Woensdag 29/01/2020

Emotie uit klei, brons en marmer

In zijn eentje blies Auguste Rodin (1840-1917) een aanmodderende kunstvorm nieuw leven in. De Fransman bracht het beeldhouwen de moderne tijd binnen en is allicht de bekendste beeldhouwer aller tijden. Niet slecht voor iemand wiens werk ooit 'een vormeloze foetus' genoemd werd.

Klein

"Ik zal veel kleine figuurtjes maken", zei Auguste Rodin voor hij aan De hellepoort begon. "Dan kan men mij niet verwijten dat ik er van levende modellen gegoten heb." Dat verwijt had hij eerder effectief gekregen, toen critici zijn Het bronzen tijdperk (1876) té realistisch vonden om echt te zijn. En dus lardeerde Rodin zijn hellepoort met 180 figuurtjes, sommige niet groter dan 15 centimeter. Samen verbeelden ze een scène uit Dantes Inferno en werd het een soort antipode van De paradijspoort van de middeleeuwse beeldhouwer Lorenzo Ghiberti. Zo gestructureerd als die Italiaan te werk ging, zo chaotisch is Rodins werk.

Bakermat

Centraal bovenaan in De hellepoort, net onder de lijst, rust een vroege versie van Rodins beroemdste werk, De denker. De hellepoort is in feite de bakermat van al zijn creaties. Verschillende beelden, zoals ook De kus, ontsproten uit De hellepoort maar kregen later een nieuw leven als zelfstandig beeld. Rodin werkte tot zijn dood aan De hellepoort, die hij oorspronkelijk begon te maken als deur voor een nooit gerealiseerd museum in Parijs. Het werk - zes meter hoog, vier meter breed en een meter diep - vormt de kern van Rodins artistieke opvattingen.

Hartstocht

Het is niet moeilijk om te zien waarom De kus uit De hellepoort is gehaald. Het schouwspel heeft geen dramatisch karakter meer, past niet in de wereld van Dante die De hellepoort uitbeeldt. Toch handelt het werk over een scène uit Inferno: de verboden liefde tussen Francesca da Rimini en Paolo, de broer van haar man. Ze werden verliefd tijdens het lezen van het liefdesverhaal over Lancelot en Guinevere - Paolo heeft het boek nog in zijn linkerhand. In Inferno worden de twee vermoord door de bedrogen broer/echtgenoot, maar daarvan is in dit beeld weinig te merken. Rodin is te verzot op thema's als tederheid, hartstocht, zinnelijkheid - ze krijgen de bovenhand op het drama.

Genitaliën

Hoewel ontegensprekelijk erotisch, is De kus al bij al nog behoorlijk netjes. Francesca's rechterbeen blokkeert het zicht op Paolo's geslacht, terwijl zijn rechterarm over dat van haar ligt. De excentrieke Amerikaanse verzamelaar Edward Perry Warren vond dat maar niets. Toen hij Rodin verzocht een replica van het werk te maken, liet hij in het contract opnemen dat "de mannelijke genitaliën vervolledigd moeten worden".

Interpretatie

De vormen vereenvoudigd, de realiteit niet langer slaafs gevolgd: het Monument voor Balzac markeert op zichzelf een enorme evolutie in Rodins werk én de beeldhouwkunst op zich. Dit is geen afbeelding van de legendarische Franse schrijver, het is een interpretatie ervan. Meer dan ooit was het Rodins wens om niet per se het lichamelijke aspect van zijn onderwerp uit te beelden, dan wel de persoonlijkheid ervan.

Foetus

De meest herkenbare eigenschap van het beeld is het habijt waarin Balzac staat. Hij droeg het graag tijdens het schrijven. Maar het is Rodin toch vooral te doen om het genie van Balzac te vatten: het hoofd is geen realistisch portret meer van de man, maar een concentratie van expressieve kenmerken, de priemende blik die de wereld aanschouwt en hem de zijne maakt. De reacties van de pers waren vernietigend: 'kolenzak', 'pinguïn', 'vormeloze foetus'.

"Als de waarheid onvergankelijk is, zal dit werk zijn weg vinden", voorspelde Rodin. Hij kreeg gelijk.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234