Dinsdag 22/06/2021

En Gerolf, hij lacht in zijn baard

We zitten in de merkwaardige situatie dat het Vlaams Blok (dat zelf groter wil worden) net hetzelfde eist als een aantal media en opiniemakers (die zeggen het Vlaams Blok te willen bestrijden): 'Schaf af dat cordon'Aanvankelijk werd over het Vlaams Blok nog met extra kritische zin geschreven en gesproken, erg spaar- en behoedzaam ook, maar die tijd is inmiddels voorbij

Walter Pauli

Foto Filip Claus

We hadden het niet in de smiezen, maar blijkbaar is er in de Wetstraat een nieuwe crèche gebouwd. Of alleszins een kindertuin. Het begint met Yves, die zeurt dat Steve en Karel tegen alle afspraken in toch afspraakjes maken met Philip, en dat hij dat dus ook mag. Vervolgens zegt Pieter dat hij niet meer van plan is Philip uit principe te negeren. Maar meteen tikt Yves zijn vriend Pieter op de vingers: zo had hij het ook niet bedoeld. Steve en Karel zeggen intussen dat ze helemaal niets hebben met Philip, maar dat ze willen blijven sjotten, ook als Philip erop toe staat te kijken. En als ze alleen maar kunnen sjotten als Philip, zij het ongevraagd, in het doel is gaan postvatten? Daar kunnen ze niet op antwoorden. Intussen mengt oude Leo zich in het debat: 'Nog liever met Philip dan met Mieke of Vera of andere mietjes'.

Mensen, mensen. Bovenstaande is, zonder de waarheid al te veel geweld aan te doen, het gekrakeel dat sinds vorig weekend ontstaan is over het cordon sanitaire. Al een poosje gaan er (vooral media-) stemmen op om korte metten te maken met dat cordon sanitaire, een plechtige afspraak tussen de democratische partijen die het Vlaams Blok uitsluit van politieke besluitvorming. Daar leek tot voor kort eigenlijk maar één politicus vragende partij voor - namelijk Philip Dewinter zelf -, tot ineens alles in een stroomversnelling kwam.

Eén: VLD en SP.A hebben een tweederde meerderheid nodig in Vlaanderen om de provinciale kieskringen erdoor te krijgen. Die halen ze alleen met hulp van een grote oppositiepartij, Vlaams Blok of CD&V. CD&V doet niet mee. VLD en SP.A willen het toch tot een stemming laten komen, wat CD&V-voorzitter Leterme doet schuimbekken: uitgerekend de VLD van De Gucht (die van de "mestkevers") en de in deze gemakkelijk principiële SP.A van Stevaert lonkt naar de stemmen van het Vlaams Blok. "Wij doen niets verkeerds", zeggen die. "Wij steunen gewoon een voorstel tot decreet ter zake van de N-VA. Wij steunen dat en zullen onze steun niet intrekken omdat het Vlaams Blok het ook steunt."

Maar als Stevaert en De Gucht hun handen in onschuld wassen, spelen ze toch Pontius Pilatus - Steve Stevaert kan die katholieke beeldspraak desgewenst uitleggen aan De Gucht. Ze huichelen als ze zeggen dat de strategie van het Blok hen niet interesseert. Integendeel, het is in deze zowat hun enige zorg, omdat alleen de stemmen van het Vlaams Blok de invoering van de provinciale kieskringen kunnen redden. Wat Philip Dewinter beslist, is dus niet zomaar een toevallige bijkomstigheid, maar wel de hoofdvoorwaarde voor het welslagen van hun plan. Het is voor democraten bijzonder verregaand om het Vlaams Blok te betrekken in een operatie (provinciale kieskringen plus invoering kiesdrempel) waarvan het finale doel erin bestaat - laten we daar toch niet huichelachtig over doen - Agalev en het liefst ook de N-VA een dodelijke klap toe te brengen. In Wetstraat-jargon: "Het moet de versnippering tegengaan." Het parlement als een ui: een redenering die pijn doet aan de ogen.

