Maandag 29/11/2021

'Entertainment is ook een deel van kunst'

klassiek

leif ove andsnes brengt werk van chopin en grieg

We herinneren ons nog goed dat onder pianostudenten in het Antwerpse conservatorium de naam Leif Ove Andsnes begon te circuleren. Een jonge Noor 'die werkelijk alles kan'. Die intelligentie, die beheersing van het klavier, die stijl, 'dat moest van Benedetti Michelangeli geleden zijn'. Het siert Christian Renard, programmeur in het Paleis voor Schone Kunsten (PSK), dat hij Andsnes al heel vroeg in de gaten had en jaarlijks uitnodigde. Vanavond brengt hij hem voor het eerst in recital op het podium van het PSK.

Brussel

Van onze medewerker

Rudy Tambuyser

Het is hard gegaan voor Andsnes. Wellicht was zijn contract met EMI, dat destijds zijn schitterende liveopname van Rachmaninovs Derde Concerto van zusterlabel Virgin naar de eigen catalogus overhevelde, de laatste sleutel tot de meest prestigieuze podia en muzikale partners. Volgend seizoen is hij, met telkens vier concerten, in residentie in niet minder dan vier topzalen: het Konzerthaus in Wenen, Wigmore Hall in Londen, het Concertgebouw in Amsterdam en BOZAR in Brussel.

De Filharmonische Vereniging is nogal trots u volgend seizoen in residentie te hebben. Hebt u een speciale band met Brussel?

"Toch wel. Ik kom er al lang en heb erg genoten van de recitals in het conservatorium. In april (vanavond, RT) speel ik in het PSK, wat hopelijk ook leuk wordt, maar ik hou erg van de intensiteit en de steengoede klank van de zaal van het conservatorium. Ik ben ook blij met de vier residenties volgend seizoen, waarvan een in Brussel. Ik heb beslist de concertprogramma's rond Schumann te bouwen."

De nadruk ligt blijkbaar op korte, minder bekende stukken.

"Inderdaad, op de Arabeske na zijn het allemaal stukken die zelden gespeeld worden: een Novelette, de Romanzen opus 28, de 4 Stücke opus 32. Die combineer ik met de laatste sonate van Schubert, muziek die Schumann na aan het hart lag. Verder doe ik een kamermuziekavond met violist Christian Tetlaff en zijn zus Tania, die celliste is. We spelen twee pianotrio's van Schumann, niet zo heel bekend maar eigenlijk werk van de allergrootste Schumann. We brengen ook een fantastische Zweedse klarinettist mee, Martin Fröst, met wie we Berg en Kurtág spelen, als contrast én geslaagde combinatie met Schumann. Dan deel ik een kamermuziekprogramma met het Artemis-strijkkwartet, met wie ik uiteraard het Pianokwintet van Schumann doe. Ten slotte is er een liederavond met de Britse tenor Ian Bostridge."

Vanwaar die fascinatie voor Schumann?

"Ik zou kunnen zeggen: hij is al vele jaren mijn favoriete componist, maar dat klinkt natuurlijk aardig stom. Ik hou van hem omdat zijn muziek zo gloeit. Bij geen enkele andere componist voel je zo'n direct vuur. Er lijkt geen filter te zijn tussen zijn emoties en wat hij op papier zet. Bij Brahms bijvoorbeeld is er altijd een dikke muur van ambacht tussen hemzelf en zijn muziek. Bij Schumann niet: hij is zo eerlijk dat je hem zelfs regelmatig uit de bocht hoort gaan. Maar voor mij maakt dat deel uit van de fascinatie. In zijn late stukken hoor je zijn geest aftakelen, hoor je dat hij er soms niet meer helemaal bij is. Je voelt hem koortsachtig schrijven. Dag en nacht, tot hij omvalt. Daarom is het ook zo uitputtend om hem te spelen. Het Derde Pianotrio of de Fantasie opus 17, daarin blijft geen spaander van je heel. Die stukken veranderen om de vijf maten van karakter."

Er verschijnt in september een nieuwe opname van u: de concerti van Schumann en Grieg met Janssons en de Berliner Philharmoniker. Uw oude opname van Grieg geldt al als een van de beste, waarom het dan overdoen?

"Het is lang geleden. Ik voel dat het werk veranderd is in mezelf. Het is meer een levend organisme geworden, het ademt meer dan destijds. De Berliner spelen bovendien zo ongelooflijk goed."

Het is zoals meestal met Schumann gecombineerd. Alweer een uur la klein voor de eeuwigheid. Is dat uw keuze, of worden zulke beslissingen voor u genomen?

