Woensdag 02/12/2020

Engelsman en (soms) fier het te zijn

Billy Bragg, die als energieke folkie met een punkmentaliteit in de jaren '80 om de haverklap een nieuw(e) plaat(je) uitbracht - een keur aan langspelers, mini-elpees en ep's - beperkte zich het voorbije decennium tot twee cd's met eigen songs. Daarnaast nam hij wel de tijd om zich uitgebreid over het werk van de Amerikaanse folkpionier Woody Guthrie te buigen. En in de songs voor zijn volgende cd heeft hij het onder meer over nationalisme. Een voorproefje.

Brussel / Van onze medewerker

Christophe Verbiest

Toen Billy Bragg samen met zijn begeleiders The Blokes onlangs in ons land speelde, nam hij de gelegenheid te baat enkele songs te presenteren die op zijn volgende cd zullen prijken. Als alles meezit, verschijnt de opvolger van de ondertussen al meer dan vier jaar oude cd William Bloke nog in 2001. Niet dat de 42-jarige Brit op zijn luie krent heeft gezeten. Integendeel, hij verdiepte zich in het werk van de pionier van de moderne Amerikaanse folk, Woody Guthrie. Of juister: in de enkele duizenden teksten die de man naliet en waarvoor hij geen muziek bedacht. Die schreef Bragg dan maar zelf of de Amerikaanse band Wilco en samen vulden ze twee cd's met deze liedjes: Mermaid Avenue en Mermaid Avenue Vol. II, genoemd naar de laan in New York waar Guthrie met zijn gezin woonde in de jaren na de Tweede Wereldoorlog.

Billy Bragg: "Ik ontdekte Guthrie toen ik zo'n 14 jaar oud was, maar ik vond hem wat te ruw. Pas halverwege de jaren '80 heb ik hem herontdekt. Toen wist ik ook dat hij zowel een inspirator was voor Bob Dylan als The Clash, mensen die ik zeer bewonderde. Hij schreef jaren voor The Clash al slogans op zijn gitaar, zoals 'this machine kills fascists'. Kortom, hij is de voedstervader van alle politieke singer-songwriters. Maar toen zijn dochter Nora me benaderde voor dit project, was ik zeker geen kenner. Ik heb me meteen op 's mans biografie gestort. Nora drukte me op het hart me niet te laten leiden door de mythe rond haar vader, maar te luisteren naar diens stem. Desondanks was ik in eerste instantie toch wat onder de indruk.

"Ik heb haar nooit gevraagd waarom ze net mij heeft uitgekozen, maar ik heb wel zo'n theorietje: ik heb met Guthrie gemeen dat we beiden volwassen werden in een tijd waarin ideologie erg belangrijk was. Hij in het Amerika van de jaren '30, ik in het Groot-Brittannië van de eighties. Het was mijn keuze om Wilco erbij te nemen. De muziek van deze groep is deels geworteld in de vroege twintigste eeuw. Want de meeste zogenaamde roots-bands reiken niet verder dan de jaren '40 en '50, ze bedoelen dus de roots van rhythm and blues en popmuziek, niet de echte wortels van de populaire muziek, zoals de Carter Family en Jimmie Rodgers (de singer-songwriter die in 1933 is gestorven, uiteraard niet de bekendere naamgenoot die datzelfde jaar is geboren, ChrV). Ik heb bewust voor één band gekozen omdat ik geen tribute-platen wilde maken. Daarop hoor je vele stemmen, waardoor je toch minder scherp stelt op de persoon die je eert. De teksten vormen de kern, de muziek moest een dienende rol bezitten.

"Geen van die teksten, en Guthrie heeft er zomaar even 2.500 nagelaten, heeft muziek. Of juister: er is geen muziek teruggevonden, want op zo'n tekstblad staat meestal words and music by Woody Guthrie. Kortom, hij zal dus wel muziek geschreven hebben, maar in zijn hoofd. Dat klinkt vreemd, maar dat is het niet. Ik kan zelf geen noot muziek schrijven, maar als je me een liedje vraagt dat ik twintig jaar geleden heb bedacht, kan ik je probleemloos de melodie zingen. Overigens was de melodie niet het sterkste punt van Guthrie. Veel van de zanglijnen, en zeker de bekendste, heeft hij meestal bij bekende oude folksongs gehaald, vaak liedjes die tot de Britse traditie behoren. Eigenlijk behoort hij tot de traditie van de Elizabethan balladeers. Neem nu 'The Unwelcome Guest', de afsluiter van Mermaid Avenue. Het is een song over een outlaw die de hele tijd tegen zijn paard spreekt, dat Black Bess heet. Dat was een heel bekend paard in de folkmuziek van de achttiende eeuw. Kortom, als een Brit vond ik meteen verbanden tussen Guthrie en mijn geschiedenis."

