Zondag 25/10/2020

BrexitVK

En weer is er een brexitdebat over een onoplosbaar probleem

De Britse premier Boris Johnson. Beeld EPA

Zo theatraal en spannend als de voorbije jaren worden de brexitdebatten in het Lagerhuis niet meer. Er is nu een neutrale Speaker, de kamer is wegens coronavrees maar voor eenvijfde gevuld en de Conservatieven van Boris Johnson hebben een grote meerderheid. Toch staat er nog veel op het spel, zeker nu de afgevaardigden dinsdag stemmen over een controversieel wetsvoorstel dat het Britse imago kan schaden. Waarom is het zo belangrijk?

Hoe staat het met de beruchte Interne Markt-wetgeving die inbreuk maakt op het brexitakkoord?

Het wetsvoorstel, dat vrijhandel tussen Groot-Brittannië en Noord-Ierland moet garanderen, komt dinsdag weer ter sprake in het Lagerhuis. Bij de eerste stemming vorige week kon de regering bogen op een comfortabele meerderheid, maar er blijft onvrede over het feit dat de nieuwe wet indruist tegen het brexitakkoord dat een klein jaar geleden met de Europese Unie gesloten is. Daarin staat dat er wel degelijk hindernissen kunnen komen – controles en misschien zelfs tarieven – in het geval van de gevreesde no-dealbexit. Het Conservatieve kamerlid Sir Bob Neill dient nu een amendement in waarin staat dat het parlement zo’n inbreuk op een gemaakte afspraak later dit jaar alsnog kan blokkeren. Enkele tientallen Conservatieven zullen dat amendement steunen bij de stemming van dinsdagavond, maar dat is waarschijnlijk niet genoeg. De meeste weerstand wordt komende weken in het Hogerhuis verwacht. Ondertussen tikt de klok in Brussel door. De EU eist dat de hele wet voor het einde van deze maand van tafel verdwijnt, omdat verder praten met een “onbetrouwbare” partner geen enkele zin meer heeft.

Is de voorgestelde wet eigenlijk in strijd met het Goede Vrijdag-akkoord van 1998?

Ja en nee. De grens op de Ierse Zee, tussen Groot-Brittannië en Noord-Ierland, is bedoeld om een controversiële grens op het land tussen Ierland en Noord-Ierland te voorkomen. De Ierse premier Leo Varadkar heeft gezegd dat het Noord-Ierse vredesakkoord – het Goede Vrijdag-akkoord – moet worden nageleefd, een oordeel dat veel bijstand krijgt. In dat akkoord staat echter niet zoveel over de 499 kilometer lange kronkelgrens. Wat er staat, is dat alle militaire infrastructuur moet verdwijnen, zoals blokkades en wachttorens met soldaten. Er staat niets over douaneposten waar goederen worden gecontroleerd. Wel kan worden beargumenteerd dat het in de strijd is met de geest van het akkoord en bovendien is de kans op een terugkeer van IRA-terreur niet ondenkbaar als er een ‘harde’ grens komt tussen Ierland en Noord-Ierland. Sommige Britse politici hebben gezegd dat wat hen betreft de Noord-Ierse achterdeur open kan blijven, en dat het aanleggen van grensposten een beslissing is die op het conto van Brussel of Dublin komt. Volgens de Britten is een technologische grens nog steeds mogelijk, compleet met gezichtsherkenning voor schapen en koeien.

Waarom hebben de Britten zo’n moeite met die alternatieve zeegrens?

Omdat het Verenigd Koninkrijk in zekere zin wordt opgebroken als Noord-Ierland onder de paraplu van de Europese Interne Markt blijft. Bovendien wekt het wrevel bij de helft van de Noord-Ierse bevolking die zich verwant voelt met de rest van het Verenigd Koninkrijk, de unionisten. Dat is de kern van het probleem: waar de grens ook komt, te land, ter zee of in de lucht, de helft van de Noord-Ieren is er niet blij mee, met name om emotionele en identitaire redenen. In de praktijk brengt het administratieve rompslomp met zich mee, maar dat is overkomelijk. Er is evenwel nog wat anders aan de hand: Londen wil na brexit de vrijheid hebben om staatssteun te geven aan bedrijven, met name in de florerende techsector. China en de Verenigde Staten doen dat ook. Probleem: omdat Noord-Ierland in feite onder de Europese jurisdictie blijft, valt het onder het Europese verbod op staatshulp. In het verlengde daarvan geldt dat verbod wat Brussel betreft ook voor de rest van het Verenigd Koninkrijk, iets dat de Britten belachelijk vinden. Er is hoop op een oplossing, temeer daar staatshulp in het Verenigd Koninkrijk gaat om 0,34 procent van het BNP.

Is het werkelijk zo dat de Britten, zoals Brussel beweert, hun eigen ruiten ingooien?

Eurocraten hebben beweerd dat de Britten hun internationale imago als betrouwbare handelspartner op het spel zetten door in te gaan tegen een ondertekend verdrag, een bezwaar dat ook Neill en andere Conservatieve rebellen koesteren. De regering voelt zich gesterkt door pas gesloten handelsovereenkomst met Japan, het eerste belangrijke en lucratieve akkoord sinds de Britten de EU begin dit jaar hebben verlaten. Maar de ruzie met de EU kan gevolgen hebben voor de ultieme brexitprijs: een handelsakkoord met de Verenigde Staten. Beïnvloed door een flinke Ierse diaspora in zijn land heeft de Democratische presidentskandidaat Joe Biden duidelijk laten weten dat de Britten zich aan het akkoord moeten houden. De Amerikaanse ambassadeur in Londen, de Trumpiaan Woody Johnson, heeft er ook voor gewaarschuwd. Mocht dat Brits-Amerikaanse akkoord er toch komen, dan wordt de grens weer relevant, omdat de EU wil verhinderen dat de chloorkippen via de achterdeur Europees grondgebied binnen marcheren.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234