Twee. De Vlaamse christen-democraten zitten met een probleem. Anderhalf jaar geleden was CD&V-voorzitter Stefaan De Clerck al eens uiterst wazig, zelfs voor zijn doen, over het cordon sanitaire. Yves Leterme heeft op De Clerck het voordeel van de duidelijkheid voor, en dus wás hij ook duidelijker, vorige zaterdag: "Als VLD en SP.A gemene zaak mogen maken met het Vlaams Blok, dan ik ook. Dan bestaat het cordon niet meer." Leterme trapte een deur open die tot dan gesloten was. En natuurlijk, hoe kan het anders, is de immer voortvarende Pieter De Crem de eerste om door die openstaande deur te duiken. Hij overtreft Leterme, zal gewis géén nieuw cordon meer tekenen. Het ACW tikt De Crem op de vingers, Leterme steekt zijn fractieleider een mes in de rug: 'Dit hebben wij nooit gezegd'. Nu, eigenlijk had Leterme dat min of meer wel zo gezegd, al wil hij dat vandaag ineens niet meer gezegd hebben.

Gevolg: builen tellen in de Wetstraat. Bij de CD&V'ers, waar ze weer een modderfiguur hebben geslagen. Bij de meerderheid ook, omdat het cordon sanitaire (waar paars vóór is) hoe dan ook onder vuur werd genomen en men zich nu afvraagt wie in de Wetstraat dat cordon sanitaire van harte onderhoudt. In een onbewaakt moment heeft Stevaert zich ooit laten ontvallen: "Ik krijg dat cordon sanitaire niet uitgelegd aan de mensen. Ze aanvaarden dat niet echt."

Als politici en bevolking het cordon sanitaire zogezegd niet lusten, hoe is het er dan gekomen? Wel, Hugo Gijsels is de man van het cordon. De Morgen vroeg hem deze week om commentaar bij de krasse uitspraken van De Crem en omschreef Gijsels toen als 'initiatiefnemer'. Dat klopt wel, maar Hugo Gijsels was in de eerste plaats journalist. In de jaren tachtig, tot de eerste helft van de jaren negentig, zelfs een naam als een klok. Vooral in Humo was journalist Gijsels jarenlang een van de weinigen die het Vlaams Blok en extreem-rechts in het zoeklicht hield, en dat in een tijd dat die stroming de politieke goegemeente nog niet verontrustte en dus ook niet bijster interesseerde.

Steun - en dan nog - kwam er pas na de onrustwekkende verkiezingsoverwinningen van het Vlaams Blok. Nu houdt het collectieve geheugen vaak op bij 'Zwarte Zondag' (24 november 1991), maar ook bij de parlementsverkiezingen van 1987, de gemeenteraadsverkiezingen van 1988 en de Europese verkiezingen van 1989 boekte het Vlaams Blok een spectaculaire vooruitgang. Het was in die context dat het BRT-programma Panorama de eerste schokkende uitzending over de Seefhoek maakte, met rauwe en zeer racistische uitspraken van de bewoners, allemaal fiere Vlaams Blok-stemmers. Het was in de nabespreking van de gemeenteraadsverkiezingen van 1988 dat Gui Polspoel, onder een ijzige stilte en met Gerolf Annemans in de studio, ineens begon voor te lezen uit een Vlaams Blok-pamflet uit Schaarbeek. Het gaat over "Tchoek-Tchoeken, kamelendrijvers, Makakken, Boegnoels en Bachie-Boezoeken en tapijtenmarchands" die "kweken als konijnen", enzovoort. "De maskers vallen af", brieste VU-voorzitter Jaak Gabriels.

In die context begon de strijd tegen extreem-rechts vorm te krijgen. Een van de eerste pogingen daartoe werd verricht door het boekenfonds Halt, dat zich samen met uitgeverij Epo op extreem-rechts begon te concentreren. Een eerste voltreffer was de uitgave van De VlaamSSche Kronijken (1987), over de eeuwige dubbelzinnigheid tegenover extreem-rechts in de Vlaamse beweging, een boek dat insloeg als een bom wegens de publicatie van de beruchte foto van André Leysen in het uniform van de Hitler-Jugend. Ook een volgend Halt-boek was 'nationaal nieuws'. Het verdriet van Vlaanderen (1989) van Jos Vander Velpen en Hugo Gijsels was het eerste boek over het Vlaams Blok. Wijlen Johan Anthierens schreef een bijtend voorwoord: 'Rechts is terug van nooit weggeweest'.

Achteraan in het boek stond echter een merkwaardige en zo te zien semi-officiële tekst afgedrukt, zonder een woord uitleg. Een voor velen onbekende man met krulletjes - het bleek het toen onbekende Agalev-parlementslid Jos Geysels te zijn - lichtte een en ander toe. Geysels (Jos) en Gijsels (Hugo) presenteerden immers, samen met het boek, die bewuste tekst. Het idee daarvoor was ontstaan op een Hasselts debat van de Jongsocialisten met verschillende politici, en vervolgens uitgewerkt door Geysels & Gijsels. Die tekst is, gezien de beroering vandaag, het integraal overnemen waard:

"Voorstel van protocol: Uitgaande van - een fundamenteel respect voor de politieke democratie en de rol van de werking van alle democratisch verkozen organen, - de erkenning van een pluri-cultureel, verdraagzaam en gastvrij Vlaanderen, - de noodzaak van een gezamenlijke strijd tegen elke vorm van racisme en vreemdelingenhaat, - de fundamentele solidariteit met alle zwakkeren en vergeten groepen in de samenleving verbinden ondergetekenden hun partij ertoe geen politieke akkoorden af te sluiten of afspraken te maken met het Vlaams Blok, noch in het kader van de democratisch verkozen raden op gemeentelijk, provinciaal, gewestelijk, nationaal of Europees niveau, noch in het kader van de verkiezingen op de genoemde niveaus." Dat was het dan, de allereerste papieren versie van wat nu 'cordon sanitaire' heet. Al komt die term, opvallend toch, niet in de tekst zelf voor.

Het cordon sanitaire vertrekt, volgens de opstellers, vanuit inhoudelijk-democratische principes: je werkt niet samen met partijen die het abc van de democratie niet aanvaarden. Het cordon sanitaire is dus níét - en dat blijkt duidelijk uit de tekst - een geslepen middel om het Vlaams Blok electoraal klein te krijgen. Dat is een voorwaarde die het cordon later is toegedicht, en dan vooral door critici van het cordon ('zie je dat het niet helpt'). Wie het succes van het cordon afmeet aan de mate waarin het Vlaams Blok verkiezingen wint of verliest, evalueert het cordon aan de hand van een criterium dat het voor zichzelf nooit heeft gesteld.

En zo was het cordon sanitaire aan zijn moeizame leven begonnen. In journalistieke middens vroeg men zich af of het cordon ook daar gold. Kon men kopstukken van het Vlaams Blok aan het woord laten? Of interviewde men hen wel, maar dan niet over migranten? Een van de eersten die iedere terughoudendheid aan zijn laars lapte, was Guido Tastenhoye, journalist bij de Gazet van Antwerpen. Hij schreef een boek over integratie en liet daarin zowel koninklijk commissaris Paula D'Hondt als Philip Dewinter aan het woord. Twee legislaturen later was Tastenhoye parlementslid voor het Vlaams Blok. Hoe dan ook, zowat alle media zijn hem in zijn journalistieke keuze gevolgd - De Morgen is in deze een buitenbeentje. Aanvankelijk werd over het Vlaams Blok nog met extra kritische zin geschreven en gesproken, erg spaar- en behoedzaam ook, maar die tijd is inmiddels voorbij.

Het is dus niet verwonderlijk dat een aantal van de hardnekkigste critici van het cordon sanitaire zich precies in de media bevindt. Wie zelf voortdurend praat met het Vlaams Blok komt natuurlijk in een gespleten situatie terecht als hij of zij de politici eraan moet herinneren dat ze niet mogen smoezen met extreem-rechts.

Van kwaad kwam erger. Een aantal Vlaams Blokkers werd een geprefereerde journalistieke bron. Pol Deltour, vandaag nationaal secretaris van de Algemene Bond van Beroepsjournalisten maar destijds journalist voor deze krant, deed in 1996 verslag over hoe Gerolf Annemans de beste Wetstraat-journalisten op zijn bureau uitnodigde om hen inzage te geven in de (achteraf fout gebleken) pedofiliebeschuldigingen jegens PS-voorzitter Di Rupo. Het dossier was alleen voor bevoegde kamerleden ter inzage, maar Annemans lapte die geheimhouding aan zijn laars en citeerde gul met lasterlijke passages. En omdat hij zowat de enige 'bron' was, werd zijn 'informatie' - en dus ook zijn selectie - overgenomen. Deltour, die het verhaal netjes in de krant neerpende, kreeg hier en daar het verwijt 'een nestbevuiler' te zijn.

