Donderdag 05/08/2021

Er is een einde gekomen aan de Amerikaanse Burgeroorlog

Thomas L. Friedman acht de tijd rijp om de VS herop te bouwen

Friedman is columnist van The New York Times.

Van alle veranderingen die de VS te wachten staan, zal die met het raciale verleden misschien nog wel de kleinste zal zijn, denkt Thomas Friedman. 'We hebben hopen werk voor de boeg.'

En zo kwam er op de vierde november van het gezegende jaar 2008, iets na elf uur 's avonds, oostelijke tijd, een einde aan de Amerikaanse Burgeroorlog. Een zwarte man, een zekere Barack Hussein Obama, had op dat moment namelijk genoeg kiesmannen achter zich weten te verzamelen om zichzelf de volgende president van de Verenigde Staten te mogen noemen.

In veel opzichten is de Burgeroorlog, die op 21 juli 1861 is uitgebroken in het plaatsje Bull Run in de staat Virginia, 147 jaar later net in die staat ook definitief beëindigd met een stembusslag. Ooit liep het Gemenebest van Virginia hoog op met de slavernij. In 1861 stapte de staat uit de Unie, waardoor de Confederatie strategisch belangrijker werd en ze het laken helemaal naar zich toe kon trekken. Welnu, net datzelfde Virginia heeft gisteren Democratisch gestemd. Daarmee was het pleit beslecht en werd Barack Obama de 44ste president van de Verenigde Staten. Het laatste hoofdstuk van de Burgeroorlog staat dan ook bol van de symboliek.

Dit is een moment waar we reikhalzend naar hebben uitgezien. De mensenrechten, de onpartijdigheid en het sociale activisme zitten al een eeuw in de wet verankerd. Maar ondanks de rechtszaak 'Brown vs. the Board of Education of Topeka' (die een aanklacht was tegen de rassenscheiding op de openbare scholen, nvdr), ondanks de kruistocht van Martin Luther King - I have a dream - en de Civil Rights Act van 1964, was er nooit echt een punt gezet achter de Burgeroorlog. Pas nu de blanke meerderheid van Amerika daadwerkelijk een Afro-Amerikaan tot president heeft verkozen, kunnen we dat hoofdstuk uit onze geschiedenis eindelijk afsluiten.

Dat hebben we dinsdagavond meegemaakt en daarom zijn we gisteren in een ander land wakker geworden. De strijd voor gelijke rechten is verre van gestreden, maar we kunnen een nieuwe start nemen, vanuit een heel andere uitgangspositie. Laat elk kind en elke burger en elke immigrant nu maar weten dat alles voortaan ook echt mogelijk is in Amerika.

Buffetteffect

Hoe heeft Obama het 'm uiteindelijk gefikst? Het lijdt geen twijfel dat de uitzonderlijke economische crisis, een crisis van het soort dat je in je hele leven maar één keer meemaakt, voldoende blanke kiezers heeft overtuigd om hun stem toch maar aan een zwarte man te geven. Bovendien komt Obama beter georganiseerd voor de dag, hij weet zich te beheersen, hij is welbespraakt en zijn boodschap van 'verandering' kwam niet als bedreigend over. Ook dat heeft hem ongetwijfeld geholpen.

Maar misschien heeft er ook een zeker Buffetteffect meegespeeld en heeft dat het zogenaamde Bradleyeffect geneutraliseerd (blanke kiezers die zeggen dat ze voor Obama zullen stemmen, maar in het stemhokje uiteindelijk toch voor de blanke kandidaat kiezen). Het Buffetteffect was net het tegenovergestelde: blanke conservatieve kiezers die tegen de jongens in de bar van de countryclub zeggen dat ze voor John McCain zullen stemmen, maar hun stem in het geniep toch maar aan Obama geven, ook al weten ze dat ze daardoor meer belastingen zullen moeten betalen.

