Zaterdag 08/05/2021

En als we de CO2 nu eens onder de grond stopten?

De onverwachte comeback van steenkool

Steenkool beleeft een tweede jeugd. Wereldwijd zal het verbruik tegen 2030 verdubbelen. Steenkool? Is dat niet die voorhistorische energiebron die van alle brandstoffen de meeste CO2 vrijgeeft? Precies. Maar daar denkt men iets op gevonden te hebben: de CO2 opvangen en weer onder de grond of in de oceaan stoppen. Te gek om los te lopen? Of de deus ex machina waar de opwarmende wereld naar snakt?

Door Sybille Decoo

Onrust in Bertholène, een schilderachtig dorp omgeven door bossen in de Aveyron in Zuid-Frankrijk. Een Schots mijnbouwbedrijf heeft zijn oog laten vallen op de steenkoolmijn die daar in 1956 werd gesloten. ATH Resources wil de ondergrondse mijn heropenen en de rest van de steenkoollaag via een nieuwe, open mijn ontginnen. De aanvraag ligt bij de autoriteiten in Parijs maar de vergunningen kunnen nog jaren op zich laten wachten.

De inwoners zijn tegen. Ze vrezen schade aan hun natuurlijke omgeving. Dat er winst te rapen valt lachen ze weg: "Al drie firma's, waaronder twee Britse, hebben de steenkool van Bertholène ontgonnen. Allen zijn ze failliet gegaan." In 1956 gaven 'Les Charbonnages de France' Bertholène definitief op.

Maar voor ATH Resources is het menens. "Frankrijk verbruikt jaarlijks 15 tot 20 miljoen ton steenkool maar haalt er zelf geen meer boven. Alles wordt ingevoerd. Wij hopen de steenkool te kunnen slijten aan de Franse elektriciteitscentrales die op steenkool werken," zegt Tom Allchurch, de ceo van ATH Resources, aan De Morgen. Hij verwacht alle steenkool van Bertholène in 5 tot 10 jaar ontgonnen te hebben en belooft de boeren te vergoeden en het landschap in ere te herstellen.

De scepsis van de dorpelingen van Bertholène over de rendabiliteit van het project zou wel eens achterhaald kunnen zijn. De internationale steenkoolprijs is onder druk van de groeiende vraag namelijk weer interessant geworden.

Topman Allchurch: "De Europese Commissie schat dat Europa 60 tot 70 procent van zijn energie zal importeren tegen 2020. Voor je energievoorziening afhankelijk zijn van het buitenland is echter onveilig. We moeten onze inheemse energievoorraden weer aanspreken."

In de oude mijnen van België is Allchurch nog niet komen prospecteren maar ook Duitsland heeft nieuwe steenkoolprojecten op stapel staan en Polen heeft nog veel ondergrondse mijnen.

Volgens de jongste vooruitzichten zal de wereld in 2030 maar liefst 8,9 miljard ton steenkool verbruiken, tegenover 5 miljard ton in 2003. De Amerikaanse energie-administratie voorspelt zelfs een verdubbeling, tot 10,6 miljard ton. China en India zullen niet minder dan vier vijfden van die toename voor hun rekening nemen.

Nog tot minstens 2030 zullen fossiele brandstoffen (vooral olie, steenkool en gas) "de meest dominante energiebron" blijven, zelfs als er werk wordt gemaakt van alternatieven. De olievoorraden zijn geteld, maar aan het huidige verbruik is er nog steenkool voorradig voor 180 jaar.

Voor het klimaat is dat een rampzalig scenario. Als er niets op gevonden wordt zal de wereldwijde CO2-uitstoot tegen 2030 met 55 procent toenemen in vergelijking met 2004 en verdubbelen tegenover referentiejaar 1990. China zal de VS, die nu verantwoordelijk is voor een kwart van de CO2-uitstoot, al binnen drie jaar voorbijsteken als grootste uitstoter van CO2.

