Maandag 24/01/2022

Erosie

Engeland wordt almaar kleiner

null Beeld © WASSINKLUNDGREN
Beeld © WASSINKLUNDGREN

Ruim 1.700 kilometer kustlijn van Groot Brittannië - het totaal bedraagt 4.500 - staat onder druk van de zee. Er wordt nu voor gekozen om de natuur haar gang te laten gaan, bijvoorbeeld in het kustdorp Birling Gap. "We komen hier al dertien jaar en telkens wordt het terras kleiner."

PATRICK VAN IJZENDOORN

"Het is allemaal bangmakerij. Ik blijf hier, wat er ook gebeurt." De bewoonster van een victoriaans kustwachterswoning in het gehucht Birling Gap is niet bang voor de zee, waar ze net met haar twee zoontjes in heeft gezwommen. Haar woning staat 6 meter van de klif en langs dit deel van de Engelse zuidkust wint de zee gemiddeld liefst 70 centimeter per jaar aan terrein. Naast het huis van de dappere - en mediaschuwe - zwemster staan ter waarschuwing de funderingen van het huis van haar buurman, dat tijdens de woeste stormen van eind 2013 bijna in zee viel en preventief moest worden afgebroken.

Birling Gap prijkt op de lijst van de National Trust van twintig fraaie plekken aan de kust waar de erosie kritieke vormen heeft aangenomen. Van de Farne Islands in Northumberland tot Cotehele Quay in Cornwall, van Porthdinllaen in Wales tot Brancaster in Norfolk: aan alle kanten krimpt het eiland, zo waarschuwt de Britse equivalent van Natuurmonumenten, die één tiende van de kustlijn beheert. Vuurtorens, pubs, hotels, strandhuisjes en bungalowparken dreigen te worden opgeslokt. In Birling Gap, gelegen aan de Sunshine Coast van Sussex, verloopt de erosie sneller dan elders. De bodem is er relatief zacht door de gletsjer die er in de ijstijd lag.

Laatste der Mohikanen

Een graadmeter zijn de zeven 'Crangon Cottages' die haaks op de kustlijn staan. De huisjes van de kapitein en de stuurman van de reddingsboot zijn al weg, net als die van een van de vijf bemanningsleden. Er zijn er dus nog vier over. Drie zijn in handen van de genoemde stichting en eentje is eigendom van de onbuigzame zwemster. De Trust heeft geprobeerd haar uit te kopen, en daarmee de sloopkosten op zich te nemen, maar dat aanbod heeft ze naast zich neergelegd. Ze is de laatste der Mohikanen. Jarenlang hebben de bewoners, veelal kunstenaars, actie gevoerd om de huisjes te redden, bijvoorbeeld met een betonnen dam in het water. Tevergeefs.

"Het heeft geen zin meer om op deze plek tegen de natuur te vechten", zegt David Cooper, de plaatselijke beheerder van de Trust. Hij vertelt dat de huisjes niet monumentaal zijn en dat het bouwen van zo'n dam de authentieke schoonheid zou aantasten van de Seven Sisters, zoals de kustlijn hier heet. Cooper: "De erosie houdt de krijtrotsen vers en wit. Anders worden ze groen." Voor de National Trust is Birling Gap een proefterrein. De stichting laat de natuur haar gang gaan, maar verzoekt tegelijkertijd de regering om meer te doen tegen de klimaatverandering die de oorzaak zou zijn van de versnelde afbrokkeling.

null Beeld © WASSINKLUNDGREN
Beeld © WASSINKLUNDGREN

'Gecontroleerde terugkeer' is het devies van de National Trust. Een fraai en visueel voorbeeld is de Belle Tout, een vuurtoren iets ten oosten van Birling Gap. Het 180 jaar oude gebouw, waar tegenwoordig vakantieappartementen in zitten, is enkele jaren geleden 17 meter landinwaarts verschoven, om te voorkomen dat hij in de zee zou donderen. "Of het land krimpt? Op andere plekken wint het land juist terrein", beweert Cooper geruststellend, waarbij hij Dungeness als voorbeeld noemt, een groene uithoek van Kent waar schapen grazen, een kerncentrale staat en de kunstenaar Derek Jarman woonde (en tuinierde).

Alleen stedelijke gebieden krijgen nu bescherming. Daar zou Birling Gap toe hebben behoord als een projectontwikkelaar in de jaren 20 van de vorige eeuw zijn zin had gekregen om er duizenden huizen te bouwen. Bezorgde streekbewoners, gesteund door de schrijver Rudyard Kipling, zamelden indertijd geld in en zorgden ervoor dat de National Trust eigenaar werd van het gebied. Het groeide uit tot een geliefde plek voor strandrecreatie, mede door de aanwezigheid van een victoriaans hotel. Tijdens de Tweede Wereldoorlog stond een afbeelding van Birling Gap op propagandaposters, met een tekst die zeventig jaar later een ironische bijklank bezit: 'Your Britain. Fight for it now.'

Tegenwoordig komen er vooral geologen, archeologen en erosietoeristen voor wie de penibele staat van het huis van de zwemster een bezienswaardigheid is. Ook het oude hotel, dat door de National Trust is omgebouwd tot cafetaria, zal er over een jaar of tien aan moeten geloven. Aan de achterkant heeft de stichting een mobiel museum neergezet gewijd aan de strijd van Birling Gap tegen de elementen. Op de vloeren zijn de toekomstige kustlijnen getekend, met de jaartallen 2048 en 2058. "Ik zie dat onze Britse vrienden steeds verder weg drijven", grapt een Duitse bezoeker, nadat hij foto's van de vloer maakt.

Het is ook een plek voor contemplatie, bijvoorbeeld voor ex-marinier Phil (92) en zijn vrouw Lucy, die een dagje zijn overgekomen uit Eastbourne, het Miami van Groot-Brittannië. Omringd door wespen, die op de scones afkomen, kijken ze vanaf een terras uit over de zee, een zicht dat door een hek wordt belemmerd. "We komen hier al dertien jaar en telkens wordt het terras kleiner", zegt Lucy, die het boek Mistress van James Patterson op haar schoot heeft. "Het is bijzonder wat hier gebeurt", voegt haar echtgenoot toe. "Ons land verandert vorm waar je bij zit. Uiteindelijk wint de natuur het altijd, hoe knap we ook zijn, dat moet je nooit vergeten."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234