Bij het begin van dit millennium zijn we zo beland in een fin de siècle-sfeertje rond het Vlaams Blok. Wat nog schrijven over dat Blok? Waarom er nog een probleem van maken? Dat Blok, is dat nu zo speciaal? Is dat wel zo bedreigend? Zijn er - geeuw - geen andere en lekkerdere onderwerpen voor journalisten die willen scoren?

Maar dat wordt natuurlijk niet in die woorden gezegd. Het wordt ernstiger ingekleed. Het cordon sanitaire zou het Vlaams Blok niet alleen groot maken maar ook de interne tegenstellingen verdoezelen. Hef het cordon op, laat Annemans en Dewinter aan het woord (die mogen dat trouwens nu al overal), dan maken ze binnen de kortste keren ruzie. Trouwens, in het Vlaams Blok dreigt een splitsing tussen de 'extreme' Dewinter en de 'gematigde' vleugel van Annemans, Laeremans en Colen.

En, oh ja, neem het Vlaams Blok vooral op in een regering of een schepencollege. Kijk naar de FPÖ van Haider, die lag zo tegen de touwen.

Het klopt allemaal niet.

Om te beginnen één - beloofd, één - persoonlijke herinnering. In mei 1993 mocht ik als jonge verslaggever voor de eerste keer 'alleen', dus zonder oudere collega, naar het parlement. Naar de Vlaamse Raad (zo heette het Vlaams Parlement toen), die nog in het halfrond van de Kamer van Volksvertegenwoordigers samenkwam. Het Vlaams Blok had twee voorstellen tot decreet ingediend, maar iedereen wist dat die als 'onontvankelijk' zouden worden afgewezen: een wilde de islamitische gebedsplaatsen beperken, een ander wilde de Vlaamse onafhankelijkheid bepleiten. Het bureau van de Vlaamse Raad had die al afgewezen, het Vlaams Blok tekende verzet aan en nu moest de plenaire vergadering daarover stemmen. En ineens, totaal onverwacht, voerden Dewinter en Annemans hun nummertje op. Hoewel ze goed wisten dat ze reglementair het woord niet mochten voeren, eisten ze dat wel. Voorzitter Louis Vanvelthoven gaf niet toe: micro uit. Ineens begon Dewinter te tieren, steeds heftiger, met overslaande stem, rood aangelopen. Hij liep het parlement uit, kwam terug. Nog luider schreeuwen. De andere Blokkers scandeerden samen 'dic-ta-tuur!' Ex-VMO'er John Spinnewyn kon zich niet inhouden en smeet parlementair papier in het rond. Plots dook Gerolf Annemans op de publiekstribune op, twee hoog. Zijn geschreeuw, zelfs zonder micro, overstemde alles en iedereen, zelfs het kabaal van zijn eigen kompanen. Vier of vijf leden van de Militaire Politie probeerden hem weg te sleuren. Annemans vocht terug. Vanuit de zaal en de perstribune zag men ineens niemand meer. Ze lagen allemaal op de grond, achter de balustrade. Ineens dook een been op, zonder schoen, maar nog met sok: het bewijs dat Annemans zich hevig bleef verweren. De parlementaire vergadering eindigde in de grootste verwarring. Iedereen repte zich naar buiten, maar voor Vlaams Blokker Francis Van den Eynde ging het niet snel genoeg. Deze kolos uit Gent gaf de man voor hem een duw. Dat was SP-voorzitter Frank Vandenbroucke, die met zijn hand door een grote glazen deur ging. Met enige zin voor drama schreef Pol Vandendriessche in De Standaard over "een onheilspellend gerinkel" van scherven.

Achteraf werd Dewinter voor enige tijd geschorst als parlementslid. Hij zat die straf braaf uit. Het incident raakte snel vergeten.