"(diplomatisch) Het is altijd een dialoog, maar ik vind het een goede combinatie. Vreemd is dat Grieg zoveel van Schumann heeft overgenomen qua structuur van het eerste deel. Het is soms regelrecht gênant hoeveel hij heeft gestolen. En toch is de muziek compleet verschillend. Grieg is een combinatie van eenvoud, bijna kinderlijkheid en de passie van een jongeman die de wereld wil veroveren. Schumann is zo schizofreen en onbepaald. Het concerto klinkt soms als een sonate of als kamermuziek."

Uw residentie volgend seizoen draait goeddeels om kamermuziek. Heeft het steeds groeiende overwicht van solowerk een sterke invloed op uw manier van in groepsverband spelen? Wordt het anders, of is het alleen maar terugkeren naar het bekende?

"Ik heb altijd al een evenwicht tussen verschillende genres proberen te vinden. Al speel ik nu meer solo, stoppen met kamermuziek zou nooit een optie kunnen zijn. Het is zo'n belangrijk deel van het repertoire, je leert ook zoveel van andere musici en de nauwe samenwerking met hen. Hoe dan ook vind ik spelen met orkest of met een trio op een bepaalde manier hetzelfde. Vanuit sociaal oogpunt is kamermuziek leuk. Je reist samen met andere musici die ook vaak alleen zijn. En muzikaal... Je past je aan. Je begeleidt. Maar het is hetzelfde ding. Ook in een concerto heeft de klarinet soms de solopartij. Ik heb nooit geloofd in het concept 'begeleider'. Er zijn bijvoorbeeld goede liedbegeleiders, maar ik persoonlijk denk niet dat het iets is waarvan je een specialiteit moet maken."

Iemand als Ian Bostridge laat een partner wellicht de gelegenheid pianist én muzikant te zijn?

"Ja, hij staat heel open voor het werken als duo. Hij dirigeert niet. Hij luistert naar mijn opmerkingen, terwijl ik met zijn stem rekening moet houden. Die is mooi, maar niet groot. In de diepte moet ik me aanpassen. Maar het is zuivere kamermuziek."

Enkele maanden geleden sprak Pierre-Laurent Aimard me over de filosofische inslag van kamermuziek. Ze gaat over democratie, zei hij, niet alleen muzikaal, maar ook als mens. Je moet je ego opzijzetten ten voordele van het geheel.

"Ja, het is een mooie manier om het over waarden te hebben. Ik hou niet van grote woorden, maar toch: de muziek komt op de eerste plaats. Het gaat niet om jezelf. Ik heb het onderscheid tussen solist en kamermusicus nooit begrepen. Richter, een van de eerste moderne pianisten die alle genres bedreef, was altijd een van mijn idolen."

Maar is een groot deel van het concertorepertoire niet net op dat verschil gebouwd?

"Dat is waar. Het was ook Glenn Goulds argument om niet van concerto's te houden. Het orkest stelt het materiaal voor en de solist vertelt dezelfde dingen met een beetje meer noten, een beetje meer smaak, een beetje... méér, kortom (lacht). Weet u, entertainment is ook een deel van kunst. Het concerto heeft als genre een behoorlijke hap entertainment ingebouwd gekregen. (ferm) Er is niets fout met virtuositeit, vind ik."

Uw carrière is de jongste jaren snel gegaan. Vindt u het nog een beetje prettig? Onlangs nog nam u een halfjaar vrij.

"Het gaat altijd om evenwicht. Ik heb vijf maanden hels werk, vanaf mei wordt het rustiger. Natuurlijk heb ik perioden nodig om alleen te zijn, om andere dingen te doen dan muziek maken. Maar tegelijkertijd weet ik dat ik net onder druk goed functioneer. Ik ben niet zo'n pianist die om negen uur opstaat, drie uur studeer, dan thee drink, enzovoort. Mijn sabbat was interessant, maar ook niet onverdeeld aangenaam. Ik wilde ook nagaan hoe het zou zijn zonder al die muziek. Het was niet makkelijk een routine te vinden in... het leven, zeg maar. Ik moet wat om handen hebben. Het was een interessante ervaring. Noodzakelijk ook: ik voelde immers dat ik dit leven niet helemaal gekozen had. Het overkwam me, ik werd erin meegetrokken. Maar nu weet ik: dit is echt wat ik wil doen."

Leif Ove Andsnes speelt vanavond in het Paleis voor Schone Kunsten werk van onder anderen Chopin en Grieg. Volgend seizoen is hij in residentie bij BOZAR. Tel. 02/507.82.00. www.bozar.be

'Er is niets fout met virtuositeit'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234