Dinsdag 12/11/2019

Er is altijd een nieuwe cel

Als leden van dezelfde terreurgroep zichzelf één na één opblazen, ben je geneigd te denken dat het op een dag vanzelf moet stoppen. Maar zo ging het helemaal niet na Verviers, Parijs of Vorst.

Het was een eetkamer in de Nieuwlandstraat 126, hartje Brusselse Marollen, vrijdag 11 oktober 2013. Het voorwendsel was het huwelijk van de 20-jarige Logan Leborgne, die zich sinds zijn bekering Abou Hassan noemt. Ze waren met zijn dertienen, allemaal mannen. Aan het hoofd van de tafel zat Khalid Zerkani (42), alias 'Papa Noël', de kerstman. Omdat hij er zo uitzag, met die baard.

Praten over de telefoon deed Zerkani nooit, tenzij die net was gepikt. Hij ging er daarbuiten prat op 'nooit iets aan te raken dat is aangeraakt door een ongelovige'. In die dagen zag je de prediker nog door de Maritiemwijk in Molenbeek wandelen met een groepje jongeren achter zich aan. Hij legde hen uit dat 'stelen van een ongelovige niet hetzelfde is'. De kerstman heeft minstens twintig jongelui de dood ingejaagd. Een van zijn discipelen was Abdelhamid Abaaoud, de jonge Molenbekenaar die de voorbije maanden al te makkelijk is omschreven als 'het brein'.

Het brein, dat was hij. Op dit huwelijksfeest waande Khalid Zerkani zich veilig. Jean-Louis Denis was er, Mohamed Khemir. Kleinere Brusselse rekruteerders. De kerstman kon vrijuit spreken. Hij vertelde over de diefstallen die zijn jongens hadden gepleegd, in de buurt rond het Zuidstation vooral. Uit auto's gejatte iPads, fototoestellen, een set schroevendraaiers zelfs. Een Rode Duivels-trainingspak en een envelop met wat ecocheques. Al die spullen, klein en groot, waren her en der te gelde gemaakt. Met voldoening vermeldde de kerstman de bijzondere bijdrage van Reda Kriket. 12.000 euro maar liefst had de Franse gangster - vorige week gearresteerd bij een antiterreuractie in Argenteuil - bijgedragen.

Daar gingen ze vliegtuigtickets van kopen. Naar Turkije, enkele reis.

Wat Zerkani niet wist, was dat een van de aanwezigen op het huwelijksfeest een gewezen Marokkaanse informant was van de Spaanse inlichtingendiensten. Hij had tien jaar eerder een cel van Al Qaida geïnfiltreerd, maar was er niet in geslaagd de aanslagen van Madrid (2004) te voorkomen. Hij was in opdracht van de Franse inlichtingendiensten ook in contact geraakt met Mohammed Merah, die in maart 2012 bij schietpartijen in Toulouse en Montauban zeven mensen had gedood. Ook dat drama had hij niet kunnen voorkomen, dus was hij door inlichtingendiensten wereldwijd als 'verbrand' beschouwd. Nu zat hij hier aan de huwelijksdis, in de Marollen. Deze keer met een mollenopdracht van het federaal parket. De infiltratie zou leiden tot een van de grootste Belgische terreurprocessen ooit en twaalf jaar gevangenisstraf voor Khalid Zerkani.

Helaas opereert Islamitische Staat in een ander tempo dan de rechtsstaat.

Ze heetten Soufiane Amghar (26) en Khalid Ben Larbi (23). Twee jongelui uit Molenbeek, op sleeptouw genomen door een van Zerkani's rekruteerders, en naar Syrië afgereisd. Ze waren in alle stilte teruggekeerd en zaten in hun safehouse in de Rue de la Colline in Verviers dagen en uren af te tellen. De cel stond op het punt een aanval uit te voeren op een politiecommissariaat, vermoedelijk in Molenbeek. Er was sprake van een publieke onthoofding van een vooraanstaande magistraat of politieman.

Na een minutenlange kogelregen die de twee jongelui het leven kostte, werden in het huis paspoorten aangetroffen van vorige Syrië-vertrekkers, een wapenarsenaal, chemische producten, politie-uniformen. Het enige minpunt leek te zijn dat de speurders er niet in slaagden Abdelhamid Abaaoud te vatten. Hij was begin 2014 nog heel even in België geweest om in Molenbeek zijn dertienjarige broertje Younes op te pikken en terug te vliegen naar Turkije. Wat later poseerde de kleine Younes met een machinegeweer op sociale media als jongste IS-strijder ooit.

In het februarinummer van Dabiq, het Engelstalige propagandamagazine van IS, blikte Abaaoud voldaan terug op hoe hij in Verviers was ontkomen: "Ze hebben agenten uit de hele wereld samengebracht om mij te pakken. Allah heeft hen verblind."

