Woensdag 29/06/2022

'Enkel vrouwen lezen boeken'

'Zelfs in de VS is sport niet bepaald een sterk verkoop- argument voor een roman', vertelt Chad Harbach. Het zal hem worst wezen. Zijn debuut-roman over honkbal wordt met lof overladen. Sofie De Smyter

Het boek begint en eindigt met honkbal, maar het is wat zich tussendoor afspeelt dat de kunst van het spel uitmaakt. Centraal in de roman en op het speelveld staat Henry Skrimshander, een schriele en kleine korte stop uit Zuid-Dakota, die door kapitein Mike Schwartz het honkbalteam van Westish College wordt binnengeloodst. De kleine universiteit, een creatie van Harbach, heeft een droomachtige kwaliteit die aangelengd wordt door de ligging aan Lake Michigan en blijkt de perfecte plaats voor Henry om zijn kunst te perfectioneren. Alles gaat goed tot het dat niet meer doet, en een enkele foute worp vijf levens raakt. Zekerheden verdwijnen, voor Henry en Mike, maar ook voor Henry's homoseksuele kamergenoot Owen, rector Guert Affenlight en diens dochter Pella.

Een blik op de verschillende covers van de roman leert dat er op het origineel, in tegenstelling tot op de Nederlandse versie, geen spoor van honkbal te bekennen is. "Ik was sterk betrokken bij de Amerikaanse cover, en ergens was het een zaak van 'verberg die bal'", lacht Harbach. "In de Verenigde Staten is er blijkbaar een standaardwijsheid die zegt dat enkel vrouwen boeken lezen. Ik denk dat ongeveer 65 procent van de romans inderdaad door vrouwen gekocht wordt. De idee was dus niet zozeer 'dit is een honkbalboek, het wordt een succes' maar vooral 'weet je, het gaat niet alleen over honkbal'".

Dat laatste was van bij het begin belangrijk voor Harbach. Hij legt uit dat hij voor honkbal koos om de enorme psychologische druk die met het spel gepaard gaat, een ingrediënt waar schrijvers graag mee experimenteren: "Als teamsport is honkbal een erg eenzaam gebeuren, en daarin verschilt het van voetbal of basketbal. Iedere speler heeft een hele specifieke rol, en wanneer hij aan de beurt komt, zijn alle blikken op hem gericht. De crisis die Henry meemaakt, de psychologische blokkering die ervoor zorgt dat hij niet langer kan doen wat hij vroeger zonder nadenken deed, is iets waarmee verschillende grote honkbalspelers geworsteld hebben."

Het is de krachtige weergave van Henry's gevecht met zichzelf die het boek mijlenver uittilt boven wat bij een mindere schrijver banale baseballpraat was geweest: "Je kon alleen zo erg je best doen om niet je best te doen dat je op een gegeven moment weer te erg je best bleek te doen", schrijft Harbach. Dat de menselijke geest des duivels is, gedachten de wreedste viswijven zijn, en wijzelf onze grootste vijand is niet nieuw. "Het is een gevoel dat we allemaal herkennen", zegt de schrijver, "bij Henry is het des te erger omdat hij die crisis op het veld, voor de ogen van duizenden toeschouwers moet uitvechten."

Tot het moment dat Henry het begeeft was hij makkelijk te beschrijven, stelt Harbach. "Net als zijn beste vriend en ploegmaat Mike heeft hij een duidelijk doel voor ogen en dat is makkelijk genoeg. Er zijn periodes in mijn leven geweest dat ik in die categorie thuishoorde, maar er waren al evenveel periodes waarin ik gewoon maar wat aanmodderde en alleen maar kon hopen dat er iets was dat ik zou willen." Het is een gevoel dat uiteindelijk geen van de personages vreemd is, ook Pella niet, het enige vrouwelijke hoofdpersonage. De lezer ontmoet haar op het moment dat ze na een mislukt huwelijk en gewapend met een flinke dosis zelfspot terug bij haar vader intrekt. Paradoxaal genoeg is het haar doelloosheid die de drieëntwintigjarige tot een van de krachtigste persoonlijkheden van het boek maakt. "Net dat maakte het interessant om haar te beschrijven. Het is in zekere zin boeiender na te gaan wat het verhaal is van iemand die niet weet waar alles naartoe gaat dan van iemand die perfect weet wat hij wil."

Disneyfilm

In The Making of The Art of Fielding schrijft Harbachs vriend Keith Gessen dat het verhaal van een atleet die zijn zelfvertrouwen verliest en zo de toekomst van het team op het spel zet "aanvankelijk een beetje als een Disneyfilm aanvoelde." Dat Harbach iets anders in gedachten had bleek snel, maar Gessens vrees was niet uit de lucht gegrepen. Vele sportfilms en boeken houden zich aan die geijkte formules als het op sport aankomt. "Al bij al wordt er veel over geschreven", zegt Harbach, "maar niet zo veel in romanvorm. Je hebt Don DeLillo en David Foster Wallace, maar het blijft me verbazen dat er zo weinig sportromans zijn, zeker in Amerika. Sport is hier zo'n belangrijk deel van de maatschappij dat het in zekere zin een centrale kunstvorm is geworden."

Voor Harbach leed het nooit twijfel dat hij 'iets' zou doen met sport in zijn schrijven: "Het was iets waar ik nauwelijks over nadacht omdat sporten bijna het enige was wat ik deed toen ik opgroeide. Ik las ook als een bezetene en uiteindelijk bracht ik mijn twee grote passies samen." De fascinatie van de auteur voor Herman Melvilles Moby Dick blijkt uit de rake literaire knipogen. Het is uiteindelijk Guert Affenlight, het hoofd van de universiteit, die de missing link tussen walvisjagers en honkbalspelers blootlegt. Zijn magistraal getitelde essay The Sperm-Squeezers mag dan wel een extra knipoog zijn naar de beroemde potvis (sperm whale), het is er vooral een dat de traditie en kracht van mannelijke vriendschap in de Amerikaanse letteren wil onderzoeken. Dat zowel Affenlight als Harbach dat met brio doen en ruimte laten voor alle aspecten ervan zullen vooral de puriteinen niet graag horen.

Major League

Als het veldspel een vorm van kunst is, dan is schrijven voor Harbach duidelijk een vorm van sport. "Als ik het heb over Henry's harde trainingen, en over zijn crisis, dan heb ik het over schrijven. Zijn pogingen om atleet te worden reflecteren mijn pogingen om auteur te worden."

Nu de meest gestelde vraag "Waar ben je mee bezig?" is blijkt dat des te meer. Na tien jaar voorbereiding staat Harbach zelf alleen in de schijnwerpers. De tribunes zijn gevuld met mensen "waarbij de ene helft van het publiek bange hoop koestert hem te zien scoren en de andere helft joelend om ... missers" roept. Het is het moment waarop iedereen zich afvraagt of de speler, waar iedereen het over heeft en die bekend staat om zijn sublieme veldspel, daadwerkelijk naar de Majors zal doorstoten. Wij gokken op een ja.

Chad Harbach

De kunst van het veldspel

Vertaald door Joris

Vermeulen. De Bezige Bij,

526 p., 23,90 euro.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234