Ten onrechte. De geschiedenis van het Vlaams Blok is immers een aaneenrijging van incidenten die 'op de rand' zijn, en meestal erover. Herinnert zich nog iemand de opzettelijk verstoorde 11-juliviering van 1987, toen presentatrice Alida Neslo getrakteerd werd op kreten als "zwarte hoer" en "aap, kruip terug in je bomen"? Gerolf Annemans - u weet wel, de 'gematigde' Annemans - gaf de relschoppers gelijk, en wel met de bijzonder lage en in se duidelijk racistische opmerking: "Borms is niet gestorven om Alida Neslo op een podium te krijgen op de Grote Markt te Brussel."

Dat was ook de tijd dat Philip Dewinter er een erezaak van maakte om op herdenkingen voor Vlaamse SS'ers aanwezig te zijn, het liefst als er een robbertje met de politie kon worden uitgevochten. Hoewel het Vlaams Blok nadien de koers 'bijstuurde': vechtpartijen heten nu veeleer contraproductief, de grote 'slag om de IJzerbedevaart', met Wim Verreycken als coördinator van de aanval op het spreekgestoelte, was het laatste belangrijke 'gewelddadige' wapenfeit van het Vlaams Blok.

Maar de algehele controle behouden over de troepen blijft moeilijk. Nog maar in 2001 moest ondervoorzitter Roeland Raes ontslag nemen, ook als senator, nadat hij zich had laten betrappen op twijfel over de systematische planning van de holocaust. Kort voordien had Guido Tastenhoye zich in het blad Meervoud vergaloppeerd, toen hij pleitte voor een militair "beleg" van Brussel: "De waterwegen die Brussel bevloeien, stromen over Vlaanderen: je kunt een sluis dichthouden. De treinen rijden over Vlaanderen Brussel binnen: die kun je tegenhouden aan de grens. De ring ligt praktisch volledig op Vlaams grondgebied: die kun je desnoods afsluiten. En je kunt de luchthaven van Zaventem dichthouden. Op dat moment leg je Brussel droog. Je hongert ze uit."

Dat soort antipubliciteit leek het Vlaams Blok echter niet te raken. Het gros van de publieke opinie maakte er ook niet echt een punt van. Men nam er even aanstoot aan, maar veel meer niet. Men tikte hoogstens de foute mandataris op de vingers. Men zette het Vlaams Blok niet in de hoek.

Hoewel het cordon sanitaire ook een aantal politici niet lekker zat, zeker aan de rechterzijde (maar daarover straks meer), moet het toch gezegd dat de politici dat cordon merkwaardig gedisciplineerd opvolgen, nu al bijna vijftien jaar lang. Het cordon zelf werd zowel in 1992 als in 1997 herbevestigd. Goed, er waren in gemeenteraden een aantal kleine en zeer incidentele overtredingen ervan, en telkens riep het Vlaams Blok dan dat het cordon sanitaire niet meer bestond, vanuit de zelf tot leven gewekte en merkwaardig genoeg erg algemeen overgenomen redenering dat één inbreuk op het cordon het einde ervan betekent. Het was destijds nochtans niet zo dat, hoewel er ieder jaar wel een paar vluchtelingen door het IJzeren Gordijn raakten, het IJzeren Gordijn as such niet meer bestond. Pas toen de Hongaarse grenswachten in 1989 zelf gaten knipten in dat Gordijn en honderden Oost-Duitse Trabantjes doorlieten, wist men dat het einde ervan in zicht was.

Zo ook bij het cordon sanitaire. Echt grove inbreuken waren er niet. In niet één gemeente kwam het Vlaams Blok mee aan de macht, op niet één wetsvoorstel hebben ze rechtstreeks gewogen, niet één tekst hebben ze mee onderhandeld. Het cordon bleef grosso modo intact. Tenzij politici er nu zelf gaten in knippen, natuurlijk.

