Maandag 17/01/2022

ENQUETE de moeilijke leerschool van allochtone politici

'Wanneer komt de eerste zwarte politicus in de Kamer?'

Tussen hamer en aambeeld. Dat is de weinig benijdenswaardige positie waarin allochtone politici wel eens dreigen terecht te komen. De hamer is de allochtone gemeenschap die in de politici uit haar eigen midden haar exclusieve woordvoerders ziet. Het aambeeld is het politieke bedrijf waaraan diezelfde allochtone politici zich willens nillens moeten aanpassen. Meryem Kaçar: 'Allochtonen moeten leren dat het niet is omdat ik in de Senaat zit dat ik al hun problemen kan oplossen.'

Brussel

Eigen berichtgeving

Bart Eeckhout

Ook al hadden ze het zien aankomen, toch bleef geen enkele allochtone politicus onberoerd bij het bericht dat het migrantenstemrecht verworpen was in de senaatscommissie. "Achteraf bekeken hadden we het anders moeten aanpakken", beseft Fauzaya Talhaoui, kamerlid voor Agalev. "We dachten dat na dertig jaar discussie en ontelbare wetenschappelijke studies België rijp was voor het algemeen stemrecht. We hebben verzuimd die studies en cijfers uit te leggen bij de bevolking. Maar ja, wie had kunnen voorzien dat de VLD zo door angst bevangen zou worden?"

Haar collega in de Kamer, Dalila Douifi, had het ook "eventjes moeilijk". Maar dat had, zo zegt ze, vooral te maken met haar "sociale reflex die gekneusd werd. Was ik een autochtone Vlaming, had ik me evenzeer bedrogen gevoeld. Het gaat tenslotte om maatschappelijke emancipatie, een betere lokale democratie."

Vlaanderen telt in de landelijke parlementen vijf allochtone politici. Chokri Mahassine (SP.A) in het Vlaams Parlement en Fauzaya Talhaoui in de Kamer werden bij de parlementsverkiezingen van 13 juni '99 rechtstreeks (en met verbazend groot stemmenaantal) verkozen. Mahassine had een jaar eerder al even van het parlement geproefd, toen hij Lisette Croes verving. Meryem Kaçar en Dalila Douifi kwamen er nadien bij als plaatsvervangster van respectievelijk Mieke Vogels (Agalev, Senaat) en Renaat Landuyt (SP.A, Kamer). Na de gemeenteraadsverkiezingen van oktober ten slotte nam Fatma Pehlivan de SP.A-coöptatiezetel van Kathy Lindekens over.

Alle vijf wekten ze bij hun aantreden grote verwachtingen op. Binnen en buiten hun partij werden ze verwelkomd als symbolen van de multiculturele vernieuwing en verruiming. In de talrijke microfoons die hen werden voorgehouden bliezen ze hun ontelbare initiatieven en verwachtingen. Drie jaar later blijkt het parlement een moeilijkere leerschool dan verwacht. "Wij zijn de pioniers", zegt Kaçar. "Al onze bewegingen worden met een vergrootglas gevolgd. De druk is enorm." Mahassine: "Onze problemen zijn die van alle parlementaire debutanten. Het is voor iedereen vechten tegen de frustratie omdat je plannen, die zo simpel uitvoerbaar leken, zoveel moeite en tijd vragen."

Het heeft Mahassine doen twijfelen of hij wel op zijn plaats zit in het parlement. "Wij zitten onze dagen te vullen met resoluties stemmen waar geen hond van wakker schijnt te liggen.Ik moet nog eens goed nadenken of het dit allemaal wel waard is. Voor de volgende verkiezingen ga ik mezelf evalueren en dat zal niet mals zijn." Met een beetje afgunst volgde hij als Vlaams parlementslid de debatten in het federale parlement over het rapport-Van San en het stemrecht. "Mijn omgeving sprak me daar wel eens over aan omdat ze mijn inbreng verwacht hadden. De mensen hebben er geen boodschap aan dat het Vlaams parlement daar niets over te zeggen heeft."

De relatie met de eigen achterban is wellicht het grootste pijnpunt voor allochtone politici. "Velen worstelen met de vraag in welke mate allochtonen in de politiek hun allochtoonzijn moeten uitspelen", schrijft RUG-onderzoeker Patrick Loobuyck in het tijdschrift Samenleving en Politiek . "Enerzijds willen en moeten politici meer zijn dan enkel allochtoon, anderzijds voelt men zich dikwijls gepasseerd als ze bij bepaalde onderwerpen en discussies niet als allochtoon erbij worden gevraagd."

"Allochtone politici zijn voor ons in de eerste plaats politici en dan pas allochtonen", zegt Mohamed Ikaoubaan van de Federatie van Marokkaanse Verenigingen enigszins bitter. "Politici hebben schrik om hun allochtone afkomst uit te spelen omdat ze bang zijn dat ze dan enkel als allochtoon benaderd zullen worden. Ik begrijp dat niet: andere volksvertegenwoordigers die uit een zelfstandigen- of boerenorganisatie komen, mogen wel ongegeneerd voor hun achterban opkomen. Vaak hebben we een beter contact met autochtone politici, want die hebben die schuwheid niet."

