Donderdag 18/08/2022

AnalyseFrankrijk

Emmanuel Macron werpt zich op als de nieuwe Merkel, maar begint aan riskante missie

Frans president Emmanuel Macron. Beeld AFP
Frans president Emmanuel Macron.Beeld AFP

De Franse president Macron werpt zich op als leider van Europa tegenover Poetin. Het past in een traditie waarin Frankrijk een eigen rol op het wereldtoneel zoekt, met een zekere onafhankelijkheid ten opzichte van de VS. Maar Macrons missie is ook riskant. Hij zoekt al jaren naar een dialoog met Poetin, maar zijn pogingen hebben nooit iets opgeleverd.

Peter Giesen

Het was een moment van grandeur voor Emmanuel Macron, het gesprek maandagavond met Vladimir Poetin aan een enorme tafel in een uitbundig geornamenteerde zaal van het Kremlin. Staatsman tegen staatsman. Emmanuel Macron, de eerste westerse leider die persoonlijk met Poetin praat sinds het uitbreken van de Oekraïne-crisis.

Tastbare resultaten leverde het niet op, maar volgens Macron was “escalatie verhinderd en zijn er nieuwe perspectieven geopend”. Zolang er gepraat wordt, is er de hoop dat een oorlog uitblijft. En Emmanuel Macron kreeg de kans zichzelf te presenteren als de staatsman die Europa terugbracht aan de onderhandelingstafel, waar de Europeanen eerder waren aangewezen op een debriefing van de Amerikaanse president Biden.

Macron is de Europese leider met wie Poetin het liefste praat, zeker nu de Duitse bondskanselier Merkel van het toneel verdwenen is. “Emmanuel Macron kan zijn leiderschap tonen. Hij kan degene zijn die de weg naar de-escalatie vindt”, zei Clément Beaune, de Franse staatssecretaris van Europese Zaken, in Le Monde. Bij de presidentsverkiezingen van april kan het in zijn voordeel werken: Macron, de Europese leider bij wie zijn rivalen als bleke provinciaaltjes afsteken.

Risico

Anderzijds loopt Macron risico met zijn diplomatieke initiatief. Poetin is een sluwe gesprekspartner, een meester in het verdeel-en-heers. De kans is verre van denkbeeldig dat Macron uiteindelijk met lege handen achterblijft en het verwijt krijgt, vooral uit Oost-Europese hoek, dat hij te slap is tegen Poetin en de westerse eenheid heeft ondergraven in zijn pogingen de Russische president tot een ‘dialoog’ te verleiden.

Macron is wel consistent. Vanaf het begin van zijn presidentschap was hij ervan overtuigd dat duurzame vrede in Europa slechts mogelijk is door samenwerking met Rusland. Als de Verenigde Staten zich op Azië richten, moeten de Europeanen op eigen benen kunnen staan. Daarbij kunnen ze niet om Rusland heen. De Europeanen komen de Russen altijd weer tegen - in Oost-Europa, de Balkan, Afrika en het Midden-Oosten - of ze dat nu leuk vinden of niet. Macrons Rusland-beleid past ook in een traditie waarin Frankrijk een zelfstandige rol in de wereld wil spelen, als land met een kernmacht en een zetel in de Veiligheidsraad.

Macron samen met de Duitse bondskanselier Olaf Scholz (C) en de Poolse president Andrzej Duda, dinsdag in Berlijn. Beeld EPA
Macron samen met de Duitse bondskanselier Olaf Scholz (C) en de Poolse president Andrzej Duda, dinsdag in Berlijn.Beeld EPA

In 2017 ontving Macron, net gekozen en blakend van het zelfvertrouwen, Poetin in het kasteel van Versailles. Zo ga je met een autoritaire leider om, wilde hij de wereld laten zien: je nodigt hem uit in een omgeving die recht doet aan zijn verlangen naar grandeur en respect, en vervolgens begin je een ‘veeleisende dialoog’. Maar ondanks Macrons herhaalde pogingen tot toenadering ging Poetin door met onrust stoken, met de Oekraïne-crisis als voorlopige climax.

Wantrouwen

In Oost-Europa wekte Macron de afgelopen jaren veel wantrouwen met zijn ouvertures naar Moskou. Voor zijn bezoek aan Poetin belde hij daarom uitgebreid met Oost-Europese en Baltische leiders. Ook praatte hij met Biden en NAVO-chef Stoltenberg, om de indruk te vermijden dat hij de westerse eenheid ondergroef met een solomissie.

In Brussel relativeren diplomaten het optreden van Macron. Er is respect voor zijn visie, het Franse streven van ‘strategische autonomie’ - Europa moet op eigen benen kunnen staan - vindt steeds meer weerklank. Maar Macron is ook een man van grote woorden en hoogdravende concepten die lang niet altijd tot concrete resultaten leiden. Vaak blijft onduidelijk wat hij precies bedoelt. Voorafgaand aan zijn reis naar Moskou sprak hij in de Journal du Dimanche over een ‘nieuwe balans’ in Europa die recht zou moeten doen aan ‘legitieme’ Russische veiligheidszorgen. Dat klonk alsof hij enigszins tegemoet wilde komen aan de Russische eis dat Oekraïne nooit lid mag worden van de NAVO. Maar Macron heeft ook altijd gezegd dat hij onverkort vasthoudt aan het principe dat Oekraïne een soeverein land is dat zelf mag uitmaken of het lid wil worden van de NAVO.

Macron zei maandag dat Poetin beloofd had de crisis niet verder te zullen escaleren. Maar hij werd meteen onbarmhartig zijn plaats gewezen door Dmitry Peskov, de woordvoerder van het Kremlin. “Moskou en Parijs konden helemaal geen deals maken. Dat is simpelweg onmogelijk”, aldus Peskov. “Frankrijk is lid van de NAVO, maar Parijs is niet de leider. In dat blok is een heel ander land de baas. Dus over welke deals kunnen we praten?”

‘Niet naïef’

Niettemin zei Macron tevreden te zijn over het gesprek. Hij was niet naïef, verklaarde hij, en had geen grote gebaren van Poetin verwacht. Zijn doel was “een escalatie verhinderen en nieuwe perspectieven te openen. Dat doel is bereikt”, aldus Macron. Het gesprek wordt in elk geval gaande gehouden. Poetin zei maandagavond dat ‘sommige ideeën’ tot ‘gemeenschappelijke vooruitgang’ zouden kunnen leiden.

Emmanuel Macron heeft een groot vertrouwen in de kracht van zijn diplomatie, zei Pierre Sellal, ex-permant vertegenwoordiger van Frankrijk bij de EU, op de site Politico. “Hij denkt dat direct, fysiek contact kan helpen om elkaar beter te begrijpen, om tot de kern door te dringen”, aldus Sellal.

Maar het is te hopen dat Macron zijn eigen overtuigingskracht niet overschat, schreef Le Monde in een hoofdredactioneel commentaar. Tegen de Amerikaanse politicoloog William Drodziak, schrijver van een boek over de Franse president, zei Macron ervan overtuigd te zijn dat Poetin verleid zou kunnen worden tot een meer pro-Europese houding, omdat hij “bovenal een zoon van Sint-Petersburg is”, de stad die zo sterk geworteld is in de Europese geschiedenis en cultuur. Drodziak antwoordde droogjes dat Poetin volgens hem bovenal een “zoon van de KGB is”, de geheime dienst van de Sovjet-Unie. “Macron was even stil”, schrijft Drodziak op de site van de denktank Wilson Center, “en zei toen: we zullen zien.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234