Bragg en zijn vijf blokes presenteerden tijdens het vermelde concert al een handvol nieuwe songs. Het swingende 'Saint Monday' maakte indruk, net als 'England, half English', een liedje te omschrijven als fake world music. "'Saint Monday' gaat over het verlies van het weekend, omdat de winkels de hele zaterdag open zijn, waardoor we of moeten werken of ons verplicht voelen te winkelen. Dat klinkt serieuzer dan het liedje in feite is, want de boodschap is dat we opnieuw een tweedaags weekend moeten eisen door de maandag eraan toe te voegen.

"Maar het belangrijkste onderwerp waarover ik momenteel wil schrijven, is nationale identiteit. De Schotten en de Welsh hebben tegenwoordig een eigen parlement. En als ze al niet onafhankelijk zullen worden, zullen ze zeker minder Brits worden. Dat is cool, de motor hierachter is geen racisme. Het is veeleer dat Schotland en Wales het vertrouwen hebben een moderne natie te zijn en willen breken met Britishness. Want je mag niet vergeten dat dat begrip onlosmakelijk verbonden is met het Empire. Dat rijk is, in tegenstelling tot het Romeinse of dat van Hitler en Napoleon, nooit vernietigd, waardoor vele waarden die met de Empire-gedachte samenhangen nog leven. Hiervan hebben de Schotten afstand genomen in de verklaring waarmee ze hun vrijere positie in het Verenigd Koninkrijk verkondigden. De Engelsen daarentegen hebben hier nog nooit over nagedacht omdat Englishness en Britishness voor velen hetzelfde is, wat overigens niet het geval is. Al moet ik bekennen dat het zo goed als onmogelijk is om dit verschil aan een niet-Brit uit te leggen.

"Voor alle duidelijkheid: mijn vrees betreft niet het Schotse of Welshe nationalisme. Zo is de Schotse Nationalistische Partij niet xenofoob, ze is nergens tegen, ze is gewoon voor Schotland. En ze is wellicht linkser dan Labour. Dat alles zou een theoretische discussie blijven, ware het niet dat William Hague, de leider van de Conservatieven, een partij die haar zetels kwijt is in Schotland en Wales, hoopt om bij de volgende verkiezingen de meerderheid van de Engelse zetels te halen. Het zou kunnen dat hem dat lukt, zonder de algemene meerderheid te halen. Wel, als dat het geval, zo heeft hij verklaard, dan zal hij voor de Engelsen spreken.

"Het is het doel van de Conservatieven om geheel en al, behalve dan in naam, dé Engelse nationalistische partij te worden. Dat is een gevaar, want die is voor een grote euroscepsis en tegen multiculturalisme. De enigen die dat kunnen verhinderen, zijn de Engelsen zelf. Het probleem is echter dat wij altijd wantrouwig hebben gestaan tegenover nationalisme. Dat is dus de opgave voor de komende jaren: een gevoel van Englishness ontwikkelen dat niet enggeestig is. De klemtoon moet daarbij liggen op de identiteit van ieder van ons, we moeten het gevoel ontwikkelen ergens bij te horen.

"Ik heb geen probleem om Labour te steunen. Ik weet dat mensen soms focussen op de kritiek die ik op Blair heb gegeven, maar mijn houding tegenover de partij is niet anders in de jaren '80: ik steunde ze als ik kon, maar ik spaarde mijn kritiek niet indien nodig. En zo hoort het, maar je mag nooit cynisch worden. Cynisme is de vijand van alle progressieve ideeën, het is het zaad waaruit racisme en andere antidemocratische gedachten ontspruiten. Cynisme is het begin van het einde. Ik wil wel politieke songs blijven schrijven, dat is niet vanzelfsprekend. Met Margaret Thatcher bezat ik vroeger de ideale schietschijf. Want ik kan je verzekeren: een liedje over nationalisme of over de Europese Unie rolt veel minder makkelijk uit de pen. Maar dat geeft niet, ik moet uiteraard schrijven over wat nu gebeurt en niet over het verleden."

Mermaid Avenue en Mermaid Avenue Vol. II van Billy Bragg & Wilco zijn verschenen op Elektra en worden gedistribueerd door Warner.

'Cynisme is de vijand van alle progressieve ideeën, het zaad waaruit racisme ontspruit'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234