erfgenamen gaat.''

De diepvriesmens

De oorsprong van het cryonisme ligt in het werk van Robert Ettinger, The prospect of Immortality uit 1964 dat in het Nederlands is vertaald als De diepvriesmens. Hij wordt algemeen beschouwd als de vader van het cryonisme.

Ettinger was een bioloog en had zich verdiept in de biologische gave van sommige insecten om zich bij het aanbreken van de winter te laten invriezen om in de lente wakker te worden en verder te kruipen. De insecten konden een soort eigen antivries aanmaken: glycerol. Hij deed enkele experimenten met goudhamsters, ratten en honden en wat bij deze dieren leek te lukken, moest volgens hem ook kunnen bij grotere organismen: mensen.

Vijf jaar later werd in Californië de eerste mens ingevroren. Het was ene James Bedford, maar nu al staat vast dat de man niet zal verrijzen. Er liep wat mis bij het 'onderhoud' en zijn lichaam werd enkele jaren later teruggevonden in grote staat van ontbinding. Oeps, foutje. "Ja, ze hebben een stroomstoring gehad. Daarom heb ik ook voor het Cryonics Institute gekozen", vertelt Erik Bourgeois. "Ondertussen heeft het cryonisme gelukkig veel vooruitgang gemaakt."

Zoals de meeste andere cryonisten is Erik erg geïnteresseerd in technologie. Hij heeft een IT-opleiding achter de rug en werkt als bediende in een logistiek bedrijf. "Je moet openstaan voor nieuwe dingen om dit aan te durven."

Hij is vrij toevallig bij het cryonisme aangespoeld. "Als student zat ik op het internet te surfen naar allerlei zaken over sciencefiction, futurisme en transhumanisme. Daar stootte ik op cryonisme. Dat is blijven hangen, maar ik was vooral geïnteresseerd in het transhumanisme als leer dat de mens op een bepaald moment in staat is om zijn eigen evolutie in eigen hand te nemen om gezonder te worden, intelligenter, ecologischer enzovoort. Ook om de mens langer en aangenamer te laten leven.

"Ik heb altijd veel interesse gehad voor sciencefiction, zoals de meeste jongens, denk ik. Toch vond ook ik cryonisme eerst vreemd, moet ik toegeven. De techniek staat immers niet op punt. Men kan mensen invriezen, maar nog niet opnieuw laten ontwaken. Maar als je het tempo van de technologische en medische ontwikkelingen bekijkt, moet het straks allicht mogelijk zijn.

"Een jaar of acht geleden ontdekte ik dat er ook in België mensen actief mee bezig waren. Ik kwam in contact met David, een van de eerste Belgische cryonisten. Na enkele gesprekken, heb ik dan besloten om die gok te wagen.

"Ik noem het een gok want je weet niet of je er mee kunt winnen. Baat het niet, het schaadt ook niet. De kans bestaat zeker dat het niet zal werken. Maar als het ontdooien mislukt, ben je niet doder dan als je het niet geprobeerd hebt. Ik vind het dus de moeite waard om eens te proberen. Als het wel werkt, heb je veel gewonnen, maar als het mislukt heb je niets verloren."

Hij beschrijft zich zelf als een vrij rationeel iemand die open staat voor nieuwe technologieën. "Ik experimenteer op een verantwoorde manier en je hebt natuurlijk een open geest nodig. Ik ben een optimist en hou van het leven. Leven is leuk. Straks stap ik hier buiten en een auto kan me doodrijden. Maar ik wil graag nog een tijd doorgaan. Ik leef gezond, sport elke dag en ik smul van het leven.

"Een mens wordt gemiddeld 85 jaar. Eigenlijk is dat niet zo lang, zeker niet lang genoeg om alle boeken te lezen die ik nog wil lezen. (lacht) Ik ben natuurlijk ook geweldig nieuwsgierig, om te ontdekken hoe de wereld er over honderd of tweehonderd jaar zal uitzien. Uiteraard is het jammer dat mijn familie en vrienden er dan niet meer bij zijn. Maar ik maak snel nieuwe vrienden en ik ken heel wat cryonisten. Die zie ik dan wel terug."

Betaalbaar

"Ik ben atheïst. Er zijn cryonisten die in zekere mate gelovig zijn, maar ik doe dit zeker niet omdat ik in een soort hemels bestaan na de dood geloof. Ik geloof in een leven na de dood, maar dan gebaseerd op wetenschap en kennis en niet op een abstract geloof. Ik vertrouw erop dat de menselijke kennis ooit in staat zal zijn om cryonauten te ontdooien, te repareren en weer tot leven te brengen. Dat is anders dan geloof. Want geloof is per definitie onredelijk."

