Zondag 15/09/2019

'Er is een deel uit mijn leven weggeknipt'

Twaalf minuten was Saskia Dekkers (48) klinisch dood, in de dertiende hervatte haar leven. Haar grote liefde, fotograaf Marc Lagrange, overleefde het ongeval op 25 december 2015 niét. Kerst wordt kil dit jaar. 'Ik ben Marc kwijt en ik ben mijn zoon ook een beetje kwijt.'

Als je alles samen doet en als dat dan wegvalt, draait het leven. Het is stil in Atelier Lagrange. Er is alleen het klik-klik-klik van de muis van Kim, jarenlang Marcs rechterhand. "Het is niet te vergelijken", zegt hij, op diezelfde toon waarmee we zeggen dat het 'niet te geloven' is als iemand zomaar sterft.

Het wás ook niet te geloven. Ze zouden kerst vieren op Tenerife en omdat Marc en Saskia en hun zoon Lee, samen met een bevriend koppel, het hotelterrein wilden verkennen in een golfkarretje wordt dit verhaal er een met veel verleden tijd. Ze stortten in een afgrond. Geboren in Kinshasa, gestorven in Tenerife: Marc Lagrange werd 58. De tentoonstelling Timeless Beauty, die vandaag in het Gallo-Romeins Museum in Tongeren opent, werd niet z'n eerste nieuwe. Het wordt z'n eerste postume.

'Onderweg in het leven' staat boven dit verhaal en dat kan overal. In verre buitenlanden. Dichtbij. Thuis. En als de metalen poort krakend omhoog is gedraaid en we de trap naar boven nemen, voelt het zo aan. Dit is niet alleen een ander leven. Dit is ook een andere wereld. "Marc was begonnen met een verzameling foto's, in zwart-wit, van naakt door andere fotografen", zegt Saskia, 48 nu. "Die muur zou helemaal vol komen te hangen." We zien een foto van Elliott Erwitt. Een van Christian Voigt. Aan de andere kant van de kamer muziek: een laptop, een box, nog een.

"Zijn elpees met klassieke muziek kan ik nog niet beluisteren. Maar ik heb zijn iPod aangesloten en ik luister nu naar de muziek waar hij beneden in zijn atelier naar luisterde: Gainsbourg, The Rolling Stones, Les Rita Mitsouko, Jacques Brel, dEUS. Maar net zo goed Rocco Granata. Marc en Rocco waren vrienden."

Soms komen dingen samen

Terwijl die naam valt, moeten we aan Patrick De Spiegelaere denken. Omdat de vrouw van die ook te vroeg overleden fotograaf vertelde dat Rocco Granata haar belde toen het nieuws van Patricks dood kwam. Hij had ooit in een hemd van Patrick geposeerd en als aandenken wilde hij dat hemd graag. Maar dat ging niet: Patrick werd erin begraven. Het is een zijsprongetje in dit verhaal, maar soms komen dingen samen. Mensen, anekdotes, levens. En zo zijn vrouwen die hun man verloren soms verbonden. Door die mensen en door die anekdotes. Zeker door veel verdriet. En door wat dat dan met hen doet. 'Ergens onderweg', zijn ze, al zit de beweging dit keer niet in de reis van het lichaam. Het is de stilstand die hoofd en hart beweegt.

Saskia neemt nu het woord.

"20 december, dat is eigenlijk mijn laatste herinnering. Of toch een paar fragmentjes van die dag. We hebben een hekel aan Kerstmis, daarom wilden we die dagen doorbrengen op Tenerife. Voor wat vakantie, maar ook om ondertussen locaties te zoeken voor een shoot voor Tuinch, een nieuw Belgisch knitwearlabel. Zo ging het altijd, zo gepassioneerd waren we bezig. Maar die 20ste hadden we dus mijn ouders en mijn zus en haar vriend uitgenodigd om hier iets te eten. Er waren lotjes getrokken en iedereen moest een fout cadeau geven. Iets wat in de kast lag en geen geld kostte. Ik schonk een fuchsia boxershort. Het volgende dat ik me herinner, is twee maanden later.

"Twee maanden zijn eigenlijk uit mijn leven weggeknipt. Dat is moeilijk en heel lastig. Je weet er niks van en je hebt geen afscheid kunnen nemen. Ik ben twaalf minuten klinisch dood geweest. Twaalf minuten heb ik niet geademd. Ze zeggen dat je er niet meer doorkomt, als dat dertien minuten duurt. Is dat dan geluk hebben?

