Woensdag 11/12/2019

'En zij zullen Mij een heiligdom maken...'

Een oplossing voor het Midden-Oosten-conflict staat of valt met de vraag van wie de Tempelberg is. Van joden of moslims? Of van joden en moslims?

Jeruzalem / de Volkskrant

Henk Müller

In Israël draait met veel succes een film over een samenzwering die ultraorthodoxe joden hebben gesmeed om de moskeeën op de Tempelberg in Jeruzalem op te blazen. De film komt niet helemaal uit de lucht vallen, want al een paar keer hebben joodse groeperingen die de eindtijd naderbij willen brengen pogingen gedaan de Koepel van de Rots en de Al Aqsa-moskee op te blazen.

In de bioscoop kunnen nieuwsgierige Israëli's zien wat messianistische joden beweegt die God een handje willen helpen hun zin krijgen door de zogeheten Derde Tempel te bouwen op de puinhopen van de verwoeste moskeeën op de Tempelberg.

Misschien is de Tempelberg wel de heiligste plek op aarde, in ieder geval voor jodendom en islam. Zeker is dat een oplossing voor het conflict in het Midden-Oosten staat of valt met een oplossing voor de vraag wie de Tempelberg in handen heeft. Wie aan de Tempelberg komt, aan de plek die volgens moslims na Mekka en Medina de heiligste van de islam is, speelt niet met vuur maar met een kernbom.

De gevolgen van een aanslag zijn onoverzienbaar en de film dreigt realiteit te worden. Deze week waarschuwden twee Israëlische topfunctionarissen, het voormalige hoofd van de Shin Bet (de Israëlische veiligheidsdienst) en het voormalig hoofd van politie, voor een complot dat was ontdekt om de al Haram Al Sharif, het Nobele Heiligdom te vernietigen. Het is de naam die moslims geven aan de Tempelberg.

Een vernietiging van de Tempelberg is in de ogen van joodse extremisten de beste manier om het vredesproces tussen Israël en de Palestijnen een halt toe te roepen en aan alle onderhandelingen tussen beide partijen een einde te maken. Ultraorthodoxen zien er niets in. Volgens de twee functionarissen zou de beschadiging van een moskee een oorlog ontketenen tussen de Arabische en islamitische wereld en Israël. Een oorlog die Israël mogelijk kan vernietigen.

De Koepel van de Rots is in 691 na Christus gebouwd. Volgens de islamitische traditie steeg de profeet Mohammed hier 's nachts op zijn paard, al Boerak genaamd, naar de hemel en werd begeleid door de engel Gabriël. Op de dag des oordeels zal, volgens de traditie, ook de Ka'ba in Mekka, centrum van de verplichte pelgrimage en pijler van de islam, op deze plek staan. Alle profeten hebben er Mohammed eer betuigd. In de joodse traditie ligt hier de evven shethhah, de Steen van het Fundament, waaromheen de aarde werd geschapen. De rots maakte deel uit van de joodse tempel.

Een tiental poorten geeft toegang tot de Tempelberg, maar slechts een enkele is beschikbaar voor niet-moslims om de plek te betreden die ieder moslim met een jihad zal verdedigen. Een van de oude poorten, de Gouden Poort, waar de Dag des Oordeels moet beginnen, is sinds jaar en dag gesloten. Maar regelmatig proberen extremisten via andere poorten of ondergrondse ruimten de Tempelberg te veroveren. Het complex eronder bestaat vooral uit cisternen en gangen.

Onder de Al Aqsa-moskee liggen resten van de Tweede Tempel en een poort van de tempel. Joodse fundamentalisten, gebruikmakend van archeologische opgravingen, proberen af en toe de Tempelberg binnen te dringen. Alleen al de geruchten daarover hebben tot schietpartijen en tientallen doden geleid. Omdat de religieuze betekenis van de Tempelberg niet alleen bovenop te zien is, maar tientallen meters de grond ingaat, is de vraag wie eventuele archeologische opgravingen mag doen eveneens onderdeel van harde onderhandelingen in het vredesproces. Beide partijen vrezen verwoestingen in de naam van God.

Dit religieuze kruitvat ligt op de berg Moriah, een plek die koning David kocht om er 'het huis van God' te bouwen en waar hij de Ark des Verbonds, die de joden op de exodus uit Egypte vergezelde, wilde plaatsen. Koning David verenigde drieduizend jaar geleden de twaalf stammen van Israël door Jeruzalem tot hoofdstad van zijn rijk te maken. Zijn zoon Salomon bouwde de eerste tempel, die op een heuvel kwam te liggen om de goddelijke status van zijn regering te bekrachtigen. De tempel was onderdeel van een groot bestuurscomplex.

De Babylonische heerser Nebukadnezar verwoestte de stad en de tempel in 586 voor Christus. Vijftig jaar later stond de leider van de nieuwe supermacht in de regio, de Perzische koning Cyrus, de joden toe tot het bouwen van een kleinere, tweede tempel. Onder Griekse heersers als Alexander de Grote en Romeinse keizers bleef de tempel bestaan. Onder koning Herodes, vier decennia voor Christus, werd de tempel verfraaid en aanzienlijk uitgebreid. Na een opstand in 66 na Christus tegen de Romeinen, was Jeruzalem drie jaar zelfstandig.

In 70 maakte Titus, zoon van keizer Vespasianus, daar een einde aan. De tweede tempel werd volledig verwoest, alleen de Klaagmuur bleef overeind. Van 310 tot 638 was Jeruzalem in christelijke handen (na de bekering van keizer Constantijn in 310) om daarna in islamitische handen over te gaan. Rond 1000 besloot kalief al Hakim alle christelijke kerken te verwoesten. De kruistochten volgden en de kruisvaarders verbouwden vanaf 1099 de moskeeën op de Tempelberg tot kerken. Bijna een eeuw later herovert Saladin Jeruzalem en vervolgens is en blijft de stad in islamitische handen.

