Vrijdag 27/11/2020

Column

Er dreigt een economische kater die geen enkele ECB-maatregel kan verhelpen

Beeld kos

Pascal Paepen is financieel analist en docent bank & beurs.

"Ik hoor het wel, maar ik luister niet", zei Wim Duisenberg meer dan elf jaar geleden toen haast iedereen, van vakbond tot OESO en IMF, om een renteverlaging schreeuwde. Wereldwijd stond de economie onder druk na het uit elkaar spatten van de internetzeepbel. Maar de allereerste president van de Europese Centrale Bank, een grijze muis en compromisfiguur, bleek geen vliegende Hollander die op bestelling elke politicus met een probleem te hulp wilde snellen. Toen was geduld heel gewoon.

Volgende maand is het negen jaar geleden dat Duisenberg overleed, amper drie weken na zijn 70ste verjaardag en nog geen twee jaar nadat hij de ECB-fakkel had doorgegeven aan Jean-Claude Trichet. Met hem lijkt ook de rustige vastheid van de ECB begraven. De rente is sindsdien aanzienlijk gedaald. Deze week zelfs voor het eerst onder nul procent.

Is de ECB nog wel onafhankelijk, zoals ze zelf graag pretendeert? Natuurlijk niet. Dat is ze ook nooit geweest. Zelfs niet onder het beleid van haar koppige Hollandse aanvoerder. Een centrale bank zal altijd minstens afhankelijk zijn van de omstandigheden; van deflatie en inflatie en van het beleid van andere centrale banken. De rente kan dalen omdat de euro, ondanks alle twijfels over de muntunie, nog altijd een van de sterkste munten ter wereld is. Dat drukt de inflatie en remt de export uit de eurozone. Met een negatieve rente maak je het beleggers minder interessant om euro's te kopen. De munt zou daardoor wat moeten dalen zodat de inflatie weer stijgt en onze export kan floreren.

De grootste fondsenhuizen ter wereld hebben daar al op geanticipeerd. Ze ruilden massaal euro's voor dollars in de veronderstelling dat het groene biljet dit jaar minstens 10 procent zal stijgen. Maar daarmee is de valutaoorlog nog niet gewonnen. Euroland is immers niet het enige land dat af wil van een sterke munt. China, Japan, de VS en zelfs Zwitserland willen hetzelfde. Met de renteverlaging heeft de ECB hoogstens tijd gekocht en een veldslag gewonnen.

Wat je vandaag ook hoort, is dat consumenten door de renteverlaging meer zullen spenderen en dat ondernemingen nu meer zullen investeren. Bedrijven zouden immers goedkoper krediet kunnen opnemen bij de bank. Ook dat is onzin, natuurlijk. Consumenten hebben, ondanks de opeenvolgende rentedalingen van de afgelopen jaren, nauwelijks meer uitgegeven. Ze maken zich onder andere zorgen over de financiering van hun pensioen. Terecht!

Bedrijven gaan ook niet meer investeren enkel en alleen omdat de rente daalt. Ze zullen pas fabrieken bouwen en jobs creëren als de vraag toeneemt en de omzet stijgt. Het maakt dan niet uit of de rente op dat moment 0 procent of 5 procent is.

Ik hou ook mijn hart vast voor bankiers die nu om opportunistische redenen, enkel om het parkeergeld bij de ECB te mijden, zouden beslissen om de kredietregels te versoepelen. Hebben we dan niet geleerd dat de kredietcrisis die exact zeven jaar geleden begon net veroorzaakt werd door een massale ongecontroleerde kredietverlening aan gezinnen en bedrijven? Tien jaar geleden kreeg iemand zelfs krediet als je met stellige zekerheid kon zeggen dat hij zijn lening nooit zou kunnen terugbetalen. Willen we dat dan nog eens meemaken?

Er is geen reden tot euforie. De regeringen van euroland mogen gerust een feestje bouwen omdat de renteverlaging van de ECB hun rentekost drukt. Maar de politici moeten daarna wel snel aan het werk om economie en financiën op orde te krijgen. Doen ze dat niet, dan dreigt een kater die geen enkele maatregel van de centrale bank kan verhelpen.

ECB-voorzitter Mario Draghi.Beeld GETTY
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234