Maandag 23/09/2019

Reportage

Enige topschaakster: "MeToo? Het zijn vooral brave mannen achter zo'n bord"

Yifan Hou. Beeld EPA

Opvallende gast op het Tata Steel-schaaktoernooi bij onze noorderburen: Yifan Hou. 23 jaar, de enige vrouw in het topschaken en al sinds haar 16de grootmeester, de jongste vrouw ooit.  Valkuil in het spel:  een emotionele zet. 

De wereldkampioen tegen de beste vrouw ter wereld, dat was zaterdag de affiche op het Tata Steel-schaaktoernooi in Wijk aan Zee: Magnus Carlsen tegen Yifan Hou. Onder belangstelling van honderden schaakfans ijsbeert de charismatische Carlsen veelvuldig langs de tafel, terwijl Yifan de blik strak op het bord houdt.

De frêle Chinese grootmeester (23) valt op tussen mannen als Carlsen, Viswanathan Anand en de Nederlandse Anish Giri. Ze is de enige vrouw in de mastersgroep op het schaaktoernooi en wil zich na een aantal mislukte partijen bewijzen tegen de Noorse vedette. Even lijkt dat ook te lukken. Met bekeken spel maakt ze het Carlsen lastig. Maar na iets meer dan vijf uur spelen maakt ze toch een onherstelbare fout.

Enige vrouw

Met een 64ste plek is Yifan Hou op dit moment de enige vrouw bij de eerste honderd op de FIDE-wereldranglijst. In Wijk aan Zee staat ze halverwege het toernooi veertiende en laatste in de hoogste groep. Yifan: "Maar die plek zegt me niet zo veel. Mijn overtuiging is: de beste schaker is de beste schaker – gender moet daarbij geen rol spelen."

Twee dagen voor haar partij tegen Carlsen vertelt ze in een hotel in Wijk aan Zee over haar vak. Buiten raast de westerstorm over de duintoppen. "Ik kom hier altijd graag. Het is leuk om prijzen te winnen op vrouwentoernooien, maar het is nog leuker om tegen de beste schakers ter wereld te spelen. Ik hou meer van het spelletje dan van prijzen."

Ze spreekt zacht en bedachtzaam, maar reageert fel als ze hoort van de uitspraak die de Nederlandse grootmeester Hein Donner (1927-1988) eens deed. "Vrouwen kunnen niet schaken", was de provocatieve stelling van Donner. Yifan: "Hoe lang geleden heeft hij dat gezegd? Honderd jaar? Of nog langer geleden? Het is natuurlijk grote onzin, anders zou ik hier niet zijn. Maar goed, er zijn inderdaad weinig vrouwen aan de wereldtop. En ik verwacht ook niet dat het in de nabije toekomst anders zal zijn."

Haar liefde voor schaken ontdekte ze op jonge leeftijd. Toen ze vijf jaar was, nam haar vader haar mee naar een speelgoedwinkel waar ze kon kiezen uit drie spellen: Chinees schaak, go en schaken. Haar moeder had liever gezien dat ze een traditionelere hobby had gekozen: viool spelen bijvoorbeeld, of dansen. Maar vanaf het moment dat Yifan voor het eerst een schaakbord zag, was ze verkocht. "Kijk dan toch", zegt ze terwijl ze naar de witte stukken op een bord een tafel verderop wijst. "Die mooie, ronde figuren spreken tot de verbeelding van een kind."

Uitgedaagd

Bij de vrouwen is ze al lange tijd met voorsprong de beste, daarom speelt ze het liefst gemengde toernooien. Ze werd bij de vrouwen drie keer wereldkampioen en was als 16-jarige de jongste vrouwelijke grootmeester ooit. Ze gaat dit jaar niet voor de wereldtitel vanwege onvrede over de toernooiopzet: ze wil worden uitgedaagd zoals bij de mannen, geen poulefases spelen.

Schaken blijft een mannenwereld, zegt ze. Dat blijkt ook in sporthal De Moriaan, waar zaterdag vrijwel uitsluitend mannen rondlopen. "De aandacht is altijd groter voor gemengde toernooien. Dus ik snap ook wel dat er daarom meer sponsors op afkomen en het prijzengeld hoger is. Ik hoop alleen dat, net zoals bijvoorbeeld in het tennis, het verschil in de toekomst wat kleiner wordt."

Niet alleen de Masters kwamen in sporthal de Moriaan in actie bij het Tata Steel-schaaktoernooi, maar ook honderden amateurs. Beeld ANP

Hoe ze zich staande houdt in een door mannen gedomineerde sport? "Ach, het is niet zo'n harde wereld, hoor. Van seksisme is eigenlijk geen sprake. Althans, ik heb het zelf niet meegemaakt. Ook de #MeToo-discussie gaat aan onze sport voorbij. Het zijn toch voornamelijk brave mannen die achter zo'n schaakbord gaan zitten."

Hersenen

Je kunt schaken volgens haar niet vergelijken met fysieke sporten. Ze denkt wel dat er verschillen zijn tussen de manier waarop de hersenen werken bij mannen en vrouwen. "Ik heb er geen wetenschappelijk bewijs voor, maar voor mijn gevoel spelen mannen rationeler. Zeker op het hoogste niveau, waar iedere kleine fout wordt afgestraft, zie je dat vrouwen relatief vaker een fout maken. Een emotionelere zet doen."

En de fysieke component moet niet onderschat worden, vindt ze. "Je moet je soms wel zes uur lang concentreren. Dat is ook lichamelijk zwaar. En dan zie je, zoals in vrijwel iedere andere sport, dat mannen lichamelijk sterker zijn dan vrouwen."

Het gat tussen mannen en vrouwen is altijd groot geweest. De Hongaarse Judit Polgár is de enige vrouw die de top-10 heeft gehaald op de wereldranglijst. In 2003 eindigde ze als tweede in Wijk aan Zee, na onder meer oud-wereldkampioen Karpov te heben verslagen. Polgár is een voorbeeld voor Yifan, die in de schaakpers al is gekroond tot de nieuwe 'queen of chess'. Maar nog liever spiegelt ze zich aan Bobby Fischer, de Amerikaan die in de jaren 70 meerdere keren wereldkampioen werd.

Ze is ervan overtuigd dat de inmiddels overleden Fischer ook in het moderne schaken bij de beste vijf ter wereld zou horen. "Hij was een geweldige schaker. Maar daarnaast ook een man met uitstraling. Een uitgesproken karakter. Eigenlijk een beetje alles wat ik niet heb", zegt Yifan met ingetogen lachje.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234