Woensdag 25/05/2022

Enorme hoeveelheid Afrikaanse kunst die in Parijs werd ontdekt, was voor Brussel bestemd

Wat nu in Frankrijk vervolgd wordt als smokkel, zou in Belgi� nog als legale handel kunnen doorgaan

Een compleet museum in beslag genomen

Dinosaurustanden, aardewerk, pijlen: op de luchthaven van Roissy nabij Parijs heeft de Franse douane meer dan achthonderd Afrikaanse archeologische voorwerpen in beslag genomen. De vracht kwam uit Niger en was volgens de Franse douane voor België bestemd. 'Er kan een compleet museum mee worden ingericht', gaf Frans begrotingsminister en regeringswoordvoerder Jean-François Copé het belang aan van de inbeslagname. Maar de smokkelaars, die vooralsnog onbekend zijn, hadden beter moeten weten: in Zaventem had de douane hen wellicht niet kunnen tegenhouden.

Brussel

Belga / Eigen berichtgeving

Ward Daenen

De ontdekking gebeurde al op 6 januari, maar werd pas afgelopen weekend bekendgemaakt. "Ze was deels toeval", gaf de Franse douanier Xavier Villaume toe. "In eerste instantie zochten we naar verdovende middelen. De vracht was immers gedeclareerd als 'handgemaakte Afrikaanse objecten'. Onder dergelijk label gaan niet zelden verdovende middelen schuil, of beschermde diersoorten", aldus de douanebeambte.

Ditmaal ging het wel degelijk om handgemaakte objecten. Voor een deel toch: naast een kleine 40 uiterst kostbare aardewerken potten en beeldjes uit de tweede tot de negende eeuw en meer dan 600 stenen voorwerpen voornamelijk uit het neolithicum (8.000 tot 6.000 voor Christus) werd ook een honderdtal 70 miljoen jaar oude fossielen van dinosaurussen onderschept. Alles samen staat de vangst voor 845 voorwerpen of 503 kilo werelderfgoed. "De partij geeft een beeld van vrijwel de hele Afrikaanse geschiedenis en prehistorie", zei experte Marie-Hélène Moncel van het Parijse Natuurhistorisch Museum. "Ze is van onschatbare waarde."

Moncel bedoelt: ze hadden een onschatbare waarde, en dan vooral op wetenschappelijk vlak. Want sinds de objecten uit hun vindplaats zijn weggehaald, kunnen ze niet meer correct gedateerd en bestudeerd worden. "Een grote archeologische verspilling", oordeelt Moncel.

Een wetenschappelijke aderlating is voor handelaars evenwel van secundair belang. Er is namelijk ook de marktwaarde. En België, wijd en zijd bekend als draaischijf van etnische kunst en ook in dit geval de bestemming van de 'objets d'artisanat africain', blijkt gevoelig voor dat argument. "Een inbeslagname zoals deze in Frankrijk is bij ons niet mogelijk", bevestigt Janpiet Callens van de afdeling kunst en antiek bij de federale politie. "België heeft immers de Unesco-overeenkomst die het verkeer van cultuurgoederen tussen landen regelt, niet geratificeerd. Dat betekent dat wij in tegenstelling tot onze collega's uit de buurlanden niet kunnen ingrijpen louter op grond van trafiek in cultuurgoederen. Wij kunnen enkel tussenbeide komen als er andere inbreuken van gemeenrecht zijn (bijvoorbeeld verkoop zonder handelsregister en zonder BTW, WD)."

Scherp gesteld: wat in Frankrijk als smokkel vervolgd kan worden, zou in België als legale handel kunnen doorgaan. Zo is de import van Nok-sculpturen, terracottabeelden die ook in Niger worden gemaakt, in de meeste land verboden. Behalve bij ons. Hoe dat komt? Waarom België niet gewoon de Unesco (VN-organisatie voor onderwijs, wetenschappen en cultuur) volgt?

Callens: "MR-senator François Roelants du Vivier heeft een voorstel klaar om dat alsnog te doen. Maar een aantal handelaars en museumverantwoordelijken is het niet met hem eens. De logica achter de Unesco-maatregel is immers dat je cultuurgoederen in het land van oorsprong moet laten. Daar hou je de objecten in hun juiste context, wat het ook voor wetenschappers vaak makkelijker maakt. Het tegenargument is dat minderheidsculturen in ontwikkelingslanden vernietigd worden door meerderheidsregimes. En dus is export naar Europa of de VS beter omdat de cultuurgoederen dan door musea en privé-verzamelaars gekocht kunnen worden maar tegelijk bewaard voor de volgende generaties."

In Frankrijk deelt men die (ultra)liberale visie niet meer. Frans begrotingsminister Jean-François Copé toonde zich het voorbije weekend opgetogen met de vangst en zei "dat alle objecten na expertise aan hun land van herkomst teruggegeven zullen worden". De leiding van de douane voegde toe dat de verantwoordelijken achter de smokkel nog niet zijn opgepakt. "We wachten tot Niger een rogatoire commissie stuurt en dan kan het onderzoek echt beginnen."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234