Vrijdag 14/08/2020

Opinie

Er is een ware ideeënstrijd bezig over waar de nieuwe breuklijn doorheen de maatschappij nu eigenlijk precies loopt

Ferdi De Ville.Beeld rv

Ferdi De Ville is docent Europese Studies aan de Universiteit Gent.

Het succes van Trump, de brexit, de presidentsverkiezingen in Oostenrijk van dit jaar en de verwachtingen over die in Frankrijk volgend jaar, en vul maar aan. Iedereen lijkt de analyse te delen dat westerse samenlevingen aan het splijten zijn. Maar er bestaan verschillende ideeën over in welke kampen die samenlevingen dan wel uiteenvallen.

Het gaat niet zomaar om een alledaags meningsverschil. Er is een ware ideeënstrijd bezig over waar de nieuwe breuklijn doorheen de maatschappij nu eigenlijk precies loopt. Die strijd is belangrijk. Wie zijn interpretatie over de belangrijkste breuklijn van deze tijd kan opleggen, bepaalt ook welke antwoorden daarop zullen worden gegeven.

The Economist pakt deze week uit met een spraakmakende cover. 'The new political divide' staat boven een landschap dat door een diepe kloof wordt gespleten. Aan de ene kant van het ravijn prijkt een bordje met de boodschap 'welkom' en houden mensen elkaars handen vast. Aan de andere kant bouwen mensen een muur langs een bord met 'keep out'. Volgens The Economist is dit de politieke breuklijn die we over de westerse wereld zien opduiken: niet langer tussen links en rechts maar tussen 'open' en 'gesloten' maatschappijvisies.

Het is duidelijk met welk kamp The Economist sympathiseert. Dat merken we niet alleen in het artikel over de nieuwe breuklijn, maar ook op de cover, waar een regenboog als symbool van geluk enkel boven de 'open' maatschappij gloort. De boodschap is dat weldenkenden zich moeten verenigen om de open samenleving te beschermen tegen de culturele en economische antiglobalisten.

Het tijdschrift is toonaangevend en heeft een niet te onderschatten invloed op de opinievorming van velen die zich over de hele wereld op een of andere manier met politiek bezighouden. En kijk, die weekend tweette Vincent Van Quickenborne al: "Feit dat Bart Staes en Donald Trump tegen TTIP (het vrijhandelsverdrag waarover de EU en de VS onderhandelen, nvdr) zijn, bewijst hoe 'closed' hun ideologieën zijn." Staes en Trump op één hoop gooien? Door de bril 'open versus gesloten' kan het.

De nieuwe breuklijn die door de maatschappij loopt karakteriseren als open versus gesloten heeft dus gevolgen: wie voor een open en tolerante maatschappij is op cultureel vlak kan niet tegen vrijhandel zijn, en omgekeerd. Het is een probleem voor Europees Parlementslid Bart Staes, die als progressief negatief staat tegenover TTIP. Maar ook voor bijvoorbeeld Bart De Wever, die wel kritisch is voor het multiculturalisme, maar niet voor vrijhandelsakkoorden.

Gretig overnemen

Dus is niet iedereen het eens met die karakterisering van de nieuwe breuklijn. En proberen anderen het maatschappelijk conflict op andere manieren te framen. Wat hebben we de voorbije jaren en maanden zoal zien passeren? Na de crisis lanceerde de Occupy-beweging de slogan 'Wij zijn de 99 procent'. Op die manier werd de breuklijn getrokken tussen de 1 procent van de bevolking die zich heeft verrijkt op de rug van die andere 99 procent. Een economische karakterisering die gretig is overgenomen door (radicaal-)links.

Dat frame van Occupy werd echter al snel gekaapt door de Tea Party. Die vormde het om tot de breuklijn soccer moms (gewone, hardwerkende Amerikanen) versus de elite. Die breuklijn bevolking-establishment wordt vandaag aan de radicalere uiteinden van zowel de linker- als rechterzijde van het spectrum gebruikt, waarbij respectievelijk de economische en culturele kloof tussen het 'gewone volk' en de elite wordt benadrukt.

Nog een ander frame is het puur culturele, waar de nadruk wordt gelegd op de natie of de (westerse) beschaving die wordt bedreigd door vijandige elementen binnen en buiten de grenzen. Sinds de vluchtelingen- of opvangcrisis en de aanslagen maakt deze interpretatie uiteraard opgang en valt ze alsmaar meer samen met een veiligheidsdiscours.

Elk van deze frames leidt tot andere oplossingen. Door de Occupy-bril moeten we vooral de financiële wereld aan banden leggen en de welvaart herverdelen, en dan komt alles goed. Door het anti-establishmentperspectief hebben we vooral andere leiders nodig, welk (incoherent) programma die soms ook vooropstellen. Door de culturele bril moeten we vooral inzetten op het verdedigen van onze waarden, waarover intern ook het best niet te veel discussie wordt gevoerd.

Wie erin slaagt om het denken over onze maatschappij en haar belangrijkste uitdagingen te framen langs een bepaalde breuklijn, plaatst zichzelf in een zetel voor de nabije toekomst. Eens de breuklijn relatief vastligt, gaat het debat over de juiste en wenselijke concrete beslissingen die moeten worden genomen, niet meer over wat de uitdagingen ook weer zijn.

Tot slot: in deze woelige, vloeibare tijden waarin op het scherp van de snee een ideeënstrijd wordt gevoerd, lijkt het midden het moeilijk te hebben om uit de verf te komen. Al hebben sommigen uit dat midden daar ook een oplossing voor bedacht. De huidige breuklijn, stellen zij, gaat tussen zij die willen verbinden en zij die willen polariseren.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234