Het zit Ikaoubaan vooral dwars dat sommige allochtone politici zozeer afstand bewaren dat ze de kritiek op de migrantengemeenschap nog versterken. "Sommigen staan vooraan in de rij als de jongerencriminaliteit weer eens aangeklaagd moet worden. Dat allochtone politici in de meerderheidspartijen bijvoorbeeld dat rapport-Van San hebben laten passeren, kan er bij mij niet in. Om het taboe te doorbreken, zeggen ze. Welk taboe? Als een migrant in het nieuws komt, is criminaliteit nooit ver uit de buurt."

Douifi kent de kritiek. "Het is nochtans goed dat ook allochtonen zich mengen in het debat over jeugddelinquentie. Als de mensen horen dat wij geen moeite hebben om te erkennen dat er een probleem is, zullen ze ook willen luisteren naar de structurele oplossingen die wij aandragen." Als dochter van een Algerijnse vader en een Belgische moeder groeide Douifi op in West-Vlaanderen, ver weg van de quartiers chauds in de grootsteden. "Daardoor sta ik nogal onafhankelijk van het reguliere allochtone middenveld. Ook voor die organisaties geldt dat de kloof tussen top en basis vaak erg groot is."

Van de vijf allochtone politici neemt Douifi wellicht het meest afstand van de gebruikelijke migrantenthema's. "Bewust", zegt ze. "Ik wil mijn anderszijn niet altijd beklemtonen. Migrantenthema's interesseren mij omdat het sociale thema's zijn. Bovendien wil ik het mijn partij niet te gemakkelijk maken. Het is niet omdat ik toevallig in het parlement zit dat de SP.A 'klaar' is met de migrantenproblematiek." Ook de andere allochtone politici beklemtonen dat ze niet enkel als allochtoon geboekstaafd willen staan. Kaçar: "Ik werd meteen geclaimd in de Turkse pers: 'De Turkse senator is verkozen', heette het. Ik wil niet die Turkse senator zijn. Ik wil gewoon mijn werk goed doen. Allochtonen moeten leren dat het niet is omdat ik in de Senaat zit dat ik al hun problemen kan oplossen." Kaçar verzet zich ook tegen de neiging onder 'nieuwe Belgen' om etnisch te stemmen. "Zeker in de Turkse gemeenschap kijkt men eerst naar de afkomst en dan pas naar het partijprogramma. Allochtonen moeten mondige, kritische burgers worden die nadenken over hun stem."

"De allochtone gemeenschap heeft mij pas ontdekt toen ik al in het parlement zat", herinnert Talhaoui zich. Voor ze voor Agalev in de Kamer ging zetelen, was ze assistente op het Instituut voor Internationale Studies van de UA. "Ik ben toevallig de politiek ingerold via mijn zus, die voor Eddy Boutmans werkte. Het had even goed de SP kunnen zijn, maar die was toen nog niet geïnteresseerd in jonge vrouwen." Talhaoui relativeert de hoge verwachtingen in haar. "Niet alleen allochtonen dachten dat die nieuwkomers het aanschijn van de politiek eens snel gingen veranderen. Terwijl het eigenlijk gewoon een schande is dat het zolang heeft moeten duren vooraleer een allochtoon in het parlement geraakte. In België is men er zich pas sinds eind jaren 80 van bewust dat hier ook andere mensen rondlopen. Wanneer wordt eindelijk de eerste zwarte in het parlement verkozen?"

Veel meer dan haar collega's blijft SP.A-senator Pehlivan dichtbij de migrantenthema's hangen. Als voorzitster van het Interculturele Centrum voor Migranten staat ze midden in het allochtone middenveld. Ook zij hoort de kritiek van de achterban op de politieke vertegenwoordiging. "Dat maakt deel uit van het leerproces", sust ze. "Het migrantenstemrecht was voor velen een pijnlijke maar interessante kennismaking met de politieke realiteit. Iedereen heeft nu kunnen zien dat je het zelfs met een parlementaire meerderheid niet redt als de tegenstand te groot is. Je afkeren van het politieke bestel is dan geen verstandige reactie. Er is net meer politieke druk op alle partijen nodig."

Die afkeer van de bestaande politieke partijen leidde al meermaals tot de oprichting van eigen migrantenpartijtjes. Ook onlangs weer scheurden in Antwerpen twee ontgoochelde Agalev'ers zich af in de Democratische Eenheidsalliantie. Eerdere pogingen, onder meer in Brussel, bleken telkens niet bijster succesvol. "Een eigen partij oprichten is wel het domste dat we kunnen doen", zegt ook Ikaoubaan. "Puur cijfermatig al kun je als migrantenpartij nauwelijks voet aan de grond krijgen. Ook binnen de etnisch georganiseerde federaties is de politieke diversiteit enorm. Het oprichten van een partij op etnische basis lijkt me ook niet meteen een gepast antwoord op racisme en discriminatie."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234