Dinsdag 21/01/2020

Emotionele partijbijeenkomst beslist van migrantenstemrecht geen regeringszaak te maken

Eerst de crisis, toen de tranen, en dan de opluchting

Mag het adjectief 'historisch' voor één keer van stal gehaald worden voor het VLD-congres van afgelopen weekend? Wellicht zal de liberale bijeenkomst op de Heizel een prominente plek in de Vlaamse politieke annalen krijgen. Na een hoogstaand debat van meer dan drie uur volgde een emotionele climax toen Willy De Clercq de zaal kippenvel bezorgde en zijn 'politieke zoon' Guy Verhofstadt in tranen uitbarstte. De regeringscrisis was afgewend, nog voor de premier zelf het woord had moeten nemen. Achteraf genoten bijna alle liberalen, na alle bad vibes van de jongste tijd, zichtbaar van de catharsis.

Brussel

Van onze verslaggever

Ruud Goossens

Karel De Gucht kon het niet laten aan het eind van het congres. Toen de stemmen geteld waren en 82,9 procent van de VLD-leden zich achter het standpunt van de partijtop geschaard had, verklapte de voorzitter aan de zaal dat hij de avond voordien een gokje had gewaagd. "Ik had een meerderheid van 83 procent voorspeld, ik zit er dus slechts 0,1 procent naast", vertelde De Gucht, alsof alles eigenlijk routineus was afgehandeld. De wankele benen waarop Guy Verhofstadt iets verder stond te bekomen van de emoties, verraadden dat de partijtop het debat over het migrantenstemrecht in werkelijkheid toch iets nerveuzer had beleefd. Tranen waren er toen niet meer bij de premier, adrenaline des te meer. "Ik moest de emotie bij het begin van mij af spreken, anders kon ik niet voort", bekende Verhofstadt. "Dit heb ik nog niet vaak meegemaakt."

Maar eerst terug naar de start. Bijna tweeduizend VLD-leden vonden het partijcongres een vrije zaterdag en een verplaatsing naar Brussel waard. Het derde luik van de resolutie die vooraf was ingediend door de Antwerpse Jong-VLD bevatte dan ook dynamiet. De partijtop moest het migrantenstemrecht opnieuw op de regeringstafel leggen en er, indien nodig, ook een crisis voor over hebben. Toen de jonge dissidenten, gesteund door Coveliers, bij de start van het debat vroegen om daar geheim over te stemmen, werden ze meteen afgeblokt door De Gucht. "Met een politiek standpunt waar we niet publiek voor durven uitkomen, hoeven we ook geen rekening te houden", aldus de voorzitter. "En daarover gaan we niet stemmen, neen." Voor anarchie - zoals op het laatste partijcongres van de groenen toen de journalisten tot verbazing van de partijtop de deur werd gewezen - was er zaterdag geen plaats.

Maar een publiek debat op het scherp van de snee kan wel bij de VLD, ziedaar dan weer het verschil met de Vlaamse socialisten. Nadat Annick De Ridder (zie elders op deze pagina) de aftrap had gegeven, zag je bij de partijkopstukken toch enige zenuwachtigheid toeslaan. Kreeg de 25-jarige VLD'ster geen applaus van de helft van de zaal? Was dat pure beleefdheid? Of was er meer aan de hand? De jongeren kregen vervolgens ook de steun van iets ervarener interpellanten. Zo vond ook Boudewijn Bouckaert, professor en luis in de pels van Verhofstadt, dat de top een heronderhandeling moest vragen aan de regeringspartners. "Wij hebben geen 'leiders' zoals de SP.A, wij hebben politieke 'talenten'. Als er een kortsluiting is met de basis, mogen wij hen terugfluiten."

Daarna wierp senator Jean-Marie Dedecker Friedrich Hayek voor de voeten van Verhofstadt: "Mind your principles, or you go to the devil." Ook Hugo Coveliers liet geen twijfel bestaan over zijn standpunt. "Als we dit aanvaarden, zijn we onze geloofwaardigheid kwijt. Dan zullen onze coalitiepartners eens goed lachen wanneer we ons nog eens tegen iets verzetten." Opvallend: de Antwerpse senator was zowat de enige die zaterdag af en toe op de man speelde.

De verdedigers van regeringsdeelname wezen vooral op de gevaren van een crisis. "Willen we van onze partij opnieuw een onbetrouwbare bac de sable (zandbak, RG) maken, zoals dertig jaar geleden", vroeg kamervoorzitter Herman De Croo zich af. "Willen we een rooms-rode regering die de wet-Stevaert (het migrantenstemrecht, RG) meteen zal invoeren", voegde Antwerps schepen Ludo Van Campenhout eraan toe. "Gaan we opnieuw twaalf jaar door de woestijn trekken", luidde het bij Vlaams minister-president Bart Somers.

Maar maakte het genoeg indruk op de zaal? Er groeide een meerderheid, zoveel was duidelijk, maar was die groot genoeg? Kreeg Annie De Maght ook geen stevig applaus toen ze zei dat het een "leugen" van de top was om te zeggen dat de stemming van de resolutie "sowieso" tot de val van de regering zou leiden? Zou de slotspeech van Verhofstadt vermijden dat de VLD als een verdeelde partij, na een 60-40-stemming, van de Heizel zou vertrekken? Neen, het was die van Willy De Clercq (zie elders op deze pagina). Hij trok de basis van de partij over de streep. Toen de voormalige partijvoorzitter was uitgesproken en de VLD-leden rechtstonden om hem een staande ovatie te geven, bleek hoe weinig (zittende) VLD'ers nog zin hadden in een regeringscrisis. Meteen schrapte Karel De Gucht de geplande tussenkomst van Annemie Neyts: niet meer nodig.

Het belette Guy Verhofstadt niet om - na de tranen - twintig minuten lang voluit te gaan. De premier herinnerde eraan hoe uniek het was dat België door een liberaal geleid werd ("geleden van Janson in 1937"), hamerde erin hoe frustrerend oppositie voeren is ("twaalf jaar zweten op een hometrainer en geen meter vooruitgaan"), ging uitvoerig in op de liberale realisaties van zijn ploeg en bezwoer hen dat de VLD niet zou winnen na een verkiezingscampagne over het migrantenstemrecht. "Wie zou zo dwaas zijn om voor de kopie te stemmen terwijl het origineel (het Vlaams Blok, RG) hier buiten staat?"

En dus vroeg Verhofstadt om hem, "voor de zevende keer", het vertrouwen te schenken en "in eenheid" naar de verkiezingen te trekken. "Aan wie mij Hayek voor de voeten werpt, zeg ik: 'Het allereerste principe van een liberaal is dat hij zijn woord houdt.' Ja, het migrantenstemrecht is een slechte wet, maar we hebben beloofd dat dit een zaak van het parlement is. Het is niet omdat onze coalitiepartners de wet nu koppig doordrijven dat wij even koppig moeten zijn en de regering stomweg moeten laten vallen. Ik pas voor die strategie." Slechts 13,1 procent van de VLD-leden was een andere mening toegedaan. Benieuwd hoe zij zich de komende weken gaan gedragen.

Jean-Marie Dedecker tot Verhofstadt: 'Mind your principles, or you go to the devil'

Herman De Croo: 'Willen we van onze partij opnieuw een onbetrouwbare zandbak maken, zoals dertig jaar geleden?'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234