Woensdag 08/12/2021

En toen verklaarde België de oorlog aan de oorlog

De Amerikaanse komiek Jay Leno zat in de loop van deze week niet ver van de waarheid toen hij in zijn late night show op NBC zei: 'Wel, het ziet ernaar uit dat we een stap dichter bij de oorlog zijn aanbeland. Niet met Irak, maar met Frankrijk, Duitsland en België.' België staat weer op de wereldkaart, maar lang niet iedereen was daar lovend over.

Johan Corthouts / Maarten Rabaey / Fabian Lefevere

Jay Leno strooide zout in een wonde die de afgelopen week werd toegebracht tussen de traditionele Atlantische bondgenoten en de VS, toen Brussel, Parijs en Berlijn een spaak in het wiel staken van de Amerikaanse oorlogsplanners. Na jarenlange vriendschap vielen plots de maskers af. In navolging van de bakken kritiek die de neoconservatieve haviken van het Witte Huis spuiden over de "onvergeeflijke en schandalige veto van het oude Europa" gutsten de negatieve commentaren vooral uit de schreeuwerige voorpagina's van de Angelsaksische rioolpers.

Niet de diabolisering van Saddam maar euro-bashing werd de norm. De frontpagina van de tabloid New York Post zette dinsdag de toon. Hij beeldde de graven af van Amerikaanse militairen die in de Tweede Wereldoorlog sneuvelden in Normandië onder de titel 'Ze stierven voor Frankrijk maar Frankrijk heeft ons vergeten.' "Ik walg ronduit van de blinde onbuigzaamheid en ondankbaarheid van de Belgen", verklaarde Democratisch congreslid Tom Lantos zelfs deze week daarover in het Congres. "De VS hebben altijd hun beloftes gehouden. Zonder de heroïsche inspanningen van onze militairen zouden Frankrijk, België en Duitsland vandaag socialistische sovjetrepublieken zijn geweest."

Vertalers op de Franse, Duitse en Belgische ambassades zaten met de handen in het haar over de plastische uitdrukkingen die hun ministers naar het hoofd werden geslingerd. Want hoe vertaal je in 's hemelsnaam diplomatiek de omschrijving 'Cheese-eating surrender monkeys', een zin van tekenfilmfiguur Bart Simpson die Jonah Goldberg, een columnist van het rechtse weekblad National Review, ons voorschotelde: 'primates capitulards et toujours en quête de fromages - laffe primaten die voortdurend op zoek zijn naar kaas'?

Misschien wel het meest gebruikt is de term 'axis of weasel'', 'de as van de wezels'. Daar schrok zelfs de kwaliteitspers niet voor terug. "Frankrijk, Duitsland en hun mini-me minion - België - hebben hun oppositie tegen het VS-beleid over Irak verruild voor formele, consequente obstructie", schreef The Wall Street Journal. "Als er een oorlog is, worden de Turken rechtstreeks bedreigd, maar dat wordt blijkbaar niet gevreesd in de Brusselse chocoladewinkels."

De negatieve commentaren misten hun effect niet: in het VS-Congres wordt nu al ernstig gedebatteerd om de 70.000 Amerikaanse troepen in Duitsland te verhuizen naar Polen, een land dat wel achter de VS staat, en gaan stemmen op om de financiering van de Navo terug te schroeven.

"Ik vind dat sentiment niet alleen in het Congres maar in de hele VS terug", zegt Clifford May, een conservatieve commentator en voorzitter van The Foundation for the Defense of Democracies, die vertelt dat zijn e-mails uitpuilen met anti-Europese uitspraken. "Ik weet niet of mensen zullen stoppen met de aankoop van merlotwijn en geitenkaas, maar het kan gebeuren."

Zo'n vaart zal het echter niet lopen, meent Lynn Bergendahl, consument van Belgische Godiva-pralines in New York. "Ik ben verrast dat onze bondgenoten tegen de Amerikanen zijn. Ze moeten ons steunen. Maar stoppen met Belgische chocolade te kopen? Zeker niet. Mijn echtgenoot is gek op chocoladetruffels."

Steven Claes, hoofd van de Belgische desk bij het consultancybureau Ernst&Young, ziet de toekomst minder zoet in. "Hadden we geen neutrale houding kunnen aannemen? Ik begrijp dat we ons niet zomaar kunnen laten meeslepen als big brother zegt: 'We go to war', maar hadden we niet beter zoals Nederland en Luxemburg een neutrale houding kunnen aannemen? Als ik het puur opportunistisch bekijk, dan zou dat beter zijn geweest."

Weinigen hadden er dan ook een goed oog op toen premier Guy Verhofstadt (VLD) woensdag met het hoofd diep tussen de schouders de trappen beklom van de Airbus die hem naar New York zou vliegen en zich de hele heenreis niet liet zien aan de pers. In plaats van een met champagne overgoten economische missie om investeerders te lokken werd het een diplomatieke calvarietocht die regelmatig werd onderbroken door telefoontjes met de Franse president Chirac, de Griekse EU-voorzitter, EU-commissaris Prodi, maar ook met vertegenwoordigers van de Britse regering. In de stad van ground zero werd hij opgewacht door de Belgische ambassadeur, die deze week "meerdere keren" op het matje werd geroepen op het Witte Huis.

Maar Amerikaanse oorlogsbodems op de Noordzee hoeven we voorlopig niet te verwachten. "De negatieve reactie van de Amerikanen zal tijdelijk zijn", zegt Frédérique Raeymaekers, directrice Belgisch toerisme in Noord-Amerika. "Onze houding binnnen de Navo wordt hier nu wel beschouwd als verraad. Ik kreeg tal van boze reacties van de Amerikanen." Maar, maakt Raeymakers zich sterk, "de Amerikanen hebben een zeer kort geheugen".

Dus eten de New Yorkers volgende week weer gewoon frieten met een vettige klodder mayonaise. Misschien zelfs meer dan vroeger, want voor je naambekendheid doet het er niet toe hoe je in het nieuws komt. En er zijn mensen in de VS die het Belgische gebaar wel kunnen smaken.

"Het is goed dat iemand opkomt tegen de Amerikanen. Het is goed dat Bush eens op zijn plaats wordt gezet", zegt Peter Pluymers, chef van het New Yorkse café-restaurant Markt, waar volgens hem over het algemeen begrip is voor het Belgische standpunt. "Maar New York is Amerika niet. Mochten er sancties komen tegen België, bijvoorbeeld tegen de invoer van Belgische bieren, dan zou dat een ramp zijn voor de Markt."

In Brussel ontlokt de Amerikaanse kritiek op de Belgen een monkellachje bij Belgisch oud-ambassadeur Jan Adriaenssen, die tijdens de Koude Oorlog als hoofd van de Navo-vertegenwoordiging bij de ontwapeningsonderhandelingen met het Oostblok zowat wekelijks de toenmalige VS-vertegenwoordiger Donald Rumsfeld tegen het lijf liep. De huidige VS-minister van Defensie haalde vorige week nog maar eens de krantenkoppen door Duitsland op een lijn te plaatsen met de recalcitrante regimes van Libië en Cuba. Berlijn reageerde geschokt.

"Typisch Rumsfeld", zegt Adriaenssen. "Zo was hij vroeger ook al. Het is een brutale man. Hij was vroeger gevechtspiloot en dat vind je terug in zijn mentaliteit en die van de huidige VS-regering. Ze ageren net zoals in Vietnam, waar ik in de jaren zestig nog een tijdje als zaakgelastigde getuige ben geweest van hun optreden. Als ze een vijand hebben, dan vegen ze hem van de aardbodem. Ze willen dat nu ook doen in Irak. Maar net zoals vele Vietnamezen zullen heel wat Irakezen onder de aardbodem duiken. In de plaats van een generaal creëren de Amerikanen nu een profeet. Dat is veel gevaarlijker. Nu al lopen moslimstudenten wereldwijd niet meer rond met posters van Ché maar van Osama bin Laden."

Misschien binnenkort ook van Louis Michel, 'The Lip', zoals hij in de VS al wordt genoemd?

Volgens de oud-ambassadeur verdient Big Loulou dat wel. "De Belgische houding om dwars te liggen in de Navo tot de VN het laatste woord hadden, was de enige juiste", zegt Adriaenssen. "De Navo is in het leven geroepen om ons te verdedigen tegen een dreiging van buitenuit, maar terrorisme is dat niet. Het is een dreiging van binnenuit, een ziekte waarvan elke patiënt de oorzaak bij zichzelf moet zoeken. De huidige Navo kan dat niet. Ze is allang geen bondgenootschap meer maar een bedrijf waarin de grootste aandeelhouder, de VS, naar winst streeft."

Als keiharde zakenlui schrikken de Amerikanen niet terug om aan politieke lobbying te doen. Ook Adriaenssen werd deze week nog benaderd door het old-boys-network van de Navo. Het roept bij hem herinneringen op aan de tijd toen oud-premier Pierre Harmel (PSC) minister van Buitenlandse Zaken was (1966-1973). Hij zocht toenadering tot het Oostblok en kreeg de Amerikanen over zich heen. "Ook toen stond België in het oog van de storm, maar het loonde. Er kwamen ontspanningsgesprekken op gang in Helsinki."

