Dinsdag 22/10/2019

Turtelboom

En daar zijn de intriges weer bij Open Vld: Turtelboom onder vuur

Annemie Turtelboom. Beeld BELGA

De intriges zijn terug van (nooit) weggeweest bij de liberalen. Voor veel Open Vld'ers stapt Vlaams minister Annemie Turtelboom (48) bij de volgende uitschuiver maar beter meteen op. De totale staat van genade van voorzitter Gwendolyn Rutten lijkt overigens ook voorbij.

Zwarte kleren, zwarte handtas, zilveren juwelen. Van Belgische ontwerpers, en niet de braafsten. Annemie Turtelboom (Open Vld) draagt de Antwerpse Zes graag en veel, en krijgt er veel krediet voor, maar zelfs dát irriteert haar partijgenoten nu.

"Met zo'n exuberante en dure kledij maak je jezelf toch niet geliefd bij het grote publiek?", luidt het. "Beseft ze dat dan zelf niet?" Als iemands stijl al wordt aangevallen, kan de karaktermoord snel komen. Vraag maar aan Frank Vandenbroucke (sp.a). (De gewezen minister werd door zijn kameraden brutaal opzij gezet in 2009, TP/JVH)

Het ultieme doel in dit geval? Het ontslag van de Vlaams minister van Energie en Begroting. Tussen roddel en realiteit zit in de Wetstraat maar een miniem verschil. Hoe vaker haar critici het vertrek van Turtelboom opperen, hoe dichter ze de werkelijkheid zullen benaderen. "Nog één misser, nog één fout, en het is gedaan", zegt een doorgewinterde liberaal. "Die Turteltaks kan de communicatieblunder worden die haar carrière kraakt."

Gewoel

Partijvoorzitter Gwendolyn Rutten ontkent dat er een verband is tussen de positie van Turtelboom en de vervroegde voorzittersverkiezing. Afgelopen maandag keurde het partijbestuur die unaniem goed. "Ook zonder Vlaamse energieheffing, ook zonder Annemie, had ik deze beslissing genomen", zegt Rutten. "Dit is gewoon gezond verstand."

Ver van het gewoel van de stembusslagen van 2018 en 2019 kiest Open Vld nu in de lente de nieuwe liberale voorzitter. Rutten verklaarde eerder al dat ze kandidaat is om zichzelf op te volgen.

Link of niet, de versnelling had de achterklap kunnen stoppen. Rutten was immers, volgens de roddelaars, de geknipte vervangster voor Turtelboom in de Vlaamse regering. Onrustwekkend voor de Vlaamse minister is echter dat, zelfs na dit manoeuvre van Rutten, het gebeuk aanhoudt. Dat ze nog steeds niet veilig is, en dat haar vijanden binnen de partij blijven stoken. In de hoop dat ze de deur achter zich zal moeten dichttrekken en dat ze zelf, of hun medestanders, in de regering zullen raken of voorzitter worden.

"Met zo'n exuberante en dure kledij maak je jezelf toch niet geliefd bij het grote publiek?", klinkt het bij partijgenoten. Beeld Belga/Dirk Waem

Afkeer

Maar eerst terug naar de oorzaak van deze lastercampagne: de energieheffing. Geen hond die het nog weet, maar dat is de eigenlijke benaming van de Turteltaks. De twee voorgaande zinnen vatten samen waarom Turtelboom het zo lastig heeft en zal blijven hebben. "Je kunt niet buiten komen of je wordt aangesproken over die Turteltaks", zegt een Open Vld'er. "Op elke straathoek, op elke nieuwjaarsreceptie mag ik het gaan uitleggen. Liberalen hebben nu eenmaal een viscerale afkeer van belastingen."

Turtelboom maakte in oktober een eerste fout door over de hogere energierekening zo veel mogelijk te zwijgen. Het maakte dat ze de communicatie uit handen gaf aan de oppositie, en die bleef er maar op doorgaan. Tom De Meester van de PVDA pakte uit met de 'Turteltaks', Groen en sp.a maakten de term gemeengoed.

"Maanden geleden heb ik Annemie al gewaarschuwd voor die taks", zegt Herman De Croo, de ouderdomsdeken van de partij. "Ik wist dat ze die in haar schoenen zouden schuiven. Ze is ook veel te beleefd geweest voor Freya (Van den Bossche, de vorige Vlaamse minister van Energie, TP, JVH). "Ik had het zo niet gedaan. En nu, nu blijft het aan haar kleven."

De macha

Zodra het begrip bestond, beging Turtelboom een tweede flater. In plaats van er afstand van te nemen, omarmde ze hem. Ze noemde het 'een geuzennaam' en gaf het op als 'woord van het jaar'. Die officialisering maakt dat elke journalist, zelfs in het meest neutrale nieuwsbericht, de Turteltaks gebruikt.

In de weken erna ging het van kwaad naar erger. Er kwam uit dat appartementsbewoners en de gebruikers van elektrische verwarming meer zullen moeten betalen, en dat dertig grote bedrijven helemaal niet zullen moeten bijdragen.