Niet dat het cordon nooit heeft staan trillen. Het Vlaams Blok behaalde een overwinning met grote propagandistische waarde bij de commissie-Verwilghen. Gerolf Annemans voelde zich in die commissie als een vis in het water: alles wat werd bovengespit, kon hij hertalen als "dit land is rot en corrupt". SP-volksvertegenwoordiger en commissielid Renaat Landuyt kreeg last van een variant van het Stockholm-syndroom, ontwaarde tijdens de lange samenwerking in de beslotenheid van de commissie een begin van sympathie voor Annemans en ging na nachtelijk marathonwerk met hem ontbijten in het SAS Hotel aan de Wolvengracht. Landuyt had niet verwacht dat journalist Rinke van den Brink die ontmoeting in geuren en kleuren zou beschrijven in Vrij Nederland, compleet met een 'huwelijksfoto' van Annemans en Landuyt. En Gerolf, hij lachte in zijn baard.

Maar het is niet zo dat het cordon sanitaire het Vlaams Blok onverschillig laat. Philip Dewinter laat in geen enkele toespraak na om om het cordon te hekelen en te schelden op de voorstanders ervan. Op 14 maart 2002 maakt hij in dat verband een vergelijking met het Nederland van Pim Fortuyn: "Het cordon sanitaire was, is en blijft fundamenteel ondemocratisch. In dat kader is het bijzonder belangrijk wat er momenteel in Nederland gebeurt. Nederland was de laatste dam tegen wat men ten onrechte 'extreem-rechts' noemt. Wanneer het in Nederland regent, druppelt het in Vlaanderen. Wanneer het in Rotterdam stormt, dan waait het in Antwerpen. In Nederland bestaat er geen cordon sanitaire rond de ideeën en voorstellen die ook door het Vlaams Blok worden uitgedragen, wel integendeel. In Nederland wordt momenteel de democratie en dus ook de verkiezingsuitslag gerespecteerd in plaats van verkracht." Hij zou het nog tientallen keren herhalen. Ook Gerolf Annemans zegt dat met zoveel woorden. Op de Nationalistische Conventie in 2002 vaart Annemans uit tegen "zoiets afschuwelijks, zoiets ijzingwekkends als het cordon sanitaire". Hij heeft het over "een onding waar ieder rechtgeaarde democraat van gruwt".

We zitten dus in de bijzonder merkwaardige situatie dat het Vlaams Blok (dat zelf groter wil worden) net hetzelfde eist en vraagt als een aantal media en opiniemakers (die zeggen het Vlaams Blok te willen bestrijden): 'Schaf af dat cordon'. Wie het bij het rechte eind heeft? We hebben het strategische inzicht van Dewinter nooit onderschat, en gaan er ook ditmaal van uit dat hij geen eis zal stellen die zijn partij naar de ondergang voert. Dewinter pleit voor de afschaffing van het cordon sanitaire, en Annemans herhaalt dat zo vaak als hij kan, omdat ze beseffen dat in de huidige fase van ontwikkeling van het Vlaams Blok het opruimen van het cordon sanitaire een noodzakelijke stap is in de uitbouw en de versterking van hun partij.

Want waarom is het Vlaams Blok groot geworden? Door het cordon sanitaire? Neen, zal Dewinter zeggen. Hoogstens zal hij moeten toegeven dat het cordon het Vlaams Blok heeft behoed voor de verzoeking waaraan Agalev is bezweken: te vroeg proeven van de macht.

Het Vlaams Blok is evenwel een andere partij. Een partij die leeft van het foute beeld dat van haar wordt opgehangen, vandaar ook dat geen juiste tegenstrategieën worden bedacht.

Men denkt immers dat het Vlaams Blok een protestpartij is. Of een single issue-partij. Dat vooral ontevredenen en recalcitranten allerhande voor Dewinter en Annemans stemmen.

Neen, of toch niet helemaal. Het klopt dat sociologisch onderzoek heeft uitgewezen dat het Vlaams Blok-electoraat erg 'verzuurd' is. Maar het is ook laaggeschoold. En cultureel conservatief. En het gaat vooral om een verschrikkelijk hoog percentage van de Vlamingen. Daarom heeft het Vlaams Blok inmiddels een heel andere ambitie. En die is dezelfde als die van de VLD en de SP.A, en wellicht ook nog CD&V: uitgroeien tot een volkspartij. Gerolf Annemans zei dat in oktober 2002 bijna met zoveel woorden in een interview met het eigen partijblad: "Wij hebben de toekomst voor ons, omdat het programma van het Vlaams Blok een waardige vertaling is van wat de bevolking aan het begin van de 21ste eeuw daadwerkelijk wenst. De andere partijen vinden hier geen aansluiting meer bij wegens hun zogenaamde politieke correctheid en vanwege het feit dat ze uitgeblust zijn. (...) De mensen zullen echter steeds meer voor partijen gaan kiezen die meer en beter naar hen luisteren en die op een concretere manier de problemen vertalen."

