Woensdag 02/12/2020

'Er is geknoeid. Dit zijn onze verkiezingen niet meer'

Twee maanden na de frauduleuze verkiezingen in Congo heeft de bevolking alle hoop op een eerlijke hertelling opgegeven. President Kabila is nu vooral bezig met een koehandel in zijn eigen entourage, die ministerposten, prestige of dollars omvat. 'Ze doen maar. Dat ze ons met rust laten.' Koen Vidal

Drie uur in de namiddag. Lubumbashi maakt een lome indruk. Het is warm voor de tijd van het jaar. "Zijn wij nu ook al het slachtoffer van de klimaatverandering?", grapt Pierre. "Waar blijft de verdiende afkoeling? Tijdens het regenseizoen moet het regenen. Punt uit." Pierre is medewerker van een kleine culturele organisatie in Lubumbashi. Hij vertelt dat de verkiezingsspanning van enkele maanden geleden al is weggeëbd.

Die 28ste november ging het er nochtans hevig aan toe in de tweede stad van Congo. Lubumbashi staat bekend als de fief van president Joseph Kabila maar zo'n 50 procent van de bevolking bestaat uit Kasaiens die massaal voor oppositieleider Etienne Tshisekedi stemden.

"C'était un peu pénible ici", vertelt Pierre. "Er vielen veel doden. Zeker vijftien. Misschien wel twintig. Maar nu lijkt het alsof de verkiezingen nooit hebben plaatsgevonden. De doden lijken al vergeten."

Pierre heeft gelijk. Er zit geen spanning meer in de stad. Je ziet amper militairen en je kan ongestoord over de avenues kuieren. De enige plaats waar nog van enige nervositeit sprake is, is aan de Avenue Mzee Kabila, waar het lokale hoofdkwartier van Tshisekedi's UDPS-partij is gevestigd. Politiemannen hebben er barricades opgetrokken en houden er alle wagens en voetgangers tegen. Enkel bewoners mogen door.

Daarstraks had Pierre op zijn computer nog een aantal hallucinante resultaten van de verkiezingen laten zien: officiële uitslagen van de Congolese kiescommissie waaruit bleek dat Kabila in meerdere stembureaus onmogelijke scores van 99 procent haalde. Pierre: "Er waren ook stembureaus met een opkomst van meer dan 100 procent. 1,6 miljoen stembrieven zijn vermist en 3,6 miljoen kiezers werden dubbel geregistreerd. Als je weet dat de kloof tussen Kabila en Tshisekedi 3 miljoen stemmen is, kun je enkel tot de conclusie komen dat het onmogelijk is om te weten wie nu echt de verkiezingen heeft gewonnen."

Pierre zucht. "Natuurlijk maakt dat me nog steeds boos. Razend zelfs. Maar wat kunnen we doen? De repressie is hard: agenten en militairen laten geen manifestaties meer toe. Ik zie geen manier om op een geweldloze manier verandering te brengen. En in geweld heb ik geen zin. Dit land heeft al zoveel geweld gekend."

Gigantische handicap

De houding van Pierre is exemplarisch. Vragen over de verkiezingen worden meestal op gezucht onthaald. "Het is voorbij", zegt Julie, een jonge vrouw die net een baan bij een reisbureau bemachtigde. "Gelukkig maar. Die dagen kwam ons leven tot stilstand en was de atmosfeer loodzwaar. Nu is het rustiger en kunnen we weer verder met ons leven."

Sévérine, een vijftigjarige lerares, moeder van zes kinderen en een tiental kleinkinderen. "Er is met de stemmen geknoeid. Dit zijn onze verkiezingen niet meer. Ik hoor dat de politici nu zwaar ruzie aan het maken zijn over de posten. Ze doen maar. Het zijn mijn zaken niet. Dat ze ons met rust laten."

Het feit dat veel Congolezen zich bestolen voelen, neemt niet weg dat de onbetrouwbare resultaten van de presidents- en parlementsverkiezingen toch de nabije toekomst van het land zullen bepalen. Tshisekedi en co. zijn out, wat niet betekent dat voor Kabila alles is opgelost. Verre van. Uit de uitslag blijkt immers dat zijn partij - zelfs met allerlei kunstgrepen - geen goede score kon neerzetten. De PPRD veroverde amper 63 van de 500 zetels. Vijf jaar geleden haalde Kabila's partij nog 111 zetels.

Bovendien is het politieke landschap gefragmenteerder dan ooit. Dit betekent dat Kabila met maar liefst vijftien 'vriendschappelijke' partijen een meerderheid moet zien te vormen. De komende weken zal er dan ook bikkelhard onderhandeld worden over ministerposten en andere belangrijke functies. Kopzorgen voor de president die een evenwicht moet zien te vinden tussen de verzuchtingen van zijn eigen entourage en de ambities van allerlei kleine snipperpartijen.