"Wat ik nu weet, is wat dokters en vrienden verteld hebben. Het hotel op Tenerife bestond uit kleine huisjes. Wij hadden er een voor ons drieën: Marc, Lee en ik. En een voor Marie-Laure en Dennis, een koppel vrienden. We trokken op verkenning en ik moet nog gezegd hebben: laten we wandelen. Maar Marc en Lee wilden in zo'n karretje rondrijden. Zij zaten vooraan en ik, met die vrienden, in hun rug. Ik kan niet gezien hebben wat er gebeurd is. Maar er was zandgrond en er moet iets zijn misgegaan met de rem. We hebben blijkbaar gegild in volle val.

"Marie-Laure en Dennis zijn nog altijd hele goeie vrienden. Ik heb nog veel contact met hen. Het zijn fijne mensen. Ons leven zal nooit meer hetzelfde zijn, we hebben wel elkaar nog. Maar meteen nadien lagen we allemaal in het ziekenhuis. Allemaal in een ander. Marie-Laure moest een heleboel operaties ondergaan en heeft tot vandaag schade aan gehoor en smaakpapillen. Ook Dennis was er erg aan toe. Lee, die nog net uit het karretje kon springen, maakte alles bewust mee. Maar hij dacht dus dat ik er ook niet meer was. En dat dus zijn vader en zijn moeder dood waren. Dat is voor hem heel heftig geweest. Zelf lag ik zeven dagen in coma.

"Mijn zus en haar vriend, een vriendin en de broer van Marc: iedereen is naar Tenerife gekomen. Ook Marcs broer. Die heeft Lee mee teruggenomen naar België. Blijkbaar herkende ik wel mensen, zodra ik uit de coma ontwaakte. Maar ik herinner me daar niks van. Toen ik later in België in het ziekenhuis lag, kwamen mijn ouders, mijn zus en haar vriend en Vincent en Frederik, de twee andere zonen van Marc, om de beurt een week bij Lee logeren. Ze hebben goed voor hem gezorgd."

Mooi afscheid, geen afscheid

"Op 14 januari ben ik naar België overgevlogen. Mijn vader was bij me. Iets later, in het ziekenhuis in Edegem, heeft hij me verteld dat Marc overleden was. Ik wist het niet, maar het was alsof ik het al wist. Het kwam niet als een verrassing. Maar tot twee maanden geleden herinner ik me nog altijd weinig en ik vergeet veel. Alleen dát weet ik dus wel nog. Dat hij het me daar vertelde.

"Afscheid van zijn lichaam kon ik dus niet nemen. Tien dagen later was er een herdenking in de Bourla en ook toen lag ik in het ziekenhuis. Ik was daar dus niet bij en ik had het ook niet aangekund. Stephan (Vanfleteren, RVP) heeft er gesproken en Gene Bervoets, Peter Van Den Begin en (de toenmalige Antwerpse schepen) Philip Heylen ook. Iedereen zegt me dat het mooi was. Maar ik was er niét bij. Ik was er niét bij. En dat is zwaar. Geen afscheid kunnen nemen. Dat spookt constant door mijn hoofd. Er is echt een stuk uit mijn leven geknipt.

"Maar het kon niet. Ik had een zwaar hersentrauma aan het ongeval overgehouden. Mijn sleutelbeen was gebroken, een elleboog verbrijzeld en mijn ribben waren gekneusd. Ik lag een week in coma en bijna drie maanden in het ziekenhuis in Antwerpen. Tot vandaag voel ik me heel slap. Mijn voet tintelt de hele tijd en dat kan nog jaren duren. Een deel van mijn gezicht is tot vandaag gevoelloos. Of mijn herinneringen ooit terugkomen, kan niemand me zeggen.

"Pas in november kon ik weer werken. Acht jaar geleden was ik voor de VRT beginnen te werken als styliste voor de nieuwsdienst.

Terzake, het Journaal, Van Gils & gasten, De zevende dag: ik kleed ze allemaal. En het is superfijn dat ze op me gewacht hebben. Mensen als Martine Tanghe, Wim De Vilder en een heleboel anderen bleven me contacteren en vragen hoe het ging. Dat was een enorme steun. Ze hebben een jaar op me gewacht en ik ben er heel blij mee. Nu is het ook het enige wat ik heb. Maar vroeger weer aan de slag gaan, kon niet. In augustus heb ik mijn rijexamen opnieuw moeten afleggen en volgend jaar en over vijf jaar moet ik dat nog eens doen. Maar het gaat nu. Ik was ook niet bang voor het rijden. Alleen de grootte van een wagen inschatten, vond ik lastig."

Licht

"Licht. Dat is wat Marc zo goed aanvoelde. Het licht. Dat zie je in zijn zwart-wit en sepia foto's. Hij bleef ook altijd erg rustig. Zijn composities vond ik erg mooi. We waren niet alleen een koppel, we werkten ook goed samen. Zo begon het trouwens. Ik was al styliste, hij fotograaf en hij vroeg me mee voor een kalendershoot in de Camargue. Tot dan had ik alleen in opdracht van modecatalogussen gewerkt. Marc liet me vrij en bij de vader van Christophe Coppens (modeontwerper en kunstenaar, RVP), die een winkel met Afrikaanse kunst had, was ik Afrikaanse speren gaan halen.

Maar ik had ook een volledige jurk geborduurd van witte pluimpjes. Iets later werden we een koppel en dat is nu twintig jaar geleden. Jarenlang maakten we samen de catalogus voor merken als JBC, C&A en Marca (wijst en kijkt rond). Voor Marca hebben we trouwens dit gebouw gekocht. Ik was hier toevallig gepasseerd met de fiets, er was enorm veel werk aan het pand, maar wel ideaal: in de studio beneden kon Marc een grote infini zetten en boven woonden we. Honderd dagen per jaar werkten we voor Marca. Tot ze failliet gingen.

"Ja, hij panikeerde. 'Hoe moeten we dit in 's hemelsnaam blijven onderhouden?' Er was maar één voordeel. Nu kreeg hij tijd voor vrij werk en stilaan werd hij op die manier kunstfotograaf. En toen Christophe Ruys in 2006 in het Fotomuseum een tentoonstelling maakte met Marcs foto's, was hij gelanceerd. Sindsdien was er interesse van kunstgalerieën en vorig jaar was er dan een grote tentoonstelling in Parijs. Het begon nu écht internationaal te worden."

Marmer en Romeinse beelden

Nu werd toen, die Kerstmis van 2015 dus. Net voordien was er een opdracht binnengelopen van het Gallo-Romeins Museum in Tongeren. Of Marc foto's wilde maken, geïnspireerd op verzen van Romeinse dichters? Natuurlijk van mooie vrouwen. Hij was door die opdracht getriggerd, ongetwijfeld ook geïnspireerd door vakanties in het Italiaanse Pietrasanta. Waar veel marmer is en veel Romeinse beelden zijn. Toevallig. "Of niet toevallig", zegt Saskia. Want als de dood passeert, word je verplicht na te denken over het leven.

"Ik was al bezig met nadenken over kostuums en decors, maar Marc had voor die nieuwe tentoonstelling nog geen foto kunnen maken. Toch wilde het Gallo-Romeins Museum verder met het idee en zijn we gaan zoeken naar links tussen die oude verzen en bestaand werk van Marc. Kim heeft met de mensen van het museum een vijftigtal foto's uitgekozen."

Nu zegt Kim: "Eigenlijk is het ongelooflijk, maar het is zo. Sommige van die verzen, die zo oud zijn, lijken wel geschreven te zijn bij foto's van Marc."

We kijken naar die foto's, hier op A4 geprint, maar vanaf vandaag in het Gallo-Romeins Museum. We zien Legs 2001, Derwish 2014 en Atelier Pietrasanta 2013. We zien Inge Van Bruystegem. "Marcs favoriete model", zegt Saskia. Inge poseerde voor Senza Parole, in de Antwerpse Handelsbeurs, met olifanten en kamelen die uit Berlijn waren overgekomen. "Inge had álles gelezen over olifanten en kwam naar die shoot met boterhammen en fruit voor die olifant. Ze had gelezen dat die dieren niks vergeten en dat het erop aan kwam écht vriend van ze te worden."

We zien al die foto's die begonnen in het hoofd en door de ogen van Marc Lagrange. Maar hij ziet ze niet.

Een bruine steen uit Deinze

"Ik denk veel aan Marc. Héél veel. Als je twintig jaar samen bent en samenwerkt, zijn er ontzettend veel fijne momenten. Maar op 24 augustus namen we op het Schoonselhof afscheid van hem. Enkel met de familie. De urne is in de grond gezet en nog niet zo lang geleden is er een grafsteen besteld. Geen grijze van gespikkeld graniet, dat vonden we allemaal lelijk. Ik vond een mooie bruine steen in Deinze. Er zitten nerven in en dat bruin doet aan Marc denken. Aan zijn liefde voor sepia en aan Afrika, waar hij geboren was. Hij fotografeerde graag Afrikaanse modellen. We reisden vaak door Afrika. Naar Kenia, Senegal, Zuid-Afrika, Marokko. Hij fotografeerde er mensen, dorpen, dieren en landschappen en ooit wilde hij er een boek over maken. Naar Congo, waar hij geboren was, was hij sinds zijn kindertijd niet meer terug geweest. Dat stond op zijn to-dolijstje. Maar die steen moest dus iets over Marc vertellen. Op de steen zal zijn handtekening staan en deze zin: 'I always see, even with my eyes closed'. Dat afscheid wilde ik op een 24ste. Marc was geboren op 24 juni."

"Zelf heb ik niks met begraven of begraafplaatsen. Mij mogen ze uitstrooien. Een graf vind ik niet zo belangrijk en ik weet ook niet of ik er vaak naartoe zal gaan. Hij zit in mijn hoofd. Ik ben niet gelovig en ik moet dus niet naar de plek gaan om aan hem te denken. Ik heb veel meer aan zijn foto's.

"Er is één foto waar alles mee begon, vond ik, en die foto zal ik altijd koesteren. Bonne the Face, is de titel, ik herinner me dat tot vandaag hoe die foto op polaroid werd gemaakt en welke verrukking we voelden toen hij het resultaat zag verschijnen. Hij was laaiend enthousiast. Zo blij.

Dat vergeet ik nooit."

"Ik wil mijn leven nu opnieuw beginnen. Maar hier gaat dat niet. Kijk naar al die foto's om me heen. Dat is allemaal Marc en dat geeft allemaal verdriet. Ik moet hier weg. Ik kan nooit meer in dezelfde stijl met andere fotografen werken. Niemand moet me bellen met de vraag om iets à la Marc Lagrange te doen: schaars geklede vrouwen, mooie vrouwen, wat accenten van juwelen en lingerie en pluimen... Nee.

"Zelf heb ik nooit voor hem geposeerd. Dat is nu misschien wel jammer, maar het heeft geen zin om daar spijt over te hebben. Ik had het maar moeten doen.

"Ik ben een vechter. Ik geef niet zo snel op. Ik ben positief van nature. En ik wil ook verder: bij de pakken blijven zitten, heeft geen zin. Ik wil als styliste werken en opnieuw mijn sweatercollectie uitbouwen. Lee is nu 15 en hij wil hier niet weg. 'Als je dat doet, verberg ik me in de kast', zegt hij. Maar ik moet ook aan mezelf durven te denken.

"Lee heeft het moeilijk, zeker. Zoals ik het moeilijk heb. En we hebben het samen moeilijk. Hij was een knuffelkind en we waren heel hecht. Nu is er afstand en hij schermt zich af door naar luide muziek te luisteren. Die heeft hij, denk ik, nodig om nergens aan te moeten denken. Ik kan er niet van slapen. Dat is allemaal lastig. Maar moet ik boos worden om zijn houding? Toen het gebeurde, was Lee een kind van 14. Nu is hij een puber van 15. Dat is heel moeilijk. Wat is puberteit en wat is trauma? Dat vraag ik me af.

"Soms voelt het aan alsof ik twee mensen kwijt ben. Marc, maar dus ook een beetje de zoon die ik had. Alsof ik een beetje alleen op de wereld ben. Ik kan alleen maar hopen dat zich dat herstelt. Een psycholoog heeft me uitgelegd dat het niet zo vreemd is. 'Ze zetten zich af tegen wie ze het liefst zien', zei hij. Dat kan een compliment zijn, maar het is niet fijn. In Tenerife lag hij in het ziekenhuis, alleen, met mensen die enkel Spaans spraken. Hij wist niet of onze vrienden nog leefden. En Lee dacht dat wij allebei gestorven waren. Eigenlijk heeft hij daar al afscheid van me genomen. Maar nu ben ik er nog. De psycholoog zegt dat het wel goed komt tussen ons.

"Er is een lichtpuntje. Voor de zomer deed hij niks voor school, maar hij mocht wel een jaar verder en hij heeft zich dan wat herpakt. Tot dan speelde hij enkel gevechtsspelletjes op zijn PlayStation. Maar in de zomer is hij op surfkamp geweest en hij is ook hockeytrainer voor kinderen tussen 4 en 10 jaar. Dat doet hij nu weer en dat vind ik superpositief."

'Die zal nu wel goed verdienen. Die zal de erfenis wel goed bewaken. Die zal nu wel profiteren van de hogere prijzen die voor Marc Lagranges werk geboden worden. Die heeft het goed.'

Al die clichés kun je zo voorspellen. Mensen denken zo.

Mensen weten niks.

Kerstmis wordt koud.

"Is er een 'voor en na'? Ja, natuurlijk. Ik wil niet meer investeren in mensen of in een wereld waar ik niks mee heb. Ik ken ze hoor, die vrouwen die op recepties op hoge hakken rondlopen en éven met je praten, maar dan vlug kijken of er niemand anders is die nog interessanter is. Ik ga geen namen noemen en ook niet het soort magazines waarvoor ze werken. En toen Marcs tentoonstelling opende in Parijs, maakte ik me ook mooi voor hem. Dat deed ik met plezier. Maar ik wil wel bewust leven en bewuster kiezen. Bewuster werken. Niet voor de show en dus per definitie enkel voor luxemagazines als Vogue. Ik wil net zo graag voor Libelle werken. Ik kies voor fijne mensen.

"Zulke mensen zijn er, zeker. Al jaren huurden we in juli een huis in Sint-Idesbald. Dat deden we al sinds Lee drie was. Die vrouw belde me voor de zomer op en deed me een week verblijf cadeau. Ik ben er met mijn zus en haar vriend geweest en er kwamen vriendinnen op bezoek. Het weggaan was er moeilijker dan het aankomen in het begin van de week. Omdat ik me realiseerde dat ik in dat grote huis misschien nooit meer zou terugkomen.

"Die vriendinnen zijn er altijd voor me geweest. Ze zijn met vijf en we zijn heel hecht. Ze kwamen naar Tenerife, hier thuis zorgden ze voor soep en eten en gaven altijd aandacht. Warme aandacht. Ook Stephan en Gene en Rocco waren er.

"En ik ben creatief. Ellen Wezenbeek, een vriendin van me, runt hier in Antwerpen Huis Happaert. Vanaf maandag ga ik er één keer per maand een dag werken. Samen met andere vriendinnen, een kantoor delen. Zonder mijn naaimachine nog, maar wel met het idee om weer te 'creëren' terwijl je niet een hele dag alleen zit. Ik weet niet of het iets wordt. Maar ik wil het wel proberen. Ik hoop dat ik daar weer gelukkig kan zijn."

Klik. Wat het geluid van zijn camera kon zijn, is nu dat van het werk van Kim op een van de computers in Atelier Lagrange. Aan de muur hangt het portret dat Stephan Vanfleteren van de fotograaf maakte. Er is veel materiaal: zetels, kleren, een drumstel van Lee, koperen letters die samen MARC vormen, foto's, achtergronden, lampen, een oude camera waarop Photostat Eastman, statieven, rekken vol kaders in bubbelplastic. Daarop zijn naam: Lagrange.

Klik. Een deur gaat open naar het gebouw vooraan. Het is er koud en er liggen veel stofjes: hier naait Saskia haar unieke sweaters. Dat deed ze in dezelfde ruimte als waar hij bureau kon houden. Er hangen twee machtige Vanfleterens van mensen uit Congo. Bonne the Face hangt er.

Klik, nog één keer, naar zijn website. De mooiste vrouwen zie je er en je hoofd glijdt weg in een andere wereld. Maar dan kijk je toch eens op 'bio' en daar lees je deze slotzin: 'Marc Lagrange keeps looking for singular subjects and unexpected stories, placing humanity at the core of his approach.'

Hier is voor verleden tijd nog geen plaats.

Timeless Beauty, met werk van Marc Lagrange, Gallo-Romeins Museum, Tongeren, vanaf vandaag tot 30 juni 2017. galloromeinsmuseum.be/tijdelijke-tentoonstellingen/timeless-beauty

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234