En dus wordt heel veel hoop gevestigd op carbon capture and storage (CCS, opvang en opslag van koolstofdioxide). Daarbij wordt de CO2 die bij de productie van elektriciteit uit fossiele brandstoffen vrijkomt uit de rookgassen gefilterd, opgevangen, en vervolgens in geologische lagen gestopt of diep in zee ondergebracht, via pijpleidingen of schepen. Studies wijzen uit dat de uitstoot van dergelijke elektriciteitscentrales op die manier met 80 tot 90 procent wordt gereduceerd.

Momenteel zijn er drie commerciële projecten waar CCS wordt toegepast: op het Sleipner-gasveld in Noorwegen, het olieveld Weyburn in Canada en het gasveld In Salah in Algerije (een project van Britisch Petrol).

Hannah Chalmers is een jonge ingenieur die aan het befaamde Imperial College in Londen onderzoek doet naar de toepassingen van CCS. "Indien er een verbinding kan gemaakt worden tussen grote CO2-bronnen en stockeringsplaatsen dan kan CCS een grote impact hebben op de reductie van CO2 in de atmosfeer", zegt Chalmers.

Maar er hangen grote vragen rond de techniek. Het Klimaatpanel (IPCC) van de Verenigde Naties, dat een rapport opstelde over CCS, wijst erop dat er nog maar weinig ervaring is met het combineren van de opvang, het transport en de opslag van CO2. "Het gebruik van CCS voor grootschalige krachtcentrales, waar de grootste belangstelling naar uitgaat, is nog geen feit," luidt het.

CCS zal ook de elektriciteitsprijs doen stijgen, en dat is niet de enige reden waarom de maatschappelijke steun voor CCS niet voor de hand ligt. Chalmers: "Het kan gezien worden als een excuus om fossiele brandstoffen te blijven gebruiken in plaats van te kiezen voor propere, groene technologieën. Maar een wereld zonder fossiele brandstoffen is nu eenmaal nog niet voor morgen."

Ook het risico dat de CO2 weglekt uit de geologische lagen is niet denkbeeldig. "Geologen zijn van mening dat er weinig kans is op lekken zolang men de plek goed kent," zegt Chalmers.

Pijpleidingen kunnen bovendien breken. Geconcentreerd CO2 is niet explosief maar wel giftig. Ook het mariene leven kan verstoord worden door de CO2 die diep in zee wordt geïnjecteerd.

En dan is er nog het financiële plaatje. De man die aast op de mijn van Bertholène windt er geen doekjes om. Tom Allchurch: "Waarom zouden energieproducenten een deel van hun winst afstaan om CO2 in zee te pompen? Er zullen duidelijke economische en financiële stimuli moeten komen. Wat we nodig hebben is serieus leiderschap vanwege de Europese Unie."

Dat kan door afnemers te verplichten een deel CO2-neutrale energie aan te kopen, zoals dat nu bestaat voor groene stroom. Maar belangrijker nog is volgens hem dat het Europese systeem voor emissiehandel strenger wordt. "Nu is dat een klucht. De CO2 is veel te goedkoop."

Dat bevestigt de Belgische ingenieur Koen Smekens, die voor het IPCC-rapport de kosten en het potentieel van CCS onderzocht. "Als de kost van CCS concurrentieel wordt met de prijs die moet betaald worden om CO2-emissierechten te kopen, dan loont het de moeite om in CCS te investeren. Maar dan moet het systeem strenger worden zodat de prijs van CO2 stijgt." Het ziet er ook naar uit dat dat zal gebeuren (zie aflevering van gisteren).

Of CCS een groot potentieel heeft, is volgens hem moeilijk in te schatten. "Alles hangt af van hoe streng het nieuwe klimaatbeleid zal zijn. Zakt dat als een pudding ineen, dan komt er niets van in huis. Hoe dan ook is de CCS niet dé zaligmakende oplossing en zal het een onderdeel moeten worden van een portfolio van manieren om de CO2-uitstoot te verminderen. We zullen alles moeten gebruiken waar we over beschikken."

Ingenieur Hannah Chalmers:

Het stockeren van CO2

afkomstig van steenkool kan een grote impact hebben op de reductie ervan in de atmosfeer

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234