Op het 'woensdagavondoverleg' werd de communicatie van Turtelboom meermaals ontleed. Op die avond midden in de week verzamelt er altijd een select kransje op het hoofdwartier in de Melsensstraat. Alles wordt er besproken, zonder taboe. Meerdere hooggeplaatste liberalen verwijten haar dat ze er niet luistert naar hun adviezen. "Ze is een beetje een sfinx", verklaart een insider. "Ze luistert niet naar genoeg mensen. Slechts een klein groepje dringt echt tot haar door."

Elders wordt ze herdoopt tot 'de macha van de liberalen'. "Haar eigen fouten erkennen doet ze niet. Goede raad slaat ze in de wind. Als ze een richting kiest, en ze rijden tegen haar, dan gaat zij nog harder door."

Beeld © belga

Gevloek, gekanker en gezaag

Net voor de kerstvakantie, wanneer de socialisten uitpakken met de claim dat nog eens 11.000 gezinnen honderden euro's meer zullen moeten betalen, gonst het van de geruchten over het ontslag van Turtelboom in het Vlaams Parlement. Rutten en haar getrouwen verwachten elk moment dat iemand haar C4 zal vragen, maar de echte confrontatie blijft uit. "Er werd toen veel gekankerd, gezaagd en gevloekt in de fractie", zegt een partijtopper.

"Toch vroeg niemand haar formeel om te gaan. Iedereen blijft er immers van overtuigd dat dit de verantwoordelijkheid is van de vorige regering. Annemie kon ook niet anders dan die energieheffing in het jaar 1 van de regering doorvoeren."

"We kunnen nu enkel de hoop koesteren dat er tegen jaar 4 niemand nog aan denkt."

De partijtop mag het zoveel tegenspreken als ze wil, binnen de partij blijven wel de scenario's circuleren over haar opvolging. Zo zou staatssecretaris Tommelein al het verzoek gekregen hebben door te schuiven van de federale naar de Vlaamse regering. Hij bedankt voor het aanbod, hij heeft het te veel naar zijn zin als staatssecretaris.

Wat Turtelbooms positie geen goed doet, is dat haar andere beslissingen geen verf pakken. "De verlaging van de schenkingsrechten is een zuivere belastingverlaging", zegt een minister. "Veel liberaler kun je niet zijn. Maar dat gaat verloren." Andere successen, de isolatie van woningen of de bonus voor elektrische wagens, spreken een veel kleinere groep Vlamingen aan dan de Turteltaks. Net deze week haalde het Grondwettelijk Hof de dubbele achternaam ook nog eens onderuit. Het is een wet die Turtelboom als Justitieminister invoerde, en waar ze bijzonder trots op is. Om maar te zeggen: Als het tegen zit, zit het ook echt tegen.

Geen bleitmadam

Door de Turteltaks duwen haar critici graag op haar andere - mogelijks - zwakke plekken. Zij vinden dit de ministerpost te veel. Turtelboom zit sinds 2008 onafgebroken in een regering. Federaal beheerde ze Asiel, Migratie, Justitie en Binnenlandse Zaken, daarna schoof ze door naar het Vlaamse niveau. "Waarom heeft Gwendolyn haar niet eens laten herbronnen in het parlement?", luidt het. "Daar is ze al zo lang niet geweest."

Het verhaal blijft in de partij ook de ronde doen dat Turtelboom deze ministerpost te danken heeft aan haar tranen. Toen ze te horen kreeg dat Tommelein en niet zij in de federale regering mocht, zou ze in huilen uitgebarsten zijn, waarop Rutten haar uit compassie toch minister maakte.

Journalist Eric Goens bracht dit verhaal in Humo, en blijft het verdedigen, de partijtop noemt het quatsch. "Turtelboom is geen bleitmadam", klinkt het in de hoogste regionen. "Ze is echt niet het type vrouw dat om postjes gaat wenen. Wie haar een beetje kent, weet dat ze al veel te erge dingen heeft meegemaakt in haar leven om dat te doen."

Dat het verhaal blijft rondzoemen, zegt echter - moet het nog herhaald - genoeg over de waardering voor de Vlaamse minister.

Een enkele vileine kwaadspreker woelt zelfs naar boven dat ze eigenlijk een koekoeksjong is. Turtelboom startte haar politieke loopbaan niet bij Open Vld, maar bij CD&V. De economiste kwam via de NCD van Johan Van Hecke, een afsplitsing van CD&V, bij de Vlaamse liberalen terecht.

Ondanks alle tegenkanting blijft Rutten haar vertrouwelinge steunen. Een loyauteit die zich tegen haar dreigt te keren. "Niemand begrijpt nog waarom ze aan haar blijft vasthouden", zegt een mandataris. "Dit gaat op haar bord terechtkomen."

De derde vrouw binnen het blauwe triumviraat - Maggie De Block - neemt Turtelboom even categoriek in bescherming. "Annemie zal dit overleven", zegt de minister van Volksgezondheid. "Ze is sterk. En ze behoudt de steun van heel de partij. Op het partijbureau is zij geen seconde in vraag gesteld."

De voorzitter en ondervoorzitter menen dat hun partijgenoten hun eigen gekneusde ambities projecteren op het derde lid van hun club. Mochten ze Turtelboom laten vallen, maakt dit van Open Vld (weer?) een meedogenloze machtspartij, en dat willen ze niet. "Als iemand het moeilijk heeft," redeneren ze, "laat je die niet los".

Annemie Turtelboom. Beeld Photo News

Cocaïne en hoertjes

Toch moeten Rutten, en ondervoorzitter De Block, zich beginnen afvragen of de ontkenning van 'het probleem Turtelboom' wel de beste strategie is. De meeste liberalen onderdrukten de afgelopen jaren hun natuurlijke reflexen: ze wisten het niet constant beter dan de Melsensstraat, en ze ventileerden die mening ook niet meer voortdurend in de pers.

Rutten slaagde erin iedereen 'goesting in de toekomst' - de partijleuze - te geven, maar die positieve mantra wordt niet meer overal herhaald.

"Mocht ik nu geen mandaat hebben, dan knipte ik mijn partijkaart in twee en stapte ik eruit", zegt een regeringsbron. "Alles lijkt perfect te gaan met Open Vld. We hebben het beste feestje ooit met alles erop en eraan: lekkere taart, cocaïne, hoertjes. Maar boven ons staat een glazen stolp die ons scheidt van de grote boze wereld. Een wereld waarin terrorisme bestaat en waarin een heleboel maatschappelijke problemen moeten worden aangepakt. Wij doen dat veel te weinig."

Heel wat partijleden klagen dat Rutten te weinig de lijnen uitzet. "Ik word gek van de koers van de partij", zegt een parlementslid. "Of, beter gezegd: de niet-koers van de partij. Welke keuzes maken wij? Wat is er nog liberaal aan ons?"

Die onvrede zou zelfs kunnen uitmonden in een échte strijd bij de voorzittersverkiezingen. Voorlopig rekent de partijtop niet echt op een serieuze tegenkandidaat, of het moest een jonge waaghals zijn, die Egbert Lachaert achterna kan. De Oost-Vlaming nam het eind 2012 op tegen Rutten, haalde een verrassend hoge score, en zit nu in het parlement.

Vincent Van Quickenborne sprak al openlijk zijn steun uit voor Rutten, maar her en der valt toch ook zijn naam. Of zal hij pas in 2019 een gooi doen naar de partijleiding? Veel vaker wordt er gekeken naar Mathias De Clercq als uitdager. De Gentenaar haalde bij de laatste verkiezingen 60.000 voorkeursstemmen.

Op enkele partijbureaus liet hij zich al kritisch uit over de marsrichting van Open Vld, en velen vragen zich af wanneer hij zal ophouden een eeuwige belofte te zijn. Hij lijkt na te denken over een kandidatuur, maar een definitieve beslissing is er nog niet. "Mathias had al veel grootsere dingen kunnen doen", luidt het in regeringskringen.

Als De Clercq het opneemt tegen Rutten, kan ze in ieder geval een stalinistische score vergeten. Dan komt er een ouderwets heftige verkiezing van, die de partij in twee kampen kan verdelen. Aan de ene kant zal dan De Clercq staan, de politieke zoon van ex-premier Guy Verhofstadt.

Aan de andere kant Rutten, de politieke dochter van ex-eurocommissaris Karel De Gucht. Voor Turtelboom zullen die voorzittersverkiezingen alleszins een persoonlijke test zijn. Het partijbestuur wordt dan ook herverkozen, en die bepaalt voor de komende vier jaar de pikorde binnen de partij. "Daar moet ze door", zegt een medestander. "Zal ze die poppoll tot een goed einde brengen?"

Zelfkastijding

Voor wie er dus nog aan moest twijfelen: de liberalen zijn weer volledig zichzelf. Het interne geborrel komt weer aan de oppervlakte, het deksel is van de snelkookpan. "Sommigen in onze partij hebben de neiging aan zelfkastijding te doen", analyseert parlementslid Jean-Jacques De Gucht, protegé van Rutten. "Meestal gebeurt dit met een dubbele bodem. Die mensen willen gewoon hun eigen positie versterken."

De Croo, de liberale nestor, troostte Turtelboom woensdag in het parlement op zijn geheel eigen manier. Hij gaf haar een kus, en zei erbij: "Een Turtelkus heb je wellicht liever dan een Turteltaks."

Voor dit artikel sprak De Morgen met meerdere liberale regeringsleden, zeven parlementsleden en tal van medewerkers van de partij. Ook de voorzitter en ondervoorzitter kregen een telefoontje. De meesten wilden niet met naam en toenaam in de krant. Annemie Turtelboom verkoos helemaal niks te zeggen

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234