Zondag 21/07/2019

Notre-Dame Brand

En wat als Sint-Baafs morgen in brand staat?

Beeld Photo News

Wanneer een onschatbaar monument zoals de Notre-Dame in brand staat, stemt dat in Vlaamse steden ook tot nadenken over het patrimonium. De Gentse Sint-Baafskathedraal is bijvoorbeeld ook een uniek monument, met kostbare kunstschatten. ‘Wij kunnen niet garanderen dat het hier niet gebeurt.’

De wereld houdt de adem in na de ramp in de Notre-Dame, want oude monumenten zijn overal kwetsbaar voor brand. Ook in ons land worden er al maatregelen genomen om de brandveiligheid van kerken te verbeteren. In Doornik wil de brandweer het interventieplan voor de kathedraal aanpakken. En het Antwerpse provinciebestuur wil nu de koppen bij elkaar steken met andere diensten om na te gaan hoe ze een inferno in de Onze-Lieve-Vrouwekathedraal van Antwerpen of de Sint-Romboutskathedraal van Mechelen kunnen vermijden.

Kathedralen zijn notoir moeilijk om te blussen, dat tonen de beelden uit Parijs. Alle ingrediënten voor een zware brand zijn in een kathedraal dan ook aanwezig. De dakconstructie bestaat vaak uit hout, dat meestal al eeuwen oud is. En in het gebouw is er erg veel ruimte voor lucht om te circuleren. “Dus als het brandt, dan brandt het goed”, zegt Björn Bryon van de Gentse brandweer.

Ook de Antwerpse brandweer ziet een “extra uitdaging”, gesteld dat de kathedraal ooit in lichterlaaie zou staan. “De kathedraal ligt in het oude historische centrum”, zegt Kristof Geens van de Brandweer Zone Antwerpen. “Alle straatjes ernaartoe zijn erg smal. Dat maakt het al moeilijker om er te geraken. Daarnaast moeten we ook alle andere oude gebouwen errond kunnen beschermen.” 

Maar ook de hoogte van de kathedraal – de toren priemt 123 meter in de lucht – is een issue. “Wij hebben een van de hoogste ladderwagens van het land”, zegt Geens. “Maar de hoogte daarvan is ook maar 50 meter.”

De kathedraal van Antwerpen. Beeld BELGAIMAGE

Wake-upcall

Net omdat kerken zo ontvlambaar zijn, moet elke vonk eigenlijk meteen in de kiem gesmoord worden, menen brandweerlui. In Antwerpen zijn er sprinklers en rookmelders geïnstalleerd en hangen er brandslangen om elke vlam direct te lijf te gaan. In verschillende kathedralen zijn er ook stijgleidingen aangelegd: daarop kan de brandweer waterslangen aansluiten, om water makkelijker naar de bovenkant van het gebouw te brengen. Maar die stijgleidingen kunnen enkel gebruikt worden bij een “minimale brand”, zegt Jurgen Verlinde van de Gentse brandweer. Want als heel de kerk in de fik staat, is het te gevaarlijk om brandweermannen naar boven te sturen. “Daarom is detectie juist heel belangrijk”, zegt hij. “Dat een grote kerkbrand bij ons niet kan gebeuren, kunnen wij absoluut niet garanderen.”

De Sint-Romboutskathedraal in Mechelen. Beeld Marc Aerts

Omdat er op dit moment nog geen rookmelders en sprinklers in de Gentse Sint-Baafskathedraal hangen, maakt Ludo Collin, de rector van de Gentse kathedraal, zich wel zorgen over de veiligheid. Hij ziet in de brand van de Notre-Dame dan ook een wake-upcall voor Gent. Maar tegen de zomer van 2020 zou er wel een volledig systeem operationeel zijn om sneller tegen een mogelijke vuurhaard op te treden.

“Er komen sensoren die de luchtkwaliteit meten, en alarm slaan als er iets fout loopt”, zegt de rector tegen Het Laatste Nieuws. “Er komt zelfs een aparte meldkamer, die onmiddellijk zal aangeven in welke zone van het gebouw er een probleem is. Eenvoudig was dat allemaal niet. Het is en blijft een historisch gebouw, en het zijn ingrijpende werken.”

Ludo Collin, de rector van de Gentse Sint-Baafskathedraal, ziet in de brand van de Notre-Dame een wake-upcall voor Gent Beeld Photo News

Restauratie

Extra risico voor brand is er nog als er restauratiewerken aan de gang zijn. Ook dat is een les van de Notre-Dame. Voor de restauratie van de kathedraal in Antwerpen moeten de vaklui extra voorzichtig zijn, klinkt het op het kabinet van schepen Fons Duchateau (N-VA). “Tijdens de werken is het detectiesysteem in de toren uitgeschakeld”, zegt een woordvoerder. “Dat is omdat stof het systeem kan triggeren. Een uur voor het einde van de werken mogen ze daarom niets meer uitvoeren waar een vlam aan te pas komt. Iedere activiteit moet ook afgerond worden met een controle van de werf. Dat is om te vermijden dat er nog iets blijft smeulen eens de werf verlaten is.”

Stel dat een kathedraal ten prooi valt aan een zware brand, dan zijn er wel duidelijke plannen over hoe mensen en kunstwerken moeten geëvacueerd worden. Als de mensen buiten zijn, is het de beurt aan de belangrijkste kunstschatten. In de kathedraal van Antwerpen zijn dat eerst de vier werken van Rubens. Als Gent zijn nieuwe bezoekerscentrum heeft voor Het Lam Gods, zal dat zelfs speciaal voorzien zijn om het werk van de gebroeders Van Eyck sneller te kunnen evacueren.

Door de band genomen doet ons land het eigenlijk niet slecht als het op de zorg voor erfgoed aankomt. In vergelijking met Frankrijk hebben wij misschien wel een streepje voor, omdat de gebouwen in ons land vaker geïnspecteerd worden. “In Frankrijk doen ze weinig aan monitoring en preventie”, zegt Thomas Coomans, professor monumentenzorg (KU Leuven). “Ze wachten daarvoor tot er een grondige restauratie nodig is. Het verschil kan je vergelijken met iemand die preventief naar de dokter gaat, en iemand die pas gaat als hij ziek is.” 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden