Dinsdag 26/01/2021

Voor u uitgelegdCoronacijfers

En toen daalden de coronacijfers plots amper nog: 5 mogelijke oorzaken

Beeld Joris Van Gennip

De circulatie van Sars-Cov-2 blijft dalen, maar toch is er reden tot ongerustheid. De tot voor kort neerwaartse curves beginnen duidelijk te stagneren. Experts noteren de zwakste daling in ruim een maand. Vooral in Vlaanderen is de daling nagenoeg volledig tot stilstand gekomen, en dat terwijl we nog lang niet op een niveau zitten waar beleidsmakers van versoepelingen willen spreken. Hoe komt dat?

1. Meer tests

Een voor de hand liggende verklaring is de, alweer, gewijzigde teststrategie. In oktober moest nog gestopt worden met het testen van personen zonder ziektesymptomen, omdat er nu eenmaal niet voldoende testcapaciteit was. Volgens schattingen van de UHasselt hebben we daarmee aanvankelijk zo’n 20 procent van de gevallen gemist. Sinds 23 november wordt het testen van die zogenaamd asymptomatische personen weer opgevoerd. Waardoor we dus onvermijdelijk meer besmettingen ontdekken en de curves vanzelf trager dalen. 

“We hebben een maand lang niet blind gevaren, maar toch met één oog gesloten,” zegt Geert Molenberghs daarover. Met alle gevolgen van dien: “We hadden een minder goed zicht op de epidemie, waardoor we bepaalde risico’s of tendensen niet opmerkten. Misschien zien we daar nu de gevolgen van.”

Epidemiologen en virologen zijn het er echter over eens dat het testbeleid niet volstaat als uitleg. “De gewijzigde teststrategie verklaart de trend die we momenteel zien niet, of slechts voor een klein deeltje,” zegt viroloog Steven Van Gucht van wetenschappelijk instituut Sciensano. Hetzelfde geluid klinkt bij andere experts: er zijn veel mogelijk oorzaken, maar het is onduidelijk in welke mate die allemaal bijdragen aan de evoluties van de jongste dagen.

2. Einde van de herfstvakantie

Drie weken geleden hervatten de middelbare scholen weer de werkzaamheden, na een uitgebreide herfstvakantie. Die timing suggereert dat er een direct verband is met de stagnerende curves nu, zeker omdat er een duidelijk stijging is in de besmettingen bij kinderen en jongeren. 

“De doorstart van de scholen heeft zeker een effect, maar in de wetenschappelijke literatuur zie je ook dat daarover zeer veel discussie blijft”, weet biostatisticus Niel Hens (UHasselt). Kinderen en scholieren kunnen het virus zeker op school oplopen en doorgeven, maar het is moeilijk in te schatten welke rol scholen precies spelen in de transmissie. De vuistregel is wel dat het risico op school groter wordt als het virus ook in de algemene populatie wijdverspreid is. 

Wat vaststaat: de heropening van het onderwijs sorteert een duidelijk neveneffect bij werkende ouders. Nu zij niet meer overdag thuis moeten zijn om op de kinderen te passen, schiet het telewerk erbij in. Velen worden toch nog op het werk verwacht, of hebben nood aan contact met collega’s. 

Het woon-werkverkeer is sinds het einde van de herfstvakantie duidelijk gestegen. In een informele analyse van de laatste cijfers, die De Morgen kon inkijken, wijzen vier experts van de UHasselt en KU Leuven dan ook op het “te breed gebruik van de uitzonderingen op het telewerk. Met name bij de overheid vermoeden we dat telewerk minder goed wordt opgevolgd.”

3. Bezoek in woon-zorgcentra

Niet alleen de besmettingsindicatoren zijn reden tot ongerustheid. Ook in de ziekenhuizen blijft de druk hoog en surplacen de opnamecijfers. Daarvoor wordt ook gekeken naar de woon-zorgcentra: daar vallen nog steeds veel zieken, wat voor permanente druk zorgt op de ziekenhuizen. “In vergelijking met de eerste golf is er nu wel bezoek mogelijk”, stipt Hens aan. En ieder bezoek kan nu eenmaal het virus binnenloodsen. Het risico daarop was wellicht extra groot omdat een maand lang asymptomatische mensen niet getest werden, en heel wat mensen dus nietsvermoedend drager waren van het virus.

4. Het buitenland

Terwijl de horeca en de cultuursector helemaal op slot zitten, staan de grenzen wagenwijd open. Vooral in het zuiden van het land, in de provincie Luxemburg, is het effect van de grenscontacten erg duidelijk, zegt Molenberghs: de postcodes met de hoogste incidentie liggen er tegen de grens met het Groothertogdom Luxemburg, dat op dit moment de Europese besmettingsrankings aanvoert. In het Groothertogdom is de horeca nog open, waardoor mogelijk heel wat Belgen zich lieten verleiden. Molenberghs vermoedt dat ook in het oosten van het land het grensverkeer een negatief effect heeft op de epidemie. 

5. De rek is eruit

Ons land zit sinds eind oktober voor de tweede keer in lockdown, een situatie die minstens nog tot een eind in januari zal duren – en mogelijk nog een stuk langer. Voor heel wat mensen wordt het steeds moeilijker om de regels strikt na te leven. Ook de donkere wintermaanden vreten bij velen aan de motivatie.

In vergelijking met de lockdown in maart en april is het bovendien een stuk moeilijker om toch nog veilig mensen te zien. In het voorjaar konden familie en vrienden nog gezellig keuvelen voor het open raam, maar de winterkou maakt dat nu een stuk minder prettig. Het gevolg: mensen komen vaker toch binnen, waardoor het risico op besmetting oploopt. 

Een aantal experts vermoedt daarnaast dat de vooruitzichten op een vaccin mogelijk ook een rol spelen in het achterhoofd van de bevolking. Het einde van de pandemie lijkt dichterbij te sluipen – maar hoe dichter bij de finish, hoe zwaarder de laatste loodjes wegen. Al is dat voor de duidelijkheid vooral speculatie, en niet gebaseerd op onderzoek.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234