Maandag 03/08/2020

En nu Duitsland? Drie scenario's

Coalitie met SPD

De CDU zal eerst bij de sociaaldemocraten aankloppen. Maar Martin Schulz had een vooruitziende blik en herhaalde zondagmiddag nog maar eens, voor de zekerheid, dat zijn partij niet beschikbaar is om te regeren. "Wij hebben geen mandaat voor een coalitie", viel vicevoorzitter Ralf Stegner hem bij. Hij doelde op de verkiezingsuitslag van 24 september. Met 20 procent behaalden de sociaaldemocraten het slechtste resultaat in de lange geschiedenis van hun partij.

Maar volgens Duitse media, onder meer Der Spiegel en die Zeit, zijn er ook sociaaldemocraten die vinden dat hun partij in dit onvoorspelbare politieke krachtenveld haar verantwoordelijkheid moet nemen.

Het zou goed kunnen zijn dat de sociaaldemocratische bondspresident Steinmeier tot die groep behoort. Hij heeft afgelopen weekeinde in elk geval duidelijk gemaakt dat hij alles in het werk zal stellen om geen nieuwe verkiezingen te hoeven uitschrijven.

Als Steinmeier zijn eigen partij kan vermurwen om toch te regeren, zal Martin Schulz in elk geval één eis op tafel leggen: Merkel moet weg.

Minderheidskabinet

Volhardt de SPD in haar oppositierol, dan zal Steinmeier Artikel 63 van de Duitse grondwet in werking stellen. Daarmee kan hij iemand voordragen als kanselier van een minderheidskabinet. Angela Merkel ligt voor de hand, als lijsttrekker van de grootste partij. Maar de bondspresident kan in theorie ook Martin Schulz voordragen, of een andere lijsttrekker.

De voorgedragen kandidaat hoeft, gemeten naar de verkiezingsuitslag, geen meerderheidscoalitie achter zich te hebben. Wel moet deze kandidaat in een stemming het vertrouwen van de absolute meerderheid van het parlement krijgen. Lukt dat na twee stemronden niet, dan volgt een derde stemronde. Daarin is een enkelvoudige meerderheid, meer stemmen voor dan tegen, genoeg om als kanselier te worden beëdigd.

Een minderheidskabinet had Duitsland nog nooit op nationaal niveau, wel in sommige deelstaten.

Nieuwe verkiezingen

Pas als het ook met een minderheidsregering niet lukt, is Steinmeier gedwongen nieuwe verkiezingen uit te schrijven. Die moeten dan binnen zestig dagen plaatsvinden.

FDP-chef Lindner liet zondag nog eens weten dat zijn partij die verkiezingen zonder vrees tegemoet ziet. De Nederlandse ervaring dat de partij die de formatiegesprekken afbreekt daarvoor meestal bij de volgende verkiezingen betaalt, is tot Duitsland nog niet doorgedrongen. De eenvoudige verklaring daarvoor is dat deze situatie zich nog nooit heeft voorgedaan.

In Duitsland kunnen nieuwe verkiezingen niet worden uitgeschreven door het parlement. Wel kan de regerende kanselier normaal gesproken uitlokken dat de Bondsdag het vertrouwen in hem of haar opzegt. Helmut Kohl deed dat in 1983 en Gerhard Schröder in 2005. Nu kan dat niet, omdat Merkel demissionair is. Dit parlement heeft haar nooit het vertrouwen geschonken en kan dat ook niet opzeggen.

Maar voordat Duitsland af kan koersen op een van deze scenario's moeten Merkel en haar CDU snel één vraag beantwoorden. Een pijnlijke vraag: blijft Merkel, of ruimt ze na ruim twaalf jaar kanselierschap roemloos het veld, ondanks haar grote internationale belang. "Het is een dag van diep nadenken", kondigde ze zondagnacht al aan.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234