Het plotse overleiden van zijn belangrijkste vertrouweling Augustin Katumba Mwanke zadelt Kabila op met een gigantische handicap. Monsieur AKW - de bijnaam van Katumba Mwanke - was achter de schermen de belangrijkste fixer van de president. Zijn macht, zijn netwerk en zijn autoriteit waren ongeëvenaard. Het wegvallen van deze figuur betekent niet enkel dat er bij de verdeling van de postjes geen scheidsrechter meer is maar maakt een machtsstrijd bijna onvermijdelijk.

Slaagt Kabila erin om al die krachten de komende weken onder controle te houden, dan heeft hij een kans om de komende vijf jaar zonder al te veel paleisrevoluties te overleven. Mislukt deze evenwichtsoefening, dan komt hij zwaar in de problemen en ontstaat er een explosieve situatie waarbij allerlei - al dan niet gewapende - clans elkaar naar het leven zullen staan.

Wetende dat deze koehandel momenteel de corebusiness is van de Congolese president, worden alle hooggestemde discussies over verkiezingsfraude eigenlijk futiel. Hoewel de kritiek van Congolese en internationale mensenrechtenorganisaties op electorale gesjoemel terecht is, zal die niets aan de situatie veranderen. Hoe hard Tshisekedi en zijn medestanders ook om la vérité des urnes roepen, voor Kabila zijn de verkiezingen voorbij en komt er geen hertelling.

De Congolese president is trouwens al lang niet meer bezig met Tshisekedi. Die laatste riep zich na de verkiezingen uit tot de legitieme president en ondernam sindsdien enkele mislukte pogingen om een massale protestbeweging op gang te brengen. Tshisekedi staat momenteel onder huisarrest en mag geen medewerkers of journalisten ontvangen. Het weerhoudt hem niet om aan te kondigen dat hij weldra een regering zal aanduiden en dat hij in afwachting per presidentieel decreet zal regeren.

De oppositieleider lijkt steeds meer in een monde imaginaire te leven. Zijn demarches staan bol van de pathetiek maar hebben verder zo goed als geen invloed op de realiteit. Het ziet er zelfs naar uit dat Tshisekedi zijn eigen partij naar de afgrond aan het leiden is. Hij verbood de verkozen UDPS-leden namelijk om in het parlement te verschijnen. Met 41 zetels is de UDPS de enige oppositiepartij die nog een beetje weerwerk zou kunnen bieden. Maar als de Tshisekedi-verkozenen voor de politiek van de lege stoel opteren, valt ook die tegenkracht weg. Meer nog: als enkele UDPS'ers wél in de verleiding komen om hun parlementaire mandaat op te nemen - wat gezien de aanzienlijke wedde en dienstwagen zeer plausibel is - dan scheurt de partij uit elkaar en hoeft president Kabila zich helemaal geen zorgen meer te maken over Tshisekedi.

Business as usual

Iets waarover Kabila evenmin hoeft wakker te liggen, is de houding van de internationale gemeenschap. Hoewel een aantal wereldleiders waaronder Hillary Clinton zich onmiddellijk na de verkiezingen scherp uitliet over de fraude, is er de laatste weken duidelijk een terugkeer naar de pragmatiek. Mooiste voorbeeld hiervan is de felicitatiebrief van premier Elio Di Rupo aan Kabila. Brussel lijkt een frauderende Kabila te verkiezen boven de oude en wispelturige Tshisekedi.

Maar ook voor andere donorlanden is het ondertussen business as usual in Kinshasa. Dat blijkt uit de uitgelekte agenda van de Congolese ontwikkelingsminister Raymond Tshibanda, die in enkele dagen tijd belangrijke delegaties uit Japan, Zweden en het Verenigd Koninkrijk ontving. De Japanse delegatie bejubelde naar verluidt de vriendschapsbanden met de Congolese regering en had een invitatie voor president Kabila op zak voor een Japans-Afrikaanse top die weldra in Marokko plaatsvindt. Frauduleuze verkiezingen of niet, Kinshasa blijft een lucratieve handelspartner en Kabila hoeft zich de komende jaren geen zorgen te maken over een gebrek aan buitenlandse bezoekers.

"Ach, weet je", zegt Pierre. "Binnen vijf jaar zijn het opnieuw verkiezingen waaraan Kabila niet meer mag deelnemen. Misschien krijgen we dan een nieuwe figuur. In afwachting proberen wij de volgende vijf jaar zonder al te veel kleerscheuren door te komen. Het is beter dat ieder van ons op een apolitieke manier vooruitgang probeert te maken in zijn leven. Ik met mijn culturele organisatie, een student met zijn studies, een leraar met zijn school en een taxichauffeur met zijn bedrijfje. Op de barricades gaan staan heeft nu echt geen zin."

Net voor we op straat afscheid nemen, passeren er enkele zwarte SUV's met zwaailichten gevolgd door een vijftal motards. Voetgangers houden halt en kijken naar een voorbijrazende Nissan Patrol met aan het stuur Joseph Kabila himself. Naast de president: zijn vrouw Olive, die naar de toeschouwers wuift. De colonne wordt afgesloten door drie pick-ups met gewapende leden van de Presidentiële Garde. Een halve minuut later is de colonne uit het zicht verdwenen en gaat iedereen door met zijn leven.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234