Vrijdag 16/04/2021

'Ene aardbeving vuurt andere aan'

De aardbeving die Nepal gisteren trof, is volgens seismologen veroorzaakt door de vorige van eind april, ook al lag ze op een ander breuksegment. Door dit watervaleffect zijn nieuwe catastrofes in de regio nu al een zekerheid.

"Het is zeker dat de beide zware aardbevingen in causaal verband staan met elkaar. De twee ontladen breuksegmenten liggen naast elkaar", zegt professor geodynamica Manuel Sintubin van het Department of Earth & Environmental Sciences (KU Leuven). Aardbevingen ontstaan doordat tectonische platen langs of onder elkaar schuiven. In Nepal gaat het dan om de Indiase plaat die onder de Euraziatische plaat schuift - dezelfde krachten die er de hoogste bergketen ter wereld vormden: de Himalaya. Kilometers onder de grond gaat dat proces nog steeds verder. Er wordt voortdurend spanning opgebouwd. Wanneer die stress tot ontlading komt, begint ook de bovengrond te schudden.

Bij de aardbeving van 25 april is een breuksegment met een lengte van zo'n 150 kilometer in beweging gekomen, met de verwoestende aardbeving van 7.8 op de Richterschaal als gevolg. "Die aardbeving zorgde voor extra druk in naburige breuksegmenten", legt Sintubin uit. "Als zo'n segment dan al onder kritische spanning staat, kan het over zijn drempelwaarde gaan en begeven. Wij spreken dan van een triggered earthquake, een geactiveerde aardbeving. De ene aardbeving vuurt dan de andere aan."

Nabij de Everest kwam gisteren de ondergrond met een beving van 7.3 op de Richter-schaal tot ontlading op een diepte van 15 kilometer, volgens Sintubin helaas nog voldoende om "rekening te houden met minstens honderd tot duizend nieuwe doden".

Een watervaleffect bij aardbevingen komt wel meer voor, maar toch is de huidige serie bijzonder. "Op Sumatra, in 2004, zagen we dat proces ook, maar daar duurde het meerdere jaren. Het uitzonderlijke in Nepal vandaag is de erg korte termijn waarop beide zware aardbevingen elkaar opvolgden, binnen een tweetal weken", zegt Sintubin, die de kans wanneer er nu nieuwe catastrofale aardbevingen kunnen volgen in de regio 'reëel' maar ook 'de vraag van één miljoen noemt'. "Onze paleontologische kennis van het Himalaya-front neemt toe, maar is vooralsnog te beperkt om gedetailleerde voorspellingen te doen. We weten niet wanneer; we weten alleen dat er nieuwe zware aardbevingen zullen plaatsvinden."

Breuksegmenten onder stress

Het zogeheten Himalaya-front is een breuklijn die bestaat uit een aaneenschakeling van segmenten, die tot 150 kilometer lang kunnen zijn. Allemaal samen doorklieven ze meer dan 2.000 kilometer grond onder Nepal.

Kathmandu wordt nu nog bedreigd door een viertal grote breuksegmenten ten oosten van de miljoenenstad en één ten westen.

Sintubin: "In de oostelijke richting van (de piepkleine bergstaat, MR) Bhutan staan enkele segmenten nog onder kritische spanning. We noemen dat een 'seismisch gat'. Al heel lang is er geen enkele aanwijzing van beweging. En hoe langer geen beving in een segment, hoe groter de spanning en het risico op een nieuwe schok."

Langs de frontzone verkorten de platen tussen India en Tibet nu jaarlijks met twee centimeter. Als er een eeuw lang geen beweging is spreek je dus al snel van twee meter op elkaar gedrukte spanning die in één keer kan vrijkomen. "Over een periode van vijf eeuwen gaat dat zelfs om tien meter potentiële verplaatsing tijdens een aardbeving", zegt Sintubin. "Dan spreken we over echt grote kleppers. In Nepal loopt ook een belangrijk segment ten westen van Kathmandu ontladingsrisico, want dat heeft al sinds 1505 niet meer bewogen maar werd wel even 'aangetikt' door de beving van 25 april."

De toekomst ziet er voor Nepal dus somber uit. "Het hele Himalaya-gebied heeft een hoog seismisch risico. Waar je er ook leeft, je moet altijd rekening houden met nieuwe aardbevingen."

De aardbeving van gisteren werd meteen al gevolgd door een reeks van een tiental naschokken, waarvan de zwaarste van 6.3 op de Richter-schaal dezelfde kracht had als diegene die in 2009 de Italiaanse stad L'Aquila in puin legde.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234