Na Verviers verschenen soldaten in het straatbeeld. Toch voelde het ergens geruststellend. Twee terroristen gedood, het veronderstelde brein dat halsoverkop terug naar Syrië was vertrokken.

Van de 32 beklaagden op het grote terreurproces zijn er maar enkelen in de rechtszaal aanwezig. Khalid Zerkani aanhoort mokkend ("ik ben Satan toch niet") zijn verdict. Abaaoud, afwezig natuurlijk, krijgt 20 jaar. Er worden die dag mensen veroordeeld die ergens ver weg in de buurt van Raqqa zitten of die van daar uit als gesneuveld zijn opgegeven. Dat is het geval voor Yoni Patrick Mayne (25), met wie Abaaoud zijn broer Younes is gaan ophalen. Andere namen in het verdict zijn Reda Kriket (33) en Chakib Akrouh (25). Ze staan nu allemaal internationaal geseind als op te sporen, met zware gevangenisstraffen. "Een zware klap voor ronselaars en Syriëstrijders", titelen de kranten.

De zware klap volgt drie maanden later en is van een heel andere strekking.

Het is ver zoeken naar een logica achter de taakverdeling, die verschrikkelijke 13 november in Parijs.

Commando 1, dat moet toeslaan in het Stade de France, bestaat uit drie kamikazes: de pas enkele maanden eerder naar Syrië afgereisde Brusselaar Bilal Hadfi (20) en twee IS-strijders die op 3 oktober te midden van de vluchtelingen op het Griekse eiland Leros Europa binnen zijn gekomen. Geen van de drie geraakt het stadion binnen. Liever dan het einde van de wedstrijd Frankrijk-Duitsland af te wachten of zich bij een volgende gelegenheid nuttig te maken, blazen ze zichzelf op voor het stadion, zonder buiten zichzelf iemand te doden.

Commando 2, dat voor de restaurants rondom de Place de la Nation 34 mensen vermoordt, bestaat uit Abaaoud zelf, Chakib Akrouh en Brahim Abdeslam. De twee veroordeelden op het terreurproces vluchten die nacht weg via de Parijse metro, de chauffeur van hun Seat maakt zich uit de voeten en laat zijn auto en zijn bommengordel later die nacht achter in Montreuil, ten zuiden van Parijs. Brahim Abdeslam volgt het voorbeeld van het trio rondom het voetbalstadion. Hij blaast zichzelf op in de buurt van een McDonald's en doodt enkel zichzelf.

Commando 3, dat een bloedbad aanricht in concertzaal Bataclan en aan het eind hoe dan ook zal sterven, bestaat uit Samy Amimour, Omar Mostefai, Foued Mohamed-Aggad, drie jonge Franse draaideurcriminelen die in 2013 naar Syrië zijn getrokken.

Het patroon, de onderlinge taakverdeling, lijkt helder. Een 'brein' dat voor zichzelf en zijn vriend een ontsnappingsroute heeft geregeld en daarnaast kanonnenvlees.

Het is een storting van 750 euro door twee mannen vanuit een Western Union in de Brusselse omgeving, vier dagen na het Parijse bloedbad, die de speurders de weg wijst naar het onderduikadres van Abaaoud en Chakib Akrouh, een flatje in de Parijse voorstad Saint-Denis. Het geld is gestort aan Hasna Ait Boulahcen, de nicht van Abaaoud. 750 euro. Om wat mee te doen, buiten wat proviand inslaan? Dit is een low-budget- terreurgroep, eerder gefinancierd via onze ingeslagen autoruitjes dan door olie uit het kalifaat.

Een urenlange schietpartij met Franse speciale eenheden maakt er in de ochtend van woensdag 18 november een eind aan.

In wat tegen de middag na 5.000 politiekogels nog rest van het flatje in Saint-Denis worden de resten teruggevonden van Abaaoud, Akrouh en de nicht, die zichzelf bij het begin van de actie heeft opgeblazen, alweer zonder verder iemand te doden.

Als hij op 19 november in het Franse parlement kan melden dat een van de lichamen is geïdentificeerd als dat van Abaaoud, krijgt de Franse eerste minister Manuel Valls niet voldoende benadrukt dat de strijd nog lang niet gestreden is. Toch blijft het lastig om je los te maken van de gedachte dat de dood van het 'brein' ergens gevolgen moet hebben.

De enige overlevende van wie wij de naam weten te onthouden is Salah Abdeslam. Hij wordt vier maanden lang overal en nergens gezien, verwerft net niet de status van cultfiguur. Maar die Salah, die met dat (fictieve) verhaal over een ontsnapping in een oude kleerkast enkele eindejaarsconferences haalt, heeft in de weken voor Parijs 1.700 kilometer door Europa afgelegd met huurauto's. Om vanuit Boedapest, Ulm en de Griekse eilanden IS-strijders naar België te brengen. Hij heeft onder eigen naam auto's en hotelkamers gehuurd. Hij is ook helemaal niet de enige voortvluchtige na Parijs.

