Vrijdag 14/08/2020

AnalyseBart Eeckhout

Er is een reden waarom weghalen van standbeelden van Leopold II of praktijktests zoveel tegenstand oproepen

Sihame El Kaouakibi in het Vlaams Parlement. De Open Vld-politica volgde de partij­lijn en stemde tegen de spoed­behandeling van een resolutie met praktijk­tests. Beeld BELGA

Geen moment blijkt ooit geschikt genoeg om in Vlaanderen de strijd tegen racisme en discriminatie effectief te voeren. Zelfs dit moment niet. Hoofdredacteur Bart Eeckhout analyseert de politieke week.

Een willekeurige moeder aan een willekeurige schoolpoort. Dagelijks knokt ze zich hard werkend naar een beter leven voor haar dochter. Nu is ze op zoek naar een wat gerieflijker appartement. Dat wil maar niet lukken, vertelt ze me, want telkens als ze een verhuurder belt, is het appartementje toevallig altijd nét weg. We weten allebei wat ongezegd blijft. Haar Marokkaanse naam sluit vele deuren.

Anekdotes leveren zelden solide argumenten op. In dit geval is er toch wat meer aan de hand. Ik ken, eerlijk gezegd, niemand met migratieroots zonder persoonlijk verhaal over discriminatie of racistische bejegening. Uitgescholden, de deur gewezen op café, achtergesteld bij rechtshulp... De ene tilt er zwaarder aan dan de ander, maar een kras op de ziel laat het altijd na.

De wonde zal bij velen de afgelopen weken weer zijn gaan bloeden. Met de globalisering van het Black Lives Matter-protest ontstaat nog maar eens een momentum om voluit te erkennen dat racisme ook hier een probleem blijft. En vooral: om daar ook echt eens wat aan te doen. Alweer wordt die kans glansrijk gemist.

Voor sommigen is er blijkbaar alleen van racisme sprake als ze mensen met een witte puntmuts houten kruisen in brand zien steken (en dan nog zullen er zijn die zeggen dat we moeten luisteren naar die mensen). Dat is een vergissing. Ook hedendaagse discriminatie bevat vaak een subtielere, banalere racistische component.

In weinig Europese regio’s is de etnische kloof in onderwijsresultaten, toegang tot de arbeidsmarkt of kans­armoede zo groot als in het welvarende Vlaanderen. Dat is uiteraard niet helemaal te wijten aan discriminatie, maar het staat wel vast dat achterstelling een rol speelt.

Dat simpele feit erkennen en er wat aan doen, ligt blijkbaar moeilijk. “Racisme is een relatief begrip”, zei Liesbeth Homans in 2013 in De Standaard. De woorden vatten een denktrant die veel breder gedeeld wordt in Wet­straat en Dorpsstraat: ‘We gaan daar toch weer geen spel van maken, zeker.’

Geen beeldenstorm

Die gedachte blijkt ook nu weer op te spelen. Zelfs het bescheiden maar symbolisch geladen gebaar om de naam en de figuur van Leopold II uit het straatbeeld te verwijderen, stuit op onbegrip. De vroegere Belgische koning is verantwoordelijk voor de vaak gewelddadige dood van miljoenen mensen in het onder zijn leiding gekoloniseerde Congo-gebied. Het is nogal wat om daar met de kennis die we nu hebben schouderophalend naar te kijken.

Toch is het precies dat wat je hoort aan de dominante rechterzijde van het Vlaamse politieke spectrum. Dat is merkwaardig, want bijvoorbeeld voor N-VA ligt hier een uitgelezen kans om te tonen dat ze het wel degelijk meent dat iedereen meetelt in ‘haar’ Vlaamse Gemeenschap. De leugenachtige beelden van Leopold II als ‘vader des vaderlands’ zijn iconen van een oud belgicistisch nationalisme. Ze staan voor alles waaraan principieel republikeinse Vlaams-nationalisten een hekel horen te hebben.

Toch stuurde Jong N-VA een persbericht uit met de bede de Leopold-beelden níét te verwijderen: duidingsbordjes kunnen volstaan. Op Twitter meldde Joren Vermeersch, de nieuwe chef ideologie van N-VA: “Racisme bestrijd je niet met een beeldenstorm, maar met een bloeiende economie, recht en orde.” De bloeiende economie, het recht en de orde hebben alvast niet verhinderd dat er in Vlaanderen, net als op vele andere plekken in de wereld, toch nog behoorlijk wat racisme en discriminatie bestaat.

Van dat recht en van die orde mogen praktijktests tegen discriminatie dan weer geen deel uitmaken. Al van 1999 sleept de Wetstraat het idee mee. Het is er nooit van gekomen. In de oorspronkelijke antidiscriminatiewet uit 2003 stonden ze ingeschreven, maar het koninklijk besluit om ze ook echt in te voeren, raakte twee paarse regeerperiodes lang niet goedgekeurd. Ook later lukte het nooit. Critici twijfelen aan hun nut, maar een beter alternatief hebben ze niet. Toch toont elk onderzoek weer glashelder de discriminatiemechanismen aan en dus de noodzaak om actie te ondernemen.

Sihame El Kaouakibi (Open Vld) het meerderheids­standpunt – zonder praktijktests – laten uitleggen is een poging om haar stem te smoren.Beeld BELGA

Deze week was het weer prijs. De vraag om met spoed een resolutie te bespreken over de invoering van praktijktests werd enkel gesteund door sp.a, Groen en PVDA. Meerderheidspartijen N-VA, CD&V en Open Vld dienden hun eigen resolutie in. Een met wolligheid aan elkaar gebreide tekst waarin met zeer veel woorden gezegd wordt dat er niet te veel gaat veranderen.

Eén woord valt niet in die resolutiebrij: praktijktests. Dat is vooral gênant voor Open Vld. Eens te meer blijkt er een verschil te zijn tussen beleid voeren en een hashtag delen. Partijleiders Egbert Lachaert en Alexander De Croo spraken zich recentelijk uit voor praktijk­tests, net als nieuwkomer Sihame El Kaouakibi. Met dat verschil, als u ons het cynisme vergeeft, dat zij het wellicht meende. Maar in het Vlaams Parlement stemde ook mevrouw El Kaouakibi trouw mee tegen de spoedbehandeling van een praktijktestresolutie en voor de resolutie zonder praktijk­tests.

Buigen of barsten

Moedig probeerde El Kaouakibi het slappe compromis te verdedigen als een grote overwinning. Toen dat, tot jolijt van coalitiepartner N-VA, niet lukte, koos ze alsnog de kant van haar geweten en van de oppositie. Die riskante dissidentie siert haar. De manier waarop El Kaouakibi de vuurlinie wordt ingestuurd typeert de particratische klauw die op ons democratische systeem ligt. Sinds ze de eed aflegde, valt El Kaouakibi op met een onafhankelijke maar gezagvolle stem in diversiteits- en identiteits­debatten. Dat frustreert de behoeders van het status quo. Haar nu het meerderheidsstandpunt laten uitleggen is een poging om haar stem te smoren. Het maakt haar verdacht bij haar eigen achterban.

Het is de manier waarop de particratie altijd omgaat met outsiders, of ze nu Hendrik Vuye of Sihame El Kaouakibi heten. Het is buigen, zoals een Peter De Roover (N-VA) bijvoorbeeld verbazend vlot geleerd heeft, of barsten.

Laten we daar niet flauw over doen. Er is een reden waarom het weghalen van de standbeelden van Leopold II of een effectieve aanpak van discriminatie, met of zonder praktijktests, zoveel tegenstand oproepen. Omdat de ‘verkeerde’ mensen erom vragen. Over mensen met migratieroots denkt een groot deel van rechts Vlaanderen hetzelfde als wat de linkse Kamervoorzitter Louis Major (BSP) in 1972 de ‘wijven’ toebeet. Ze “moeten niet zoveel complimenten maken”.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234