Een jaar voor Steve Stevaert met de term koketteerde, is Annemans al weg met 'de mensen'. Daarop is de Vlaams Blok-strategie ook gebaseerd: zich niet richten op één groep maar op 'de mensen'. Eerst stedelingen, nu ook buitenlui. Ooit vooral werklozen en arbeiders, nu ook middenstanders en hogere kaderleden, straks onderwijzers en kunstenaars.

Dewinter zegt niets anders dan Annemans. Nog maar pas, op 4 november, hield hij zijn gehoor voor: "Het Vlaams Blok wil in eerste instantie respect afdwingen voor de meerderheid van de bevolking, respect afdwingen voor de democratie en voor onze manier van leven." U leest het: voor "de meerderheid van de bevolking". Dat is het referentiekader van Dewinter. Niet de extreem-rechtse achterban, niet de IJzertoren-zangers, maar de Vlaming in uw en mijn straat.

De beste vergelijking is die - horresco referens - met de Socialistische Beweging, einde negentiende eeuw. Ook dat was in beginsel een protestbeweging, namelijk tegen sociale ongelijkheid. Ook tegen die partij bestond een fors cordon sanitaire: socialisten werden zo lang als kon consequent buiten bestuursmeerderheden gehouden. De eerste socialistische minister, Emile Vandervelde, kwam trouwens pas in de regering omdat de Eerste Wereldoorlog losbarstte. Pas toen gaf de toenmalige Wetstraat het cordon op, zij het nog altijd niet zonder tegenzin. Maar wat bleek? De 'onverantwoorde' socialisten, de mannen die tegen de gevestigde orde waren, toonden zich prima beheerders van de publieke zaak, en het opgeven van het 'cordon sanitaire' was een cruciale stap in de uitbouw van de groei van de socialistische partij. Helemaal aan de andere kant van het politieke spectrum is het Vlaams Blok op hetzelfde point of no return beland. Ze kunnen doorgroeien, misschien nog beter dan het Front National in Frankrijk of de FPÖ in Oostenrijk.

Meer, ze móéten doorgroeien. In tegenstelling tot een protestpartij heeft een volkspartij weinig blijvends te zoeken in de oppositie. Daarom wil (móét) het Blok daaruit. Daarom wil (móét) het Blok zich verder kunnen ontwikkelen. Daarom doet het Vlaams Blok er alles aan zijn basis zoveel mogelijk te verbreden. Daarom worden hun parlementsleden en lokale mandatarissen aangemoedigd om zich niet in de Kamer of hun gemeenteraadscommissie op te sluiten, maar blijvend contact te zoeken met 'de straat'. Het opkuisen van het cordon sanitaire is in zo'n groeiscenario een noodzakelijke schakel.

En als het Vlaams Blok eenmaal ergens in een meerderheid zit, weten Dewinter en co. ook dat de logische politieke evolutie erin bestaat dat ze niet kunnen blijven winnen, altijd en overal. Ja, ze zullen wel eens stemmen verliezen, net zoals dat VLD en SP.A heus ook nog wel eens zal overkomen, en CD&V meer te beurt valt dan de partij lief is. Net zoals Jörg Haiders FPÖ in Oostenrijk overkwam, nadat die partij alle tactische blunders gemaakt had die maar te begaan zijn. Maar kijk, zelfs na een electorale mokerslag weet de FPÖ zich in de regering te handhaven. Zo weten ook de Vlaams Blokkers: de eerstvolgende tien jaar krijg je hen niet kapot in Vlaanderen.

En dus hebben ze er alle vertrouwen in. Dewinter staat scherp, Annemans heeft er ook een goed oog in. "Men probeert mij en Dewinter al jaren tegen elkaar uit te spelen", schrijft hij ergens op zijn website. "Ze vergissen zich, want Annemans en Dewinter vormen een goed team." Dat klopt, helaas.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234