Maandag 30/11/2020

Opinie

En of het liberale standpunt liberaal is

Asielzoekers botsen op een muur van politie in het station van Boedapest.Beeld REUTERS

Gwendolyn Rutten is voorzitter van Open Vld.

Nu, na een zomer van stilzwijgen, eindelijk het debat op gang komt over het asiel- en migratievraagstuk, is de enige vraag die het standpunt van deze krant zich stelt of het liberale standpunt wel liberaal is (DM 1/9). Een luxeprobleem in tijden van nood. Dat we als liberalen een bijzonder groot probleem zouden hebben omdat we niet zouden opkomen voor gelijkheid, is helemaal te gek voor woorden. Gelijkheid is immers geen liberaal maar een typisch socialistisch begrip. In het Manifest van Oxford, dat na de Tweede Wereldoorlog werd aangenomen en tot op vandaag voor ons als Vlaamse liberalen een leidraad is, komt het woord zelfs geen enkele keer voor. Misschien vergist de auteur zich in zijn kritiek van partij?

Liberalen pleiten wel voor gelijke startkansen, in een kader van vrijheid en verantwoordelijkheid. Dát zijn onze waarden. In het Manifest van Oxford staat dat élk recht een corresponderende plicht heeft. Ons pleidooi voor rechten en plichten is dus ook in het vluchtelingen- en migratiedebat uitgesproken liberaal. Het onderscheid tussen de twee is trouwens steeds minder duidelijk omdat de situatie zo complex is. Als Duitsland laat weten dat het 800.000 mensen wil opnemen "omdat onze economie het nodig heeft" merk je meteen dat het land werk ziet als motor van vooruitgang, ook voor vluchtelingen.

Gwendolyn Rutten.Beeld BELGA

Ons pleidooi voor rechten en plichten begint waar de uithalen of de verontwaardiging van anderen eindigen. Wij zoeken in dit moeilijke en geladen debat rationeel en zonder taboes naar oplossingen. Maar die oplossingen moeten meer zijn dan het afkopen van ons geweten. Inderdaad, wij kiezen nadrukkelijk niet voor het klassiek-linkse recept dat mensen afhankelijk maakt van uitkeringen. Dat recept heeft bewezen dat het faalt en tot voor kort erkende zelfs de meest overtuigde linkerzijde dat. Liberalen parkeren geen mensen aan de zijlijn. In alle hervormingen die we doorvoeren in de sociale zekerheid brengen we een emancipatorisch verhaal van rechten en plichten en doen we heel nadrukkelijk een appel op de verantwoordelijkheid van mensen zelf. Van élk individu.

Dat laatste is fundamenteel. Vanuit onze verlichtingswaarden benaderen we mensen als individuen. We kleven geen etiketten en onderscheiden ons daarmee van nationalistische stromingen. Wij kiezen wel voor maatwerk. Dat impliceert ook dat een verschil in aanpak in verschillende situaties nuttig en nodig kan zijn. Al mogen die verschillen niet gebaseerd zijn op ras, geslacht, godsdienst, levensovertuiging, politieke gezindheid, nationaliteit of seksuele geaardheid. Er is geen enkele liberaal die de strijd tegen discriminatie in vraag stelt. Mensen zijn mensen. Zeker in het asiel- en migratievraagstuk mogen we dat nooit vergeten. Daarom ook moet opvang humaan zijn en steeds respect tonen voor de menselijke waardigheid.

Het recht op een menswaardig bestaan is een universeel recht, maar de invulling ervan is uiteraard steeds afhankelijk van voorwaarden, modaliteiten en mogelijkheden. Dat is ook zo in ons land, waar dit recht in artikel 23 van onze grondwet verankerd is. Ook onze grondwet vermeldt trouwens expliciet in hetzelfde artikel dat bij dat recht ook overeenkomstige plichten horen en het is aan de wetgever - de politiek met andere woorden - om de voorwaarden te bepalen. Dat maakt buitenlandse voorbeelden zoals de aanpassingen in Denemarken zo interessant. Belonen omdat je de taal leert, lijkt me een scenario met potentieel, net als andere terechte vragen over onder welke voorwaarden je in aanmerking komt voor welke steun.

Zeker als het gaat over deelname aan de sociale zekerheid of sociale bijstand, is dat vaak een moeilijk en geladen debat. Sociale zekerheid wordt georganiseerd door landen. Zelfs binnen het kader van Europese of internationale samenwerking bepalen die landen zelf de voorwaarden van hun systeem. Combineer dat gegeven met vrij verkeer en globalisering en je ziet meteen welke spanning dat met zich meebrengt. Hoe hoger het niveau van sociale bescherming, hoe meer moeite een samenleving doorgaans heeft met migrerende mensen. Omgekeerd hebben typische migratielanden doorgaans een zeer flexibele arbeidsmarkt en een lagere graad van sociale bescherming. Het motto is dan dat je welkom bent, maar je plan moet trekken - zonder al te veel inmenging van de overheid.

Wij hebben in ons land wél een sterke sociale zekerheid en het is de wereld op zijn kop dat liberalen het verwijt krijgen om daarvoor op te komen. Dat we solidair willen zijn maar niet naïef. Om het systeem in ieders belang te vrijwaren moeten wij er mee omgaan als een goede huisvader. Hervormen om het overeind te houden. Draagvlak zoeken en nadenken over hoe zowel in het kader van de asiel- als de economische migratiepolitiek de samenlevingsvalkuilen kunnen vermijden. Wat de verdomde plicht moeten zijn van links wordt bij gebrek aan eigen verhaal op die manier een goedkoop politiek verwijt. In een debat dat over kansen zou moeten gaan, is dat alvast een gemiste kans.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234