Wat kan daarachter zitten? Sommige mensen doen het omdat ze weten hoe hard hun kinderen uitzien naar Obama als president. Ze wilden hun verwachtingen niet de bodem inslaan. Meer zelfs, heimelijk wilden ze de verwachtingen en de hoop met ze delen. Anderen sloten zich dan weer intuïtief aan bij de mening van Warren Buffett: als je tegenwoordig rijk en succesvol bent, heb je dat in de eerste plaats te danken aan het gelukkige toeval dat je in deze tijd in Amerika geboren bent. Dat mag je nooit vergeten. Maar nu moeten we ons land dus opnieuw op de sporen zien te krijgen. We hebben een president nodig die ons kan verenigen, zodat we ons land opnieuw kunnen opbouwen.

Ergens wisten ze natuurlijk ook wel dat het hopeloze beleid van de regering-Bush niet zonder gevolgen kon blijven voor de Republikeinse Partij. Wie nu voor McCain koos, zou het wanbeleid en de incompetentie als het ware belonen. Het zou een aanfluiting geweest zijn van de aansprakelijkheid van de regering en het zou geleid hebben tot een verwoestende golf van cynisme in de Amerikaanse samenleving.

Obama zal voorgoed onze eerste zwarte president zijn. Maar kan hij ook zijn plaatsje opeisen in het kleine kransje van grootse presidenten? Hij zal daar zeker de kans toe krijgen, want al onze grootste presidenten hebben in tijden van crisis hun intrek genomen in het Witte Huis.

"Als je president wordt in tijden van crisis word je daarom nog geen groots president, maar het kan er wel een aanleiding toe zijn", zegt politiek filosoof Michael Sandel van Harvard University. "Dat was absoluut zo in het geval van Lincoln, Roosevelt en Truman." Maar Roosevelt heeft zijn grootsheid voor een deel ook te danken aan het feit "dat hij een nieuwe politieke beleidsfilosofie, de zogenaamde New Deal, heeft opgebouwd op het puin en de politieke wanorde van de economische depressie die hij heeft geërfd". Obama staat nu net hetzelfde te wachten, maar die klus zal niet zo gauw geklaard zijn.

Gemeenschappelijk goed

Volgens Sandel zijn de uitdagingen zo groot dat hij alleen kan slagen als hij een nieuw beleid op basis van het gemeenschappelijk goed kan uitstippelen. Voor Bush en co. was opkomen voor het gemeenschappelijk goed evenwel synoniem met opkomen voor het individuele zelfbelang. En daar hebben de kiezers zich duidelijk tegen afgezet. "De meeste mensen zijn gaan inzien dat markten die niet aan regels gebonden zijn het gemeenschappelijk goed niet dienen. Obama zal het beleid opnieuw in dienst moeten stellen van het gemeenschappelijk goed.

Maar een nieuw beleid dat het gemeenschappelijk goed moet bevorderen, kan niet alleen gestoeld zijn op goed bestuur en op de markten. "We moeten ook een nieuw soort van patriottisme in het leven roepen dat draait om de vraag wat het staatsburgerschap betekent", zei Sandel. "Tijdens zijn toespraken kreeg Obama de meeste handen op elkaar toen hij zei dat elke Amerikaan de kans zal krijgen om te studeren, op voorwaarde dat hij of zij zich een tijdje inzet voor zijn of haar land, met name in het leger, in het Peace Corps of in de gemeenschap. Obama's campagne heeft een slapend burgeridealisme aangewakkerd. De Amerikanen willen opnieuw een hoger doel dan zichzelf dienen, ze willen opnieuw echte burgers worden."

Makkelijk zal het allemaal niet zijn. Maar intuïtief weet ik dat, van alle veranderingen die we zullen meemaken onder Obama's presidentschap, de breuk met ons raciale verleden misschien nog wel de kleinste verandering zal zijn. We hebben hopen werk voor de boeg. De Burgeroorlog is afgelopen. Nu kunnen we aan de wederopbouw beginnen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234