Woensdag 23/10/2019

'Er bestaan veel misverstanden, bij moslims én niet-moslims'

'Ik praat niet over de hoofddoek, wel over het belang van kledij in de zevende eeuw. Mannen bedekten toen ook hun gezicht tegen het zand en de wind.' Zo doet de Franse islamoloog Rachid Benzine (46) dat dus, vechten tegen radicalisering. 'Ik vermenselijk de islam. Zo wordt het een geloof van mensen.'

Vorig jaar was het nog misgelopen met het deradicaliseringsprogramma van Rachid Benzine in Brussel. Enkele weken nadat Brussels minister-president Vervoort (PS) het plan met trots aankondigde, trokken islamoloog Rachid Benzine en regisseur Ismael Saïdi zich terug uit het project. Bedoeling was enkele videoclips te maken om de Koran bevattelijk uit te leggen. Er was 275.000 euro voor vrijgemaakt, maar zowel Benzine als Saidi kregen doodsbedreigingen. Nu zijn Benzine en Saidi terug. Met subsidies van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest dweilen ze een week lang de Brusselse scholen af. In een koffiebar overtuigt hij me dat nu wel zal lukken.

"Er ontstond toen ophef omdat de politiek te vroeg had gecommuniceerd", zegt Benzine. "Politici kondigen graag aan dat ze aan de slag gaan en bij mij is het net omgekeerd. Ik lever eerst mijn werk af en kom er dan mee naar buiten." Dit keer zijn Saïdi en Benzine gewapend met hun boek Wat staat er nu eigenlijk echt in de Koran?, dat nu eindelijk vertaald is. Het is geen toeval dat Erik Van Den Berghe, directeur van het Atheneum van Anderlecht, instond voor de vertaling. De zeventien secundaire scholen van Scholengroep Brussel hanteren de methode van Benzine al langer.

Een half jaar na De Koran uitgelegd hebt u weer een Koran for dummies uit. Dat boek heeft blijkbaar veel uitleg nodig?

"Er zijn veel misverstanden over de Koran en evenveel slechte verstaanders. Bij moslims en niet-moslims. Een tekst uit de zevende eeuw veroorzaakt sowieso problemen.

"In het vorige boek legde ik concepten uit de Koran uit, deze keer waag ik me aan een historische benadering van het boek. Dat is iets nieuw in de moslimwereld."

Is dat wat ze bij Scholengroep Brussel de methode-Benzine noemen?

(lacht) "Het gaat om het aanreiken van de technieken die een linguïst, historicus of antropoloog zou gebruiken als hij een tekst bekijkt.

"Als je in de Koran over het paradijs leest, dan gaat het over vers fruit, fris water en honing. Eigenlijk vrij sober voor een paradijs, zou je denken, maar als je je verplaatst in de Arabier van de zevende eeuw, dan waren het luxeproducten. Door dat inzichtelijk te maken kom je zonder ingewikkelde terminologie toch tot een antropologische benadering."

Voorzag het paradijs geen hoop maagden?

"Wil je maagden?"

Nee nee, maar ik dacht...

"Het gaat erom te begrijpen hoe de woorden in die tekst zijn geraakt en hoe die tekst vijftien eeuwen heeft afgelegd. Al die tijd hebben er mensen die tekst geïnterpreteerd."

U argumenteert zelfs dat een hoofddoek geen religieus symbool is?

"Co-auteur Ismaël Saidi gebruikt het woord hoofddoek in het boek, maar ik nooit. De hoofddoek is zo'n geladen woord. Geladen met polemiek. Ik praat over het belang van de kledij in de zevende eeuw. Zo kan je tonen hoe in die samenleving ook mannen hun gezicht bedekten tegen het zand en de wind. Ik de-islamiseer de vragen. En vermenselijk de islam. De islam wordt zo een geloof van mensen."

Ik begrijp waarom sommige moslims dat niet graag horen. Waar is God nog, na zo'n historische lezing van de Koran?

"Je kan perfect de Koran onderzoeken en de teksten hanteren ter meditatie. Na de deconstructie kan je je afvragen: wat is vandaag het goede? Wat leer ik eruit voor de huidige samenleving?"

Bijgevolg kan je niet ontsnappen aan de polemiek, zelfs als je het enkel over historische context wil hebben.

"Werken rond de Koran is explosief. Werken rond de islam is explosief. Je wordt er als onderzoeker in meegesleurd, omdat het een levende religie is. Als ik over de godsdienst van de oude Grieken zou werken, zou er geen haan naar kraaien. Ik probeer een verzachtend antwoord te bieden, maar je wordt gevierendeeld tussen hen die je werk tegen moslims willen gebruiken en moslims die je werk niet aanvaarden, omdat ze geen historische benadering van de Koran willen."

Die twee tegenpolen lijken het debat over de islam te domineren.

"Absoluut, terwijl ze een minderheid vormen!

We leven in een samenleving die ontkerkelijkt en mensen denken dat er tegelijkertijd een islamisering bezig is. Wat zij niet zien, is dat er ook een de-islamisering bezig is. Ze zien hoofddoeken, maar ze zien niet hoeveel vrouwen de hoofddoek net afleggen.

"Er zijn bekeerlingen, zeker, maar er zijn evengoed moslims die protestant worden. Er zijn krachten in de samenleving die zulke interculturele uitwisselingen liever niet zien. Ze streven de zuiverheid na."

De zuivere ideologie heeft het voordeel van de duidelijkheid.

"Hun mening is eenvoudig, net als hun woordgebruik. En hun basisidee is dat de samenlevingen vroeger zuiverder waren. Dat is zoals Vlamingen die zich échte Vlamingen noemen. Of het Front National dat zegt: 'On est chez nous.' Ze bieden een overlevingskit voor postmoderne tijden. En het werkt omdat het simpele antwoorden zijn.

"Wie islamitische zoektermen googelt, komt op salafistische websites. Omdat ze pagina's maken over hoofddoeken en baarden en de ene na de andere sjeik citeren. Zo heeft Saudi-Arabië 50 jaar zijn model opgelegd. Zijn wahabitische ideologie was voor moslims in de jaren 50 ketterij en is nu zogezegd de referentie. Met petrodollars hebben ze in 50 jaar de islam en het uitzicht van de islam totaal veranderd."

Tegenover die simpele antwoorden wilt u moeilijke vragen stellen? Ik wens u geluk. Die strijd kan u toch nooit winnen?

"Die strijd kunnen we winnen als we op jonge leeftijd bij jongeren een antivirusprogramma tegen dogmatisme inplanten. Of het nu om politieke, filosofische of religieuze dogma's gaat. Als we hen de mogelijkheid bieden om onderzoeker te worden van hun eigen vragen, dan gaan we erin slagen.

"De urgentie hiertoe is begonnen in 2013, toen de eerste jongeren vertrokken naar Syrië. Toen bleek dat er jongeren waren die in Europa opgegroeid waren en zich tot ontploffing brachten op Europese bodem, was er pas echt grote urgentie om mij in het publieke debat te mengen en met jongeren aan de slag te gaan.

"Tegelijk ben ik me ervan bewust dat het een langzaam proces wordt. Ik hoop over dertig jaar de resultaten van mijn werk te zien. Dat is lang, maar in het licht van de geschiedenis is het niets."

Wat staat er nu eigenlijk echt in de Koran? van Rachid Benzine en Ismaël Saidi is uit bij Eik Uitgeverij.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234