Volgens Adriaenssen moet België zich wel hoeden voor de Amerikaanse pogingen om in ons land de communautaire tegenstellingen tegen elkaar uit te spelen, zoals de stelling dat Michel enkel achter de Franse president Jacques Chirac staat omdat hij Franstalig is. "Men moet vandaag niet denken zoals (De Standaard-commentator, nvdr) Mia Doornaert en een paar mensen van de CIA dat we klakkeloos onze neuzen in de richting van Frankrijk zetten. Momenteel zijn er ook heel veel Nederlandstalige diplomaten die de toon zetten bij Buitenlandse Zaken, maar dan vanuit de Vlaamse pacifistische traditie die gegroeid is uit de IJzerbedevaarten na de Eerste Wereldoorlog."

Adriaenssen twijfelt er ook niet aan dat Rumsfelds uitlatingen over een 'oud' en een 'nieuw' Europa bewust bedoeld waren om het continent te verdelen. "De VS proberen de verdere Europese eenwording kapot te maken. De conservatieven bezien onze houding als een opstand van de slaven. België zien ze nog altijd als een landje dat in de wereldoorlogen zoals Koeweit tijdens de eerste Golfoorlog onder de voet werd gelopen en dat zij hebben bevrijd. Ze weten dat we met Frankrijk en Duitsland in de Conventie nu de basis leggen van een nieuwer en sterker Europa, maar omdat ze nog altijd niet snappen wat de Europese gedachte is, zijn ze er bang van. Wij daarentegen zijn eindelijk ons minderwaardigheidscomplex aan het verliezen. Dat zie je ook in de zaak-Sharon."

Want België was deze week niet uit het nieuws weg te slaan. Een cassatiearrest bepaalde dat Ariel Sharon eventueel vervolgd kan worden op basis van de Belgische genocidewet. De relaties met Tel Aviv zakten meteen naar het absolute nulpunt. Eén hotel in het toeristische Eilat, aan de zuidelijke tip van Israël, weigert voortaan Belgen. Minister van Buitenlandse Zaken Netanyahu reageerde de voorbije dagen het felst. De climax in zijn tirades kwam gisteren, toen hij een impliciete verwijzing naar de holocaust maakte. "Israël zal niet nog een bloedzaak tegen de joodse natie en de Israëlische staat vanuit Europa tolereren." Verscheidene stemmen binnen het kabinet adviseerden hem de Israëlische ambassadeur in Brussel definitief weg te houden uit België, maar die beslissing wil Netanyahu vooralsnog niet nemen. "Maar we zullen politieke, diplomatieke en andere actie ondernemen."

De Groot-Rabbijn van Israël noemde België "een hypocriet land" en kreeg daarin van velen bijval. Niet het minst van Moshe Yaron, directeur-generaal van het ministerie van Defensie en als generaal in 1982 chef van het Israëlische leger in Beiroet. Hij is met Sharon geviseerd door de genocideklacht in Brussel. Yaron zegde dat België lijdt aan "grootheidswaan". Bang is hij niet. "Waarom zou ik ooit naar België gaan. Ook het ministerie heeft geen uitstaans met België". Even scherp reageerde Rafael Eitan, stafchef van het leger ten tijde van Sabra en Chatila en ook mogelijk vervolgd door het Belgische gerecht. "Ik maak me geen zorgen. Dit is een puur politiek arrest. En ik ben toch niet van plan in de nabije toekomst Israël te verlaten."

Het orthodoxe parlementslid Tzvi Hendel stuurde zelfs aan op een tegenactie: haal de Belgische leiders voor de rechter voor hun aandeel in oorlogsmisdaden in koloniaal Kongo. "Dan zal de Belgische hypocrisie voor de hele wereld blijken. De Israëlische media haalden daarop gretig verhalen boven over afgehakte handen, massaal verkrachte vrouwen en de chicotte, een zweep van nijlpaardenhuid. Haaretz voegde daar sec aan toe: "In onze wetboeken hebben ook wij een wet om buitenlanders voor oorlogsmisdaden te berechten, al wordt die nooit toegepast."

Volgens Louis Davids, van het Belgisch-Israëlisch weekblad, ervaren vele joden in België de uitspraak van Cassatie als een daad van antisemitisme, al wil hij dat zelf niet gezegd hebben. "De mensen zijn verre van opgetogen, om voorzichtig te blijven. Kijk ook eens naar wat de Belgen in Kongo uitspookten. Wat Arafat aanricht, weet u ook. Ik vind dit een spijtige beslissing voor de relaties tussen België en Israël. Er zijn toch belangrijkere zaken."

Dat vond ook het Engelstalige persagentschap Reuters, dat donderdag de berichtgeving over België weer fijntjes herleidde tot normale proporties. "De Belgische prinses Mathilde verwacht een tweede kind", schreef hun correspondent. "Nadat België eerder deze week de Navo had geblokkeerd en had beslist om de Israëlische premier Sharon te vervolgen, zorgde dat nieuws toch nog voor een klein streepje zon in het kleine land van tien miljoen mensen."

De 'as der bange wezels'. Dat is sinds deze week de favoriete kreet in Amerikaanse media om België te beschrijven.(Foto AP)

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234