Maandag 21/06/2021

Engeltjes met dikke buikjes Wielemans Huis toont 17de- en 18de-eeuwse werken uit de Hermitage

Volslanke naakte heldinnen uit antieke mythen die samen keuvelen, martelaren in hevige pijnen, boertige scènes uit de herberg of idyllische herderstafereeltjes, engeltjes met dikke buikjes. De meeste Venetiaanse schilders uit de 17de en 18de eeuw hielden van uitbundige taferelen, al waren er ook die een soberder aanpak verkozen en de landschappen die ze aanschouwden zo getrouw mogelijk probeerden weer te geven. Het Wielemans Huis in Brussel toont een veertigtal doeken, vervaardigd in Venetië en bewaard in Sint-Petersburg.

'Ik ben geen kunstliefhebber, ik ben alleen maar gulzig', moet tsarina Catharina II ooit eens gezegd hebben over haar passie voor kunst en haar verzameldrift. Niet alleen zij, maar ook haar voorgangers Peter de Grote en Elisabeth waren naarstige collectioneurs die via tussenpersonen in het Westen grote kunstaankopen deden om hun paleizen in Sint-Petersburg te verfraaien. Catharina, de stichtster van het Hermitage, maakte onder meer gebruik van de diensten van de encyclopedist Diderot om haar verzamelingen uit te breiden. Aan het einde van de 18de eeuw, toen Catharina na 34 jaar heerschappij was overleden, maakten de catalogi van de Hermitage al gewag van een collectie van 2.658 schilderijen, 3.800 boeken en 10.000 beeldhouwwerken.

Naast Vlaanderen, Holland, Frankrijk en Duitsland was Italië, en dan vooral Venetië, een geliefkoosd 'jachtterrein' voor de Russische vorsten. Heel wat Venetiaanse kunstenaars werden door hen in hun paleis uitgenodigd. Ook de beruchte versierder Giacomo Casanova verbleef een tijdje in Sint-Petersburg in de hoop een carrière te kunnen uitbouwen aan het hof van Catharina.

Was de Hermitage tot voor kort een erg gesloten instelling, de laatste jaren worden overal in het Westen tentoonstellingen georganiseerd waarbij geput wordt uit de collecties van dit beroemde museum. Zopas werd in het schitterende decor van het Wielemans Huis in de Brusselse Defacqzstraat een expositie geopend met een veertigtal Venetiaanse werken uit de 17de en 18de eeuw die door de curatoren werden geselecteerd uit de opslagruimten van de Hermitage. Met andere woorden: werken die op enkele uitzonderingen na nooit eerder werden getoond. Er werd werk gekozen van onder meer Francesco Guardi, Giambattista Tiepolo, Canaletto en Bernardo Bellotto.

Bij deze Venetiaanse meesterwerken van de Hermitage moet je mogelijke reserves tegen al te veel bombast laten varen. De papperige putti vliegen bij wijze van spreken in het rond, andere schilderijen met chaotische huiselijke taferelen zouden door Jan Steen geschilderd kunnen zijn. Maar daarnaast zijn er ook ingetogen 'Rembrandtiaanse' clair-obscurportretten (Buste van een soldaat met gevederde hoed van Pietro della Vecchia), gedetailleerde stadsgezichten van Venetië (De kade naar het Dogenpaleis van Luca Carlevarijs), een duister en onheilspellend natuurtafereel van Francesco Guardi (Fantasielandschap met grote bomen en meer) of een schilderij waarvan de compositie helemaal wordt bepaald door de architectuur van de afgebeelde gebouwen en waar de mensen kleine details vormen (Architecturaal perspectief van Pietro Moretti).

Eén van de grote troeven van de tentoonstelling is dat voor de meeste schilderijen uitgebreide informatie wordt gegeven over stijl, compositie of onderwerp, wat het ook voor een leek gemakkelijker maakt om ze niet alleen te bewonderen, maar ook beter te 'begrijpen'. Heel wat doeken hebben een mythologisch onderwerp - en de kennis daarvan zijn wij bijna zo goed als helemaal verloren. Monumentale, barokke schilderijen als De dood van koning Candaules of Dido sticht Carthago van Giovanni Battista Pittoni sluiten misschien niet aan bij de smaak van onze tijd, je leert ze wel te appreciëren als je weet dat het eerste teruggaat op een verhaal uit Herodotos (koning Candaules toont zijn naakte vrouw aan Gyges, maar uit wraak beveelt zij deze laatste om haar echtgenoot te vermoorden), het tweede op de Aeneis van Vergilius. En vooral als je oog begint te krijgen voor hun ingenieuze compositie. Fragieler en levensechter in onderwerp, kleurgebruik en details dan de twee doeken van Pittoni zijn de twee werken van Giambattista Tiepolo: Maria-Boodschap en Vier putti in de vlucht met druiventrossen (de herfst). Dat laatste werk toont alweer die gevleugelde baby'tjes (met te oude gezichtjes en met forse wipneusjes) - maar toch is er van kitscherigheid geen sprake.

Anne Brumagne

Meesterwerken van de Hermitage tot 17/1 bij Art Media, Defacqzstraat 14 te Brussel (vlakbij de Louizalaan). Open alle dagen behalve maandag van 10 tot 18 uur, woe tot 20 uur. Inlichtingen 02/544.08.33.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234