De Tempelberg met de Klaagmuur is voor joden overal ter wereld de kern van hun religieuze beleving. In 1860 vestigen zich de eerste joden buiten de stad, nadat in Jeruzalem zelf al grote groepen waren gaan wonen. Met de zionistische beweging komen steeds meer joden naar het 'Heilige Land'. De Britten veroveren Jeruzalem in 1917 en de gevechten na afloop van hun bewind in 1948 zorgen ervoor dat de stad wordt verdeeld in een Jordaanse en Israëlische zone. Na de zesdaagse oorlog van 1967 komt Oost-Jeruzalem met de Tempelberg onder Israëlisch gezag te staan. Het beheer van de Tempelberg blijft bij de Waqf, de islamitische raad die de heiligdommen beheert.

Onlangs bestormde een groepje joodse extremisten de Tempelberg. Een van hen was Yehuda Etzion uit de nederzetting Ofra in de bergen van Judea, een vooraanstaande figuur in de extremistische stroming die een Derde Tempel wil. Hij is lid van de Tempelactivisten die bijeenkomsten organiseren om de 'Tempelschatkist' te vullen. Daarmee moet de bouw van de Derde Tempel bekostigd worden. Etzion deed in de jaren tachtig een poging de Koepel van de Rots op te blazen en kreeg vijf jaar gevangenis. Etzion en de zijnen willen doorgaan. Ze zien de moskee als het verkeerde gebouw op de verkeerde plek en het risico op een oorlog, als ze de Koepel van de Rots vernietigen of beschadigen, is in hun ogen verantwoord.

Ze gokken erop dat zelfs kleinere beschadigingen tot een armageddon zullen leiden, omdat Israël verantwoordelijk wordt geacht voor de veiligheid van de Tempelberg. Door de loutering van het geweld en oorlog zal de vrede van God worden opgeroepen, aldus extremisten als Etzion. Volgens zowel de hoogste islamitische leider in Jeruzalem als de Waqf zal de Tempelberg nooit maar dan ook nooit aan joden worden overgegeven. Als argument om het beheer in handen te houden, wijzen de islamitische leiders erop dat God de Tempelberg drieduizend jaar geleden al aan de joden heeft gegeven.

Maar vijftienhonderd jaar geleden gaf God de plek aan moslims. Er is slechts één God en dat is de God van joden, christenen en moslims. De laatste boodschap van God was voor de profeet Mohammed, het zegel der profeten, na wie geen enkele profeet meer is gekomen. God is kennelijk van gedachten veranderd, aldus de Waqf en de Tempelberg is nu van de moslims.

De redenering is even simpel als die van de joodse extremisten die de verovering van Jeruzalem in 1967, en een mogelijke heropbouw van de tempel, zien als teken dat God aan hun kant staat. Het bezit van de stad van David betekent dat God wil dat heel het bijbelse Israël in joodse handen komt. Dat wil weer zeggen dat Palestijnen hun rechten moeten opgeven voor de wil van God. God is sinds 1967 van gedachten veranderd. Voor wie dat niet wil of kan zien, zal de bouw van de Derde Tempel veel verhelderen. Want dan komt de Messias en zal duidelijk worden dat God het uitverkoren volk tot heil van de wereld Eretz Israel, het land van Israël, heeft gegeven.

Nu het vredesproces in een kritieke fase verkeert, heerst onder sommige extremisten een messianistische koorts. Sommigen bereiden zich al druk voor op de Derde Tempel en de komst van de Messias. Jonge priesters worden opgeleid en er worden vazen en kleding gemaakt die nodig zijn voor de offerdienst volgens de aanwijzingen in de thora, de vijf boeken van Mozes.

Zoals voor moslims de koran het onveranderlijke en letterlijke woord van God is, zo is voor ultraorthodoxe joden de thora onveranderlijk, het is de Thora min ha Sjamaïn, de wet uit de hemel. Wie kopieert wat in de tijden van Mozes, David en Salomo gangbaar was (het Gouden verleden) is verzekerd van een Gouden Toekomst. De kerntekst staat in Exodus 25:8: "En zij zullen Mij een heiligdom maken en Ik zal in hun midden wonen."

Helaas zijn er nog wat problemen met de attributen die nodig zijn voor een offerdienst. Zo leeft de rode koe wier as de joden moet reinigen, niet in Israël. Verder zijn de priesterlijke kleden en gordijnen in de Tempel geweven van draden in de geverfde kleuren karmozijnrood, vuurrood en lichtblauw. De laatste kleur levert discussies op. Het rood wordt gemaakt van gekookt slakkenbloed, dat is geen probleem meer. Het 'Lichtblauw-Comité' dat is ingesteld om te zoeken naar het juiste blauw, is nog op zoek.

De Tempelberg is een religieus symbool bij uitstek maar - het is fundamentalisten eigen - alles wat erover in de heilige boeken staat, wordt ook zeer letterlijk genomen. Omdat het beheer over de Tempelberg een zaak van leven of dood is, zal een oplossing - welke dan ook - verstrekkende gevolgen hebben. Eens zullen joden en moslims de stad moeten delen. Maar de schaarse resten van een joodse tempel onder de al Haram al Sharif zullen aantrekkingskracht houden op joodse fundamentalisten. En dat fundamentalisme wordt eerder sterker dan zwakker.

Joodse extremisten viseren de moslimheiligdommen op de berg. Door de loutering van het geweld en de oorlog die daarvan de gevolgen zullen zijn, zou de vrede van God worden opgeroepen

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234