Net als David sloot Erik Bourgeois een contract met het Amerikaanse Cryonics Institute in Michigan. Dat kost 28.000 dollar, zo'n 21.000 euro. "Je kunt meteen betalen, maar de meesten doen dat via een levensverzekering. Ik ook en dat kost me 70 euro per maand. Het is dus verbazend betaalbaar."

Wat krijg je daarvoor in de plaats? Behandeling en bewaring van het lichaam. Er zijn mensen die ervoor kiezen om enkel het hoofd te laten invriezen. Die denken of hopen dat de wetenschap er over zoveel jaren niet alleen in zal slagen om dat hoofd zonder te veel schade te laten ontdooien, maar daar via kloontechnieken ook een fatsoenlijk lijf aan te bouwen. "Ik zou toch liever doorgaan met mijn eigen lichaam. Ik ben er nogal aan gehecht."

De grote angst van vele cryonisten is dat hun hersenen schade oplopen, dat hun persoonlijkheid of geheugen verloren gaat. Geen enkel stel hersenen kan langer dan enkele minuten zonder zuurstoftoevoer.

Om dat op te vangen, houdt Erik sinds enige tijd een dagboek bij. "Je kunt dat digitaal makkelijk meenemen naar Michigan. Er zijn ook cryonisten die foto's en andere herinneringen meenemen. Of je bewaart je 'geheugen' op een server of een cloud." Of zelfs huisdieren, want het Cryonics Institute heeft ook al 89 huisdieren in suspensie.

Last in, first out

Een lichaam invriezen is relatief simpel, maar het ontdooien en tot leven brengen is een heel ander verhaal. Het geheim van het leven is nog raadselachtiger dan dat van de dood.

Wat de cryonisten wel al weten is dat hier het principe van last in, first out geldt. Degene die als laatste is ingevroren wordt door de toekomstige medewerkers van het cryonisme-instituut als eerste teruggehaald. Die persoon wordt verondersteld de minste vriesschade te hebben opgelopen en heeft mogelijk hier of daar nog wat familie of kennissen wonen.

"Hoe lang het zal duren voordat wetenschappers het geheim van het leven en de dood zullen hebben ontcijferd, is natuurlijk gissen, maar ik lees wel eens dat het misschien over 25 jaar kan. Dat lijkt me vrij optimistisch, maar ik denk ook niet dat het nog eens 200 jaar zal duren."

Erik Bourgeois kent de meeste andere Belgische cryonisten. "Ik probeer hen wel eens te verzamelen om te praten over wat ons bindt. Het zijn mensen van allerlei slag, ouderen en jongeren, mannen en vrouwen, maar de meesten hebben tot een bovenmatige belangstelling voor nieuwe technologieën en de meesten zijn goed opgeleid."

Bij het afscheid zegt Eric Bourgeois: "Het beeld dat vele cryonisten gebruiken om hun verhaal uit te leggen is dat je in een vliegtuig zit dat op het punt staat neer te storten. Dan zie je een parachute liggen die nog niet getest is. Trek je die dan aan om je te redden?"

En wat als het mislukt?

"Tja, dan ben ik dood." (lacht uitbundig)

Skepp

'Dit is misbruik maken van goedgelovige optimisten'

Het woord charlatans wil Willem Betz, de woordvoerder van Skepp, nog net niet in de mond nemen als hij het heeft over de cryonistische instituten. Hij gelooft wel dat zij misbruik maken van de goedgelovigheid van hun klanten, zoals Erik Bourgeois. Skepp is de Studiekring voor Kritische Evaluatie van Pseudowetenchap en het Paranormale.

"Er is geen enkel wetenschappelijk bewijs dat onze hersenen kunnen overleven als ze ingevroren worden. Meteen na het overlijden lopen onze hersenen veel schade op die onherstelbaar is. Een steak kun je bevriezen, een menselijk lichaam niet. Cryonisme is gewoon nonsens verkopen."

Skepp wijst ook op het probleem van lichaamscellen die gaan barsten bij het invriezen. "Je moet eens naar die contracten kijken die deze instituten laten ondertekenen. Ze doen dat heel sluw. Ze geven geen enkele garantie op succes. Welke service geven ze voor dat vele geld? Dat ze uw lichaam invriezen en bewaren. Maar wie zal er over tweehonderd jaar nog geïnteresseerd zijn om voor dat lichaam te zorgen, laat staat te repareren, als dat al zou kunnen?"

Op de opmerking dat cryonisten een gok wagen en zeggen dat als het niet baat, het ook niet schaadt, antwoordt Willem Betz dat het toch wel een dure gok is. "Ze zeggen dat ze dat geld niet kunnen meenemen in hun graf, maar ze zouden het evengoed kunnen nalaten aan hun nazaten of aan een goed doel. Ik vind het een beetje egoïstisch, zeker als ze daarmee hun familie benadelen." (MVDS)

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234