Op wat rest van de bommengordels rond het Stade de France en in de Bataclan wordt DNA aangetroffen van Najim Laachraoui (24), een zoveelste, begin 2013 onder invloed van de kerstman, naar Syrië vertrokken Brusselaar. Hij blijkt ook een van de twee mannen te zijn op het bewakingsbeeld in de Western Union en de huurder van een safehouse voor het Parijse moordcommando in Auvelais.

Het begin december ontdekte atelier in de Henri Bergéstraat in Schaarbeek, waar Laachraoui bommengordels heeft zitten naaien, is gehuurd door Mohamed Bakkali, de man bij wiens zus later opnamen worden aangetroffen van het schaduwen van een nucleaire topman. Er voegen zich altijd weer nieuwe namen toe aan de lijst. Sommigen worden gearresteerd, zoals Bakkali, sommigen niet.

Met de beschieting van een klein huisje in de Driesstraat in Vorst lijkt het met Parijs gelieerde netwerk alweer een klap te zijn toegebracht. Twee mannen zijn kunnen vluchten, dat wel, maar met Mohamed Belcaid (35) is een IS-strijder geliquideerd die de geadresseerde blijkt te zijn geweest van dat mysterieuze sms'je, op 13 november om 21.24 uur in de buurt van de Bataclan verstuurd met een achteraf in een vuilnisbak achtergelaten Samsung: "On est parti, on commence." Hij is een van de mannen op het bewakingsbeeld in de Western Union.

Drie dagen later wordt in Molenbeek, eindelijk, Salah Abdeslam gevat, met bij hem Amine Choukri. Die is op 20 september samen met ene Naïm al-Hamed tussen, alweer, de vluchtelingenstroom op het Griekse Leros Europa binnengekomen. Volgens nog onbevestigde berichten zijn vorige week van Naïm al-Hamed DNA-sporen teruggevonden in het nieuwe bommenatelier van de groep in de Max Roosstraat in Schaarbeek. Hier is de huurder, net als in Vorst, Khalid el-Bakraoui (27), een Brusselse gangster die ook al vanuit het niets in beeld is gekomen in het onderzoek na de aanslagen in Parijs. Hij is de man die schuilgaat achter de valse naam Ibrahim Maaroufi waarmee in Charleroi op vraag van Abaaoud een zoveelste safehouse is gehuurd.

Khalid el-Bakraoui blaast zich op 22 maart op in metro Maalbeek, een uur nadat zijn broer Ibrahim (29) en Najim Laachraoui hetzelfde hebben gedaan in de vertrekhal in Zaventem.

Ook nu weer is de gedachte verleidelijk dat de terreurcel zich stilaan in het nauw gedreven moet voelen. Dat het punt van gebrek aan middelen, mensen en onderduikadressen in zicht moet zijn gekomen.

Toch lopen er nog minstens vier, waarschijnlijk vijf mensen vrij rond die weten dat de geringste confrontatie met de politie zal leiden tot een vuurgevecht tot de dood.

Er is de man met het hoedje, van wie het bewakingsbeeld duidelijk maakt dat de taakverdeling in Zaventem heeft gewild dat hij de aanslag zou overleven. Er is na wat uitvergroten en fotoshoppen al verondersteld dat hij Mohamed Abrini zou kunnen zijn, een andere survivor van Parijs. Van hem loopt het laatste spoor dood op 11 november 2015, wanneer hij met Salah Abdeslam door een bewakingscamera wordt gefilmd in een tankstation in Ressons, langs de autosnelweg richting Parijs voor een laatste verkenning. Als de veronderstelling fout is, dan lopen én Abrini én het hoedje nog vrij rond.

In een daags na de aanslagen in Brussel door Franse en Belgische inlichtingendiensten uitgewisseld rapport wordt de politiediensten gevraagd uit te kijken naar Yoni Patrick Mayne, de boezemvriend van Abaaoud. Die zou dan toch niet zijn gesneuveld in Syrië. Zijn dood zou, net als die van Abaaoud destijds, in scène zijn gezet. Hetzelfde rapport maakt ook melding van Naïm al-Hamed, de man van de DNA-sporen in het laatste bommenatelier. Dat maakt dus wellicht vier.

Op de na de aanslagen van 13 november in Montreuil teruggevonden bommengordel en ook in de daar vlakbij met kalasjnikovs en laders volgestauwde Seat is dan weer DNA aangetroffen van een onbekende die niet Abrini is, niet Mayne en ook niet al-Hamed. Dat maakt dan vijf.

Tot nu toe deden alle voortvluchtige survivors na Verviers, Parijs, Vorst en Brussel hetzelfde. Ze wisten een onderduikadres te vinden, wisten zich te hergroeperen. Planden een nieuwe aanslag.

In zijn cel wacht Khalid Zerkani rustig de